This corpus kindly provided for the Dasher project by:
De Schryver, Gilles-Maurice. 2002. Web for/as Corpus: A Perspective for the African Languages. Nordic Journal of African Studies 11/2: 266-282. 

http://www.up.ac.za/academic/libarts/afrilang/webtocorpus.pdf
WET OP DIE SUID-AFRIKAANSE KWALIFIKASIE-OWERHEID 58 VAN 1995
No. 1521. 4 October 1995
WET OP DIE SUID-AFRIKAANSE KWALIFIKASIE-OWERHEID 58 VAN 1995
[GOEDGEKEUR OP 28 SEPTEMBER 1995] [DATUM VAN INWERKINGTREDING: 4 OKTOBER 1995]
(Engelse teks deur die President geteken) soos gewysig by  Wysigingswet op 
Onderwyswette 53 van 2000
WET
Om voorsiening te maak vir die ontwikkeling en implementering van 'n Nasionale 
Kwalifikasieraamwerk en om vir di doel die Suid-Afrikaanse 
Kwalifikasie-owerheid in te stel; en om voorsiening te maak vir aangeleenthede 
wat daarmee in verband staan.
Woordomskrywing
  In hierdie Wet, tensy uit die samehang anders blyk, beteken- 
    "Direkteur-generaal" die Direkteur-generaal van Onderwys; 
    "georganiseerde onderwysprofessie" 'n organisasie of unie wat 'n lid is van 
    die Raad op Arbeidsverhoudinge in die Onderwys wat ingevolge die Wet op 
    Arbeidsverhoudinge in die Onderwys, 1993 (Wet 146 van 1993), ingestel is en 
    deur die Minister vir die doeleindes van hierdie Wet erken is; 
    "geregistreerde" ingevolge die Nasionale Kwalifikasieraamwerk geregistreer; 
    "kwalifikasie" die formele erkenning van die verwerwing van die vereiste 
    aantal en reeks krediete en die voldoening aan die ander vereistes op 
    bepaalde vlakke van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk wat bepaal word deur 
    die tersaaklike liggame wat vir di doeleindes deur die Suid-Afrikaanse 
    Kwalifikasie-owerheid geregistreer is; 
    "Maatskappy" 'n maatskappy of beslote korporasie ingevolge enige wet 
    geregistreer en wat onderwys en opleiding vir sy werknemers of klinte 
    verskaf; 
    "Minister" die Minister van Onderwys en, by die toepassing van artikels 4 
    (2), 4 (3), 4 (4), 4 (5), 4 (6), 5 (1) (c), 11, 13 (2), 14 en 15 (2), die 
    Minister van Onderwys in oorleg met die Minister van Arbeid; 
    "Nasionale Kwalifikasieraamwerk" die Nasionale Kwalifikasieraamwerk deur die 
    Minister goedgekeur vir die registrasie van nasionale standaarde en 
    kwalifikasies; 
    "Owerheid" die Suid-Afrikaanse Kwalifikasie-owerheid ingestel by artikel 3; 
    "standaard" geregistreerde verklarings van verlangde onderwys- en 
    opleidingsresultate en hul verwante beoordelingskriteria; 
    "voorgeskryf" by regulasie voorgeskryf. 
Oogmerke van Nasionale Kwalifikasieraamwerk
  Die oogmerke van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk is om- 
    'n gentegreerde nasionale raamwerk vir studieprestasies te skep; 
    toegang tot, en mobiliteit en progressie binne, onderwys, opleiding en 
    loopbaanrigtings te fasiliteer; 
    die gehalte van onderwys en opleiding te verbeter; 
    die regstelling van onbillike diskriminasie in die verlede in die onderwys, 
    opleiding en werkgeleenthede; en daardeur 
    by te dra tot die volle persoonlike ontwikkeling van elke leerling en die 
    sosiale en ekonomiese ontwikkeling van die hele volk. 
Instelling van Suid-Afrikaanse Kwalifikasie-owerheid
  Hierby word 'n regspersoon ingestel wat die Suid-Afrikaanse 
  Kwalifikasie-owerheid heet. 
Samestelling van Owerheid
  (1) Die Owerheid bestaan uit 'n voorsitter wat ingevolge subartikel (2) 
  aangestel is, die lede wat ingevolge subartikels (3) en (4) aangestel is, en 
  'n uitvoerende beampte wat ingevolge subartikel (7) aangestel is. 
  (2) Die Minister stel 'n persoon wat bekwaam is en oor ervaring beskik in 
  aangeleenthede rakende die werksaamhede van die Owerheid, aan as voorsitter 
  van die Owerheid.
  (3) Die Minister stel die volgende persone as lede van die Owerheid op die 
  wyse in subartikel (4) bepaal aan-
    een lid deur die Direkteur-Generaal genomineer; 
    een lid deur die hoofde van provinsiale onderwysdepartemente genomineer; 
    een lid deur die Direkteur-Generaal: Arbeid genomineer; 
    een lid deur die Nasionale Opleidingsraad genomineer; 
    drie lede genomineer deur die nasionale organisasies wat die georganiseerde 
    arbeid verteenwoordig; 
    twee lede genomineer deur nasionale organisasies wat die georganiseerde 
    sakesektor verteenwoordig; 
    een lid genomineer deur die Komitee van Universiteitshoofde by artikel 6 van 
    die Wet op Universiteite, 1955 (Wet 61 van 1955), ingestel; 
    een lid genomineer deur die Komitee van Technikonhoofde by artikel 2 van die 
    Wet op Technikons, 1993 (Wet 125 van 1993), ingestel; 
    een lid genomineer deur die nasionale liggaam wat rektore van 
    onderwyskolleges verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie doel erken 
    word; 
    een lid genomineer deur nasionale liggaam wat rektore van tegniese kolleges 
    verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie doel erken word; 
    een lid genomineer deur nasionale organisasies wat ander kolleges as 
    onderwyskolleges en tegniese kolleges verteenwoordig en deur die Minister 
    vir hierdie doel erken word; 
    een lid genomineer deur nasionale organisasies wat die volwassene- basiese 
    onderwys- en opleidingsektor verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie 
    doel erken word; 
    een lid genomineer deur nasionale organisasies wat die vroe 
    kinderontwikkelingsektor verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie 
    doel erken word; 
    twee lede deur die georganiseerde onderwysprofessie genomineer; 
    twee lede genomineer deur nasionale organisasies wat lektore en opleiers 
    verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie doel erken word; 
    een lid genomineer deur nasionale organisasies wat die spesiale 
    onderwysbehoeftesektor verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie doel 
    erken word; 
    hoogstens ses lede deur die Minister aangestel na sy of haar goeddunke; 
    hoogstens twee lede wat deur die Owerheid na sy goeddunke gekopteer is en 
    by die Minister vir aanstelling aanbeveel is. 
  (4) Vir die doeleindes van die werwing van nominasies soos in subartikel (3) 
  beoog, gee die Minister in die Staatskoerant kennis van sy of haar voorneme om 
  lede van die Owerheid aan te stel, en versoek enige liggaam of organisasie op 
  die terreine in subartikel (3) bedoel om die name van persone voor te l wat 
  uit hoofde van hul ervaring en kundigheid oor aangeleenthede wat verband hou 
  met die werksaamhede van die Owerheid, geskikte kandidate vir aanstelling as 
  lede van die Owerheid kan wees, en by die voorlegging van die name van 
  kandidate moet behoorlike erkenning aan die beginsel van verteenwoordiging 
  gegee word.
  (5) Vir die doeleindes van die nominasies in paragraaf (n) van subartikel (3) 
  beoog, word hoogstens een nominasie deur elke organisasie of unie gedoen.
  (6) 'n Lid van die Owerheid, uitgesonderd die uitvoerende beampte, beklee sy 
  of haar amp vir die tydperk, wat nie drie jaar oorskry nie, en wat die 
  Minister ten tyde van sy of haar aanstelling bepaal, en 'n lid kan vir een 
  verdere ampstermyn aangestel word wanneer sy of haar oorspronklike ampstermyn 
  verstryk.
  (7) Die Minister moet, by die vul van 'n vakature, die bepalings van 
  subartikel (3) in ag neem.
  (8) Die lede in subartikels (2) en (3) beoog, stel met die goedkeuring van die 
  Minister 'n bevoegde persoon as uitvoerende beampte aan op die 
  diensvoorwaardes wat die Owerheid met die goedkeuring van die Minister bepaal, 
  wat met die instemming van die Minister van Finansies verleen word.
Werksaamhede van Owerheid
  (1) Behoudens die bepalings van subartikel (2), moet die Owerheid- 
  Kwalifikasieraamwerk; en
    (i) toesig hou oor die ontwikkeling van die Nasionale 
    (ii) beleid en kriteria formuleer en publiseer oor-
      die registrasie van liggame wat verantwoordelik is vir die vasstelling van 
      onderwys- en opleidingstandaarde of -kwalifikasies; en 
      die akkreditering van liggame wat verantwoordelik is vir die monitering en 
      ouditering van prestasies ooreenkomstig sodanige standaarde of 
      kwalifikasies; 
    toesig hou oor die implementering van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk, 
    wat insluit- 
      die registrasie of akkreditering van die liggame in paragraaf (a) bedoel 
      en die opdra van werksaamhede aan hulle; 
      die registrasie van nasionale standaarde en kwalifikasies; 
      stappe om die nakoming van bepalings vir akkreditering te verseker; en 
      stappe om te verseker dat standaarde en geregistreerde kwalifikasies 
      internasionaal vergelykbaar is; 
    die Minister adviseer oor aangeleenthede wat die registrasie van standaarde 
    en kwalifikasies raak; en 
    verantwoordelik wees vir die beheer oor die finansies van die Owerheid. 
  (2) Die Owerheid moet die oogmerke van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk soos 
  in artikel 2 bepaal, nastreef en die werksaamhede van die Owerheid soos in 
  subartikel (1) bepaal, uitvoer-
    na oorleg en in samewerking met staatsdepartemente, statutre liggame, 
    maatskappye, liggame en instellings wat vir onderwys, opleiding en die 
    sertifisering van standaarde wat deur die Nasionale Kwalifikasieraamwerk 
    geraak sal word, verantwoordelik is; 
    met behoorlike inagneming van die onderskeie bevoegdhede van die Parlement 
    en die provinsiale wetgewers ingevolge artikel 126 van die Grondwet, sowel 
    as die regte, bevoegdhede en werksaamhede van die beheerliggame van 'n 
    universiteit of universiteite en 'n technikon of technikons soos in 'n Wet 
    van die Parlement bepaal. 
Werksaamhede van uitvoerende beampte
  (1) Die uitvoerende beampte- 
    (a) is verantwoordelik teenoor die Owerheid vir die uitvoering van sy 
    werksaamhede ingevolge hierdie Wet; 
    (b) hou toesig oor die beamptes en werknemers van die Owerheid; en 
    (c) is die rekenpligtige beampte van die Owerheid belas met verantwoording 
    van geld ontvang, betalings gedoen en roerende eiendom aangekoop deur die 
    Owerheid. 
  (2) Die uitvoerende beampte word in die uitvoering van sy of haar pligte 
  ingevolge subartikel (1) bygestaan deur die beamptes en werknemers van die 
  Owerheid wat die uitvoerende beampte vir hierdie doel aanwys.
Bevoegdhede van Owerheid
  (1) (a) Die Owerheid kan komitees instel en persone wat nie lede van die 
  Owerheid is nie, in die komitees aanstel. 
    Die Owerheid stel die voorsitter van elke komitee aan. 
    Die Owerheid kan 'n komitee ontbind of hersaamstel. 
    Die Owerheid kan enige van sy bevoegdhede, uitgesonderd die bevoegdhede in 
    hierdie artikel bedoel, aan enige van sy komitees delegeer, maar word nie 
    ontdoen van 'n bevoegdheid aldus gedelegeer nie, en kan te eniger tyd so 'n 
    delegasie terugtrek. 
    Die Owerheid kan enige besluit van so 'n komitee wysig of tersyde stel. 
  (2) Die Owerheid kan geskille met betrekking tot die verrigting van sy 
  werksaamhede in artikel 5 genoem, besleg.
  (3) Die Owerheid kan bates verkry en daarvan afstand doen.
  (4) Die Owerheid kan navorsing laat doen wat hy vir die verrigting van sy 
  werksaamhede tersaaklik ag.
  (5) Die Owerheid kan enige ander werksaamheid verrig wat die Minister aanwys 
  en wat op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk betrekking het.
Vergaderings van Owerheid en komitees
  (1) Die vergaderings van die Owerheid of 'n komitee word gehou op die tye en 
  plekke wat die voorsitter van die Owerheid of die komitee, na gelang van die 
  geval, bepaal. 
  (2) Die verrigtinge van die Owerheid of 'n komitee is nie ongeldig op grond 
  van 'n vakature in die Owerheid of die komitee, na gelang van die geval, nie.
  (3) Indien die voorsitter van die Owerheid of 'n komitee afwesig is van 'n 
  vergadering van die Owerheid of 'n komitee, na gelang van die geval, kies die 
  lede wat teenwoordig is uit hul geledere 'n persoon om by di vergadering voor 
  te sit.
  (4) Die Owerheid kan rels voorskryf met betrekking tot die prosedure by sy 
  vergaderings of die vergaderings van 'n komitee, met inbegrip van die kworum 
  vir sodanige vergaderings.
Ontruiming van amp deur lede van Owerheid
  Die voorsitter of enige lid van die Owerheid in artikel 4 (3) bedoel, ontruim 
  sy of haar amp indien- 
    sy of haar boedel gesekwestreer word of hy of sy 'n skikking met sy of haar 
    skuldeisers aangaan; 
    hy of sy ingevolge die een of ander wet as 'n geestesongestelde persoon 
    aangehou word; 
    hy of sy sonder die verlof van die Owerheid afwesig is van drie 
    agtereenvolgende vergaderings van die Owerheid; 
    hy of sy by skriftelike kennisgewing aan die Minister bedank; of 
    hy of sy, in die loop van sy of haar ampstermyn, skuldig bevind word aan 'n 
    misdryf en tot gevangenisstraf sonder die keuse van 'n boete gevonnis word. 
Fondse van Owerheid
  (1) Die fondse van die Owerheid bestaan uit- 
    gelde deur die Parlement bewillig vir die bereiking van die oogmerke van die 
    Owerheid; 
    geld deur die Owerheid ontvang uit hoofde van die regulasies uitgevaardig 
    kragtens artikel 14; 
    gelde verkry deur middel van lenings deur die Owerheid aangegaan met die 
    goedkeuring van die Minister, verleen met die instemming van die Minister 
    van Finansies; 
    skenkings, bydraes of tantimes deur die Owerheid ontvang; en 
    rente op beleggings. 
  (2) Die Owerheid wend sy fondse aan om uitgawes in verband met die verrigting 
  van sy werksaamhede te bestry.
  (3) (a) Die Owerheid l in elke boekjaar, op die tyd en in die vorm wat die 
  Minister bepaal, 'n staat van sy geraamde inkomste en uitgawes vir die 
  daaropvolgende boekjaar vir goedkeuring aan die Minister voor.
    Die geld in subartikel (1) (a) beoog, word deur die Owerheid aangewend 
    ooreenkomstig die goedgekeurde staat in paragraaf (a) bedoel, en enige 
    onbestede balans word as 'n krediet na die volgende boekjaar oorgedra. 
  (4) Behoudens die bepalings van subartikel (3) (b) kan die Owerheid enige 
  gedeelte van sy fondse op die wyse bel wat die Minister, met die instemming 
  van die Minister van Finansies, goedkeur.
  (5) Die Owerheid kan gelde vra of kwytskeld-
    vir die verlening van enige registrasie of akkreditering; en 
    vir enige dienste deur die Owerheid gelewer. 
Beamptes en werknemers van Owerheid
  Die Owerheid kan, behoudens die diensvoorwaardes met die goedkeuring van die 
  Minister en die instemming van die Minister van Finansies deur die Owerheid 
  bepaal, die beamptes en werknemers aanstel wat die Owerheid nodig ag vir die 
  verrigting van sy werksaamhede ingevolge hierdie Wet. 
Toelaes en besoldiging van lede van Owerheid en komitees
  Die voorsitter, elke ander lid van die Owerheid en enige persoon wat kragtens 
  artikel 7 (1) as 'n lid van 'n komitee aangestel is en, wat nie in die 
  heeltydse diens van die Staat is nie, kan, ten opsigte van dienste deur hom of 
  haar in verband met die sake van die Owerheid of 'n komitee gelewer, deur die 
  Owerheid- 
    die reis-, verblyf- en ander toelaes; en 
    in die geval van die voorsitter van die Owerheid, die bykomende vergoeding, 
    betaal word wat die Minister met die instemming van die Minister van 
    Finansies bepaal. 
Ouditering en jaarverslag
  (1) Die rekeningboeke en finansile state van die Owerheid word aan die einde 
  van elke boekjaar deur die Ouditeur-generaal geouditeer. 
  (2) Die Owerheid l nie later nie as ses maande na die einde van elke boekjaar 
  'n verslag aan die Minister voor oor sy werksaamhede gedurende daardie 
  boekjaar in die vorm wat die Minister bepaal, met inbegrip van 'n geouditeerde 
  balansstaat en 'n staat van inkomste en uitgawes.
  (3) Die Minister l afskrifte van die verslag, met inbegrip van die 
  balansstaat en staat van inkomste en uitgawes in subartikel (2) bedoel, binne 
  14 dae na ontvangs daarvan in die Parlement ter Tafel indien die Parlement in 
  gewone sessie is, of, indien die Parlement nie in gewone sessie is nie, binne 
  14 dae na die aanvang van sy daaropvolgende gewone sessie.
Regulasies
  Die Owerheid kan met die goedkeuring van die Minister regulasies uitvaardig 
  oor- 
    enige aangeleentheid wat ingevolge hierdie Wet voorgeskryf moet of kan word; 

    die geld aan die Owerheid betaalbaar ten opsigte van aangeleenthede in 
    artikel 10 (5) (a) en (b) bedoel; en 
    enige ander aangeleentheid ten opsigte waarvan regulasies nodig of dienstig 
    is om uitvoering aan die bepalings van hierdie Wet te gee. 
Oorgangsbepaling met betrekking tot bestaande liggame
  (1) Enige liggaam by wet ingestel wat werksaamhede verrig wat soortgelyk is 
  aan di van die Owerheid soos bepaal in artikel 5, gaan voort om daardie 
  werksaamhede te verrig totdat die liggaam by wet afgeskaf of sy werksaamhede 
  by wet verander is. 
  (2) Geen liggaam in subartikel (1) beoog, word afgeskaf nie, en die 
  werksaamhede van geen sodanige liggaam word verander nie, alvorens die 
  Owerheid en die liggaam gesamentlik die implikasies van sodanige afskaffing of 
  verandering en die implementering van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk 
  ondersoek het en 'n aanbeveling aan die Minister gedoen het.
  (3) Hierdie artikel is nie van toepassing op 'n liggaam wat by 'n private Wet 
  van 'n universiteit ingestel is nie.
Kort titel
  Hierdie Wet heet die Wet op die Suid-Afrikaanse Kwalifikasie-owerheid, 1995. 

Nasionale Landswapen 
Die Rol van 'n Landswapen
'n Landswapen, of Staatsembleem, is die hoogste visuele simbool van die Staat. Dink 'n bietjie na oor die belangrike gebeurtenisse in jou lewe - geboorte-, huwelik-, dood- en skoolsertifikate, jou paspoort  - hierdie dinge word onderskryf deur die Landswapen. Die kleinste muntstuk het dit op albei kante. In die buiteland beteken 'n muurplaat van die Landswapen teen die ambassade 'n tuiste weg van die huis.
Die Landswapen is ook 'n sentrale deel van die Groot Sel wat tradisioneel as die hoogste embleem van die Staat geag word. Onvoorwaardelike magtiging word aan elke dokument gegee wat die Groot Sel dra, want dit beteken dat die dokument goedgekeur is deur die President van Suid-Afrika. 
Die Nuwe Landswapen vervang die een wat Suid-Afrika sedert 17 September 1910 gebruik het. Die verandering weerspiel die Regering se doelwit om die demokratiese veranderinge en 'n nuwe patriotisme in Suid-Afrika te beklemtoon.
Die ontwerp van die nuwe Landswapen 
Die Landswapen bestaan uit 'n reeks elemente wat ingedeel is in twee bepaalde sirkels wat bo-op mekaar geplaas is.
* Die onderste sirkel verteenwoordig die elemente van Fondasie 
Die eerste element is die Leuse in 'n groen halfsirkel. Twee simmetries geplaasde olifantstande wat opwaarts wys voltooi die halfsirkel. Binne die sirkel, gevorm deur die tande, is twee simmetriese koringare wat weer 'n sentraal geplaasde goue skild omraam. 
Die vorm van die skild verwys na die drom, en bevat twee mensfigure uit Khoisan rotskuns. Die figure wys na mekaar in begroeting en eenheid.
Bo die skild is 'n spies en knopkierie geplaas, gekruis in 'n enkele eenheid. Hierdie elemente is in harmonie gerangskik om fokus te gee aan die skild en vervul die onderste sirkel van fondasie.
* Die sirkel van Opkoms 
Net bo die sirkel van fondasie is die visuele middelpunt van die Landswapen, 'n protea. Die kroonblare vorm 'n driehoekige patroon wat herinner aan die kunsvlyt van Afrika.
Die sekretarisvol is bo die protea geplaas en die blom vorm die bors van die vol. Die sekretarisvol staan met uitgestrekte vlerke in 'n koninklike en opstaande gebaar. Die duidelike kopvere van die sekretarisvol bekroon 'n sterk en waaksame kop. Die opkomende son bo die horison is tussen die vlerke van die sekretarisvol geplaas en vervul die sirkel in opkoms.
Die kombinasie van die boonste en onderste sirkels kruis om 'n ongebroke, oneindige baan te vorm en die harmonie tussen die basiese elemente lei tot 'n dinamiese, elegante en unieke ontwerp. Nogtans behou dit duidelik die stabiliteit, stemmigheid en dringendheid wat 'n Landswapen vereis.
Die simbole gebruik in die nuwe Landswapen 
Die sirkel van Fondasie
* Die Leuse 
Die leuse, !ke e: /xarra //ke, is geskryf in die Khoisan taal van die /Xam mense en beteken letterlik: diverse mense verenig. Dit spreek elke individuele poging aan om die eenheid tussen denke en aksie in te span. Op 'n kollektiewe skaal, vra dit die nasie om te verenig in 'n gesamentlike gevoel van samehorigheid en nasionale trots - Eenheid in Verskeidenheid.
* Die koringare 
Dis 'n embleem van vrugbaarheid en simboliseer ook die idee van ontkieming, groei en die ontwikkeling van enige potensiaal. Dit hou verband met die voeding van die mense en dui dus op die landbou aspekte van die grond.
* Olifantstande 
Olifante simboliseer wysheid, krag, matigheid en ewigheid.
* Die skild 
Dit funksioneer as beide 'n medium vir die weerspieling van identiteit en van geestelike verweer. Dit bevat ook die primre simbool van ons nasie.
* Die mensfigure 
Die figure is afkomstig van beelde van die Lintonrots, 'n wreldberoemde voorbeeld van Suid-Afrikaanse rotskuns, en word nou gehuisves en tentoongestel in die Suid-Afrikaanse Museum in Kaapstad. Die Khoisan, die oudste bekende inwoners van ons land, getuig van ons gesamentlike menslikheid en herkoms as Suid Afrikaners. Die figure wys na mekaar in begroeting en simboliseer eenheid. Dit verteenwoordig ook die begin van die individu se transformasie na 'n groter gevoel van samehorigheid aan die nasie en, by verlenging, gesamentlike mensdom. 
* Die spies en knopkierie 
Dit is beide simbole van verdeding en gesag en verteenwoordig ook die magtige bene van die sekretarisvol. Die spies en knopkierie is neergel en dit simboliseer vrede.
Die sirkel van Opkoms 
* Die protea 
Die protea is 'n embleem van die skoonheid van ons land en die ontblomming van ons potensiaal as 'n nasie op soek na die Afrika Renaissance. Die protea simboliseer die holistiese integrasie van kragte wat groei vanaf die grond en versorg word van bo. Die mees gewilde kleure van Afrika word aan die protea toegewys - groen, goud, rooi en swart.
* Die sekretarisvol 
Die sekretarisvol word voorgestel in vlug, die natuurlike gevolg van groei en spoed. Dit is die ekwivalent van die leeu op die grond. Die magtige vol se bene, wat as die spies en knopkierie voorgestel word, bevoordeel dit in sy jag vir slange en simboliseer die beskerming van die nasie teen sy vyande. Dit is 'n boodskapper van die hemele en weerspiel grasie op aarde. In hierdie sin is dit 'n simbool van goddelike statigheid. Die uitgestrekte vlerke is 'n simbool van die opkoms van ons nasie, en bied ons terselfdertyd beskerming. Dit word voorgestel in goud wat dit duidelik assosieer met die son en die hoogste mag.
* Die opkomende son 
Dis 'n embleem van helderheid, prag en die hoogste beginsel van die aard van energie. Dit simboliseer die belofte van hergeboorte, die aktiewe vermons van oorweging, kennis, goeie oordeel en wilskrag. Dit is die simbool van die bron van lewe, van lig en die heelheid van mensdom.
Die volledige struktuur van die Landswapen kombineer die onderste en boonste sirkels in 'n simbool van oneindigheid. Die pad wat die onderste deel van die band, deur die lyne van die olifantstande, verbind met die boonste horison vanwaar die son opkom, vorm die kosmiese eier waarbinne die sekretarisvol opstaan. In die simboliese sin impliseer dit die hergeboorte van die gees van ons groot en dapper nasie.
Die Ontwerpsproses 
Die Departement van Kuns, Kultuur, Wetenskap en Tegnologie het verlede jaar idees vir die nuwe Landswapen van die publiek gevra. 'n Opdrag, gebaseer op die idees wat ontvang was, tesame met insette van die Kabinet, is opgestel. Die Government Communication and Information System het daarna Design South Africa - 'n sambreelliggaam wat ontwerpsagentskappe landswyd verteenwoordig - genader om tien van die beste ontwerpers in te lig omtrent die opdrag. Drie ontwerpers was gekies om hulle konsepte aan die Kabinet voor te l. Mnr Iaan Bekker se ontwerp is gekies vir die nuwe Landswapen. Hy is 'n direkteur by die FCB Groep en het verskeie korporatiewe identiteite vir publieke en privaat-sektor organisasies ontwerp. 
Die nuwe Landswapen versterk Batho Pele
Batho Pele is 'n Sesotho frase wat 'Mense Eerste' beteken. Dit verbind die Staatsdiens om al die mense van Suid-Afrika te dien. Die Batho Pele waardes en beginsels ondersteun die Landswapen. Op 1 Oktober 1997, het die Staatsdiens met 'n Batho Pele-veldtog begin wat gemik is op die verbetering van dienslewering aan die publiek. Veranderinge sal aangebring moet word om van hierdie nuwe benadering 'n sukses te maak. Staatsdiens stelsels, prosedures, houdings en gedrag moet klinte - die publiek - beter bedien. 
Batho Pele is 'n verbintenis aan waardes en beginsels:
* Gereelde konsultasie 
* Bepaling van diensstandaarde 
* Verhoogde toegang tot dienste 
* Hor vlakke van hoflikheid 
* Voorsiening van meer en beter inligting oor dienste 
* Verhoogde ontvanklikheid en deursigtigheid 
* Regstelling van foute en probleme 
* Die beste moontlike waarde vir geld. 
Batho Pele elimineer duur interne sisteme wat nie ontwerp was om die behoeftes van die mense eerste te stel nie. Dit verseker ook dat die Staatsdiens se finansile beplanning in lyn is met die publiek se behoeftes en prioriteite.
Die meerderheid van die verbeteringe wat die publiek wil sien kos niks. Dinge soos: 'n glimlag, die respekvolle behandeling van klinte, eerlikheid met die weergee van inligting en verskoning vra as dinge verkeerd loop. Hierdie dinge is nie 'n kwessie van ekstra hulpbronne nie - dis 'n kwessie van die aanneem van hor standaarde.
Om dienslewering te verbeter moet alles wat ons doen in lyn gebring word met 'klantediens' beginsels. Die implementasie van Batho Pele is nie 'n eenmalige taak nie. Dis 'n aaneenlopende, dinamiese proses wat vir baie jare sal aangaan en voortdurend momentum sal optel.
Ons moet saam werk, as die Regering en die publiek, om die beginsels van Batho Pele 'n werklikheid te maak vir 'n nasie aan die werk vir 'n beter lewe. 
Compiled by: Government Communication and Information System (GCIS), April 2000
AANHEF
Ons, die mense van Suid-Afrika,
Erken die ongeregtighede van ons verlede;
Huldig diegene wat vir geregtigheid en vryheid in ons land gely het;
Respekteer diegene wat hul beywer het om ons land op te bou en te ontwikkel; en
Glo dat Suid-Afrika behoort aan almal wat daarin woon, verenig in ons verskeidenheid.
Daarom neem ons, deur ons vryverkose verteenwoordigers, hierdie Grondwet aan as die hoogste
reg van die Republiek ten einde -
Die verdeeldheid van die verlede te heel en 'n samelewing gegrond op demokratiese waardes,
maatskaplike geregtigheid en basiese menseregte te skep;
Die grondslag te l vir 'n demokratiese en oop samelewing waarin regering gegrondves is op die
wil van die bevolking en elke burger gelyk deur die reg beskerm word;
Die lewensgehalte van alle burgers te verhoog en die potensiaal van elke mens te ontsluit; en
'n Verenigde en demokratiese Suid-Afrika te bou wat sy regmatige plek as 'n soewereine staat
in die gemeenskap van nasies kan inneem.
Mag God ons mense beskerm.
Nkosi Sikelel' iAfrika. Morena boloka setjhaba sa heso.
God sen Suid-Afrika. God bless South Africa.
Mudzimu fhatutshedza Afurika. Hosi katekisa Afrika.
^
HOOFSTUK 1
GRONDLIGGENDE BEPALINGS
Republiek van Suid-Afrika
1. Die Republiek van Suid-Afrika is een, soewereine, demokratiese staat gegrond op die
volgende waardes:
(a) Menswaardigheid, die bereiking van gelykheid en die uitbou van menseregte en vryhede.
(b) Nie-rassigheid en nie-seksisme.
(c) Die oppergesag van die grondwet en die heerskappy van die reg.
(d) Algemene stemreg vir volwassenes, 'n nasionale gemeenskaplike kieserslys, gereelde
verkiesings en 'n veelparty-stelsel van demokratiese regering, om verantwoordingspligtigheid, 'n
responsiewe ingesteldheid, en openheid te verseker.
Oppergesag van Grondwet
2. Hierdie Grondwet is die hoogste reg van die Republiek; enige regsvoorskrif of optrede
daarmee onbestaanbaar, is ongeldig, en die verpligtinge daardeur opgel, moet nagekom word.
Burgerskap
3. (1) Daar is 'n gemeenskaplike Suid-Afrikaanse burgerskap.
(2) Alle burgers is in gelyke mate -
(a) geregtig op die regte, voorregte en voordele van burgerskap; en
(b) onderworpe aan die pligte en verantwoordelikhede van burgerskap.
(3) Nasionale wetgewing moet voorsiening maak vir die verkryging, verlies en herverlening
van burgerskap.
Nasionale lied
4. Die nasionale lied van die Republiek word deur die President by proklamasie bepaal.
Nasionale vlag
5. Die nasionale vlag van die Republiek is swart, goud, groen, wit, rooi en blou, soos in
Bylae 1 beskryf en geskets.
Tale
6. (1) Die amptelike tale van die Republiek is Sesotho sa Leboa, Sesotho, Setswana,
siSwati, Tshivenda, Xitsonga, Afrikaans, English, isiNdebele, isiXhosa en isiZulu.
(2) Gesien die historiese inkorting van die gebruik en status van die inheemse tale van ons
mense, moet die staat praktiese en daadwerklike maatrels tref om die status van di tale te
verhoog en hul gebruik te bevorder.
(3) (a) Die nasionale regering en provinsiale regerings kan enige bepaalde amptelike tale
vir regeringsdoeleindes aanwend, met inagneming van gebruik, doenlikheid, koste,
streeksomstandighede en die ewewig van die behoeftes en voorkeure van die bevolking as geheel
of in die betrokke provinsie; maar die nasionale regering en elke provinsiale regering moet
minstens twee amptelike tale gebruik.
(b) Munisipaliteite moet die taalgebruike en -voorkeure van hul inwoners in aanmerking
neem.
(4) Die nasionale regering en provinsiale regerings moet deur wetgewende en ander maatrels
hul gebruik van amptelike tale rel en monitor. Sonder afbreuk aan die bepalings van subartikel
(2) moet alle amptelike tale gelykheid van aansien geniet en billik behandel word.
(5) 'n Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad deur nasionale wetgewing ingestel, moet -
(a) die ontwikkeling en gebruik bevorder en omstandighede skep vir die ontwikkeling en
gebruik van -
(i) alle amptelike tale;
(ii) die Khoi-, Nama- en Santale; en
(iii) gebaretaal; en
(b) respek bevorder en verseker vir -
(i) alle tale wat algemeen deur gemeenskappe in Suid-Afrika gebruik word, met inbegrip van
Duits, Grieks, Goedjarati, Hindi, Portugees, Tamil, Teloegoe en Oerdoe; en
(ii) Arabies, Hebreeus, Sanskrit en ander tale wat in Suid-Afrika vir godsdiensdoeleindes
gebruik word.
HOOFSTUK 2
HANDVES VAN REGTE
Regte
7. (1) Hierdie Handves van Regte is 'n hoeksteen van die demokrasie in Suid-Afrika. Dit
verskans die regte van alle mense in ons land en bevestig die demokratiese waardes van
menswaardigheid, gelykheid en vryheid.
(2) Die Staat moet die regte in die Handves van Regte eerbiedig, beskerm, bevorder en
verwesenlik.
(3) Die regte in die Handves van Regte is onderworpe aan die beperkings in artikel 36 of
elders in die Handves vervat of genoem.
Toepassing
8. (1) Die Handves van Regte is van toepassing op die totale reg en bind die
wetgewende, die uitvoerende en die regsprekende gesag en alle staatsorgane.
(2) 'n Bepaling van die Handves van Regte bind 'n natuurlike of 'n regspersoon indien, en in
die mate waarin, dit toepasbaar is met inagneming van die aard van die reg en die aard van enige
plig deur die reg opgel.
(3) By die toepassing van 'n bepaling van die Handves van Regte op 'n natuurlike of
regspersoon ingevolge subartikel (2) -
(a) moet 'n hof, ten einde gevolg te gee aan 'n reg in die Handves, die gemene reg toepas, of
indien nodig ontwikkel, in die mate waarin wetgewing nie aan daardie reg gevolg gee nie; en
(b) kan 'n hof rels van die gemene reg ontwikkel om die reg te beperk, mits die beperking
in ooreenstemming met artikel 36(1) is.
(4) 'n Regspersoon is geregtig op die regte in die Handves van Regte in die mate waarin die
aard van die regte en die aard van daardie regspersoon dit vereis.
Gelykheid
9. (1) Elkeen is gelyk voor die reg en het die reg op gelyke beskerming en voordeel van
die reg.
(2) Gelykheid sluit die volle en gelyke genieting van alle regte en vryhede in. Ten einde die
bereiking van gelykheid te bevorder, kan wetgewende en ander maatrels getref word wat
ontwerp is vir die beskerming of ontwikkeling van persone, of kategorie persone, wat deur
onbillike diskriminasie benadeel is.
(3) Die staat mag nie regstreeks of onregstreeks onbillik teen iemand diskrimineer op een of
meer gronde nie, met inbegrip van ras, geslagtelikheid, geslag, swangerskap, huwelikstaat, etniese
of sosiale herkoms, kleur, seksuele georinteerdheid, ouderdom, gestremdheid, godsdiens,
gewete, oortuiging, kultuur, taal en geboorte.
(4) Geen persoon mag regstreeks of onregstreeks onbillik teen iemand op een of meer gronde
ingevolge subartikel (3) diskrimineer nie. Nasionale wetgewing moet verorden word om onbillike
diskriminasie te voorkom of te belet.
(5) Diskriminasie op een of meer van die gronde in subartikel (3) vermeld, is onbillik, tensy
daar vasgestel word dat die diskriminasie billik is.
Menswaardigheid
10. Elkeen het ingebore waardigheid en die reg dat daardie waardigheid gerespekteer en
beskerm word.
Lewe
11. Elkeen het die reg op lewe.
Vryheid en sekerheid van die persoon
12. (1) Elkeen het die reg op vryheid en sekerheid van die persoon, waarby inbegrepe is
die reg om -
(a) nie arbitrr of sonder gegronde rede vryheid ontneem te word nie;
(b) nie sonder verhoor aangehou te word nie;
(c) vry te wees van alle vorme van geweld van hetsy openbare hetsy private oorsprong;
(d) op geen wyse gemartel te word nie; en
(e) nie op 'n wrede, onmenslike of vernederende wyse behandel of gestraf te word nie.
(2) Elkeen het die reg op liggaamlike en psigiese integriteit, waarby inbegrepe is die reg -
(a) om besluite oor voortplanting te neem;
(b) op sekerheid van en beheer oor die eie liggaam; en
(c) om nie sonder hul ingeligte toestemming aan mediese of wetenskaplike eksperimente
onderwerp te word nie.
Slawerny, knegskap en dwangarbeid
13. Niemand mag aan slawerny, knegskap of dwangarbeid onderwerp word nie.
Privaatheid
14. Elkeen het die reg op privaatheid, waarby inbegrepe is die reg dat -
(a) hul persoon of woning nie deursoek word nie;
(b) hul eiendom nie deursoek word nie;
(c) daar nie op hul besittings beslag gel word nie; of
(d) daar nie op die privaatheid van hul kommunikasies inbreuk gemaak word nie.
Vryheid van godsdiens, oortuiging en mening
15. (1) Elkeen het die reg op vryheid van gewete, godsdiens, denke, oortuiging en mening.
(2) Godsdiensbeoefening kan by staats- of staatsondersteunde instellings geskied, mits -
(a) daardie beoefening rels nakom wat deur die tersaaklike openbare gesag gemaak is;
(b) dit op billike grondslag geskied; en
(c) bywoning daarvan vry en vrywillig is.
(3) (a) Hierdie artikel belet nie wetgewing wat erkenning verleen aan -
(i) huwelike wat aangegaan is kragtens enige tradisie, of 'n stelsel van godsdiens-, personeof
familiereg nie; of
(ii) stelsels van persone- en familiereg kragtens enige tradisie, of wat nagevolg word deur
persone wat 'n besondere godsdiens aanhang nie.
(b) Erkenning ingevolge paragraaf (a) moet met hierdie artikel en die ander bepalings van die
Grondwet bestaanbaar wees.
Vryheid van uitdrukking
16. (1) Elkeen het die reg op vryheid van uitdrukking, waarby inbegrepe is -
(a) die vryheid van die pers en ander media;
(b) die vryheid om inligting of idees te ontvang of oor te dra;
(c) die vryheid van artistieke kreatiwiteit; en
(d) akademiese vryheid en vryheid van wetenskaplike navorsing.
(2) Die reg in subartikel (1) omvat nie -
(a) propaganda vir oorlog nie;
(b) die aanstigting van dreigende geweld nie; of
(c) die verkondiging van haat wat op ras, etnisiteit, geslagtelikheid of godsdiens gebaseer is
en wat aanhitsing om leed te veroorsaak, uitmaak nie.
Vergadering, betoging, linievorming en petisie
17. Elkeen het die reg om vreedsaam en ongewapen te vergader, te betoog, 'n betooglinie te
vorm en petisies voor te l.
Vryheid van assosiasie
18. Elkeen het die reg op vryheid van assosiasie.
Politieke regte
19. (1) Dit staan elke burger vry om politieke keuses te doen, waarby inbegrepe is die reg
om -
(a) 'n politieke party te stig;
(b) deel te neem aan die bedrywighede van, of lede te werf vir, 'n politieke party; en
(c) hulle vir 'n politieke party of saak te beywer.
(2) Elke burger het die reg op vrye, regverdige en gereelde verkiesings vir enige wetgewende
liggaam wat ingevolge die Grondwet ingestel is.
(3) Elke volwasse burger het die reg om -
(a) te stem in verkiesings vir enige wetgewende liggaam wat ingevolge die Grondwet ingestel
is, en om dit in die geheim te doen; en
(b) 'n kandidaat vir 'n openbare amp te wees en, indien verkies, die amp te beklee.
Burgerskap
20. Geen burger mag burgerskap ontneem word nie.
Vryheid van beweging en verblyf
21. (1) Elkeen het die reg op vryheid van beweging.
(2) Elkeen het die reg om die Republiek te verlaat.
(3) Elke burger het die reg om die Republiek binne te kom, daarin aan te bly, en op enige plek
daarin verblyf te neem.
(4) Elke burger het die reg op 'n paspoort.
Vryheid van bedryf, beroep en professie
22. Elke burger het die reg om vrylik 'n bedryf, beroep of professie te kies. Die beoefening
van 'n bedryf, beroep of professie kan deur die reg gereguleer word.
Arbeidsverhoudinge
23. (1) Elkeen het die reg op billike arbeidspraktyke.
(2) Elke werker het die reg om -
(a) 'n vakbond te stig en daarby aan te sluit;
(b) aan die bedrywighede en programme van 'n vakbond deel te neem; en
(c) te staak.
(3) Elke werkgewer het die reg om -
(a) 'n werkgewersorganisasie te stig en daarby aan te sluit; en
(b) aan die bedrywighede en programme van 'n werkgewersorganisasie deel te neem.
(4) Elke vakbond en elke werkgewersorganisasie het die reg om -
(a) sy eie administrasie, programme en bedrywighede te bepaal;
(b) te organiseer; en
(c) 'n federasie te stig en daarby aan te sluit.
(5) Elke vakbond, werkgewersorganisasie en werkgewer het die reg om aan kollektiewe
bedinging mee te doen. Nasionale wetgewing kan verorden word om kollektiewe bedinging te
reguleer. In die mate waarin die wetgewing 'n reg in hierdie Hoofstuk beperk, moet die beperking
aan artikel 36(1) voldoen.
(6) Nasionale wetgewing kan erkenning verleen aan vakbondsekerheidsrelings wat in
kollektiewe ooreenkomste vervat is. In die mate waarin die wetgewing 'n reg in hierdie Hoofstuk
beperk, moet die beperking aan artikel 36(1) voldoen.
Omgewing
24. Elkeen het die reg -
(a) op 'n omgewing wat nie skadelik vir hul gesondheid of welsyn is nie; en
(b) op die beskerming van die omgewing, ter wille van huidige en toekomstige geslagte, deur
redelike wetgewende en ander maatrels wat -
(i) besoedeling en ekologiese agteruitgang voorkom;
(ii) bewaring bevorder; en
(iii) die ekologies volhoubare ontwikkeling en aanwending van natuurlike hulpbronne verseker,
terwyl dit regverdigbare ekonomiese en maatskaplike ontwikkeling bevorder.
Eiendom
25. (1) Niemand mag eiendom ontneem word nie behalwe ingevolge 'n algemeen geldende
regsvoorskrif, en geen regsvoorskrif mag arbitrre ontneming van eiendom veroorloof nie.
(2) Eiendom mag slegs ingevolge 'n algemeen geldende regsvoorskrif onteien word -
(a) vir 'n openbare doel of in die openbare belang; en
(b) onderworpe aan vergoeding waarvan die bedrag en die tyd en wyse van betaling f deur
diegene wat geraak word, aanvaar is f deur 'n hof bepaal of goedgekeur is.
(3) Die bedrag van die vergoeding en die tyd en wyse van betaling moet regverdig en billik
wees, en moet 'n billike ewewig toon tussen die openbare belang en die belange van diegene wat
geraak word, met inagneming van alle tersaaklike omstandighede, met inbegrip van -
(a) die huidige gebruik van die eiendom;
(b) die geskiedenis van die verkryging en gebruik van die eiendom;
(c) die markwaarde van die eiendom;
(d) die omvang van regstreekse belegging en subsidie deur die staat ten opsigte van die
verkryging en voordelige kapitale verbetering van die eiendom; en
(e) die doel van die onteiening.
(4) By die toepassing van hierdie artikel -
(a) beteken die openbare belang ook die nasie se verbintenis tot grondhervorming, en tot
hervormings om billike toegang tot al Suid-Afrika se natuurlike hulpbronne te bewerkstellig; en
(b) is eiendom nie tot grond beperk nie.
(5) Die staat moet redelike wetgewende en ander maatrels tref om, binne sy beskikbare
middele, toestande te skep wat burgers in staat stel om op 'n billike grondslag toegang tot grond
te verkry.
(6) 'n Persoon of gemeenskap wie se besitreg van grond regsonseker is as gevolg van wette
of praktyke van die verlede wat op grond van ras gediskrimineer het, is geregtig, in die mate wat
deur 'n Parlementswet bepaal word, op f besitreg wat regseker is f gelykwaardige vergoeding.
(7) 'n Persoon of gemeenskap wat na 19 Junie 1913 die besit van eiendom ontneem is as
gevolg van wette of praktyke van die verlede wat op grond van ras gediskrimineer het, is geregtig,
in die mate wat deur 'n Parlementswet bepaal word, op f teruggawe van daardie eiendom f
billike vergoeding.
(8) Geen bepaling van hierdie artikel verhinder die staat om wetgewende en ander maatrels
te tref om grond-, water- en verbandhoudende hervorming te bewerkstellig ten einde die gevolge
van rassediskriminasie van die verlede reg te stel nie, op voorwaarde dat enige afwyking van die
bepalings van hierdie artikel in ooreenstemming met die bepalings van artikel 36(1) is.
(9) Die Parlement moet die wetgewing genoem in subartikel (6) aanneem.
Behuising
26. (1) Elkeen het die reg op toegang tot geskikte behuising.
(2) Die staat moet redelike wetgewende en ander maatrels tref om binne sy beskikbare
middele hierdie reg in toenemende mate te verwesenlik.
(3) Sonder 'n hofbevel wat na oorweging van al die tersaaklike omstandighede toegestaan is,
mag niemand uit hul woning gesit word en mag niemand se woning gesloop word nie. Geen
wetgewing mag arbitrre uitsettings veroorloof nie.
Gesondheidsorg, voedsel, water en maatskaplike sekerheid
27. (1) Elkeen het die reg op toegang tot -
(a) gesondheidsorgdienste, met inbegrip van reproduktiewe gesondheidsorg;
(b) voldoende voedsel en water; en
(c) maatskaplike sekerheid, met inbegrip van gepaste maatskaplike bystand indien hulle nie
in staat is om hulself en hul afhanklikes te onderhou nie.
(2) Die staat moet redelike wetgewende en ander maatrels tref om binne sy beskikbare
middele elk van hierdie regte in toenemende mate te verwesenlik.
(3) Niemand mag mediese noodbehandeling geweier word nie.
Kinders
28. (1) Elke kind het die reg -
(a) op 'n naam en nasionaliteit vanaf geboorte;
(b) op gesinsorg of ouerlike sorg, of op gepaste alternatiewe sorg wanneer die kind uit die
gesinsomgewing weggeneem word;
(c) op basiese voeding, skuiling, basiese gesondheidsorgdienste en maatskaplike dienste;
(d) om teen mishandeling, verwaarlosing, misbruik of vernedering beskerm te word;
(e) om teen uitbuitende arbeidspraktyke beskerm te word;
(f) om nie verplig of toegelaat te word om werk te verrig of dienste te lewer nie wat -
(i) onvanpas is vir 'n persoon van daardie kind se ouderdom; of
(ii) 'n risiko vir die kind se welsyn, opvoeding, liggaamlike of geestelike gesondheid of
geestelike, morele of sosiale ontwikkeling inhou;
(g) om nie aangehou te word nie, behalwe as laaste uitweg, in watter geval, benewens die
regte wat 'n kind kragtens artikels 12 en 35 geniet, die kind slegs vir die kortste gepaste tydperk
aangehou mag word, en die reg het om -
(i) afsonderlik van aangehoudenes bo die ouderdom van 18 jaar aangehou te word; en
(ii) op 'n wyse behandel te word, en in omstandighede aangehou te word, wat met die kind
se ouderdom rekening hou;
(h) om, in siviele verrigtinge wat die kind raak, deur die staat op staatskoste van 'n
regspraktisyn voorsien te word indien dit andersins tot wesenlike onreg sou lei; en
(i) om nie regstreeks in gewapende stryd gebruik te word nie, en om in tye van gewapende
stryd beskerm te word.
(2) 'n Kind se beste belang is van deurslaggewende belang in elke aangeleentheid wat die kind
raak.
(3) In hierdie artikel beteken "kind" iemand onder die ouderdom van 18 jaar.
Onderwys
29. (1) Elkeen het die reg -
(a) op basiese onderwys, met inbegrip van basiese onderwys vir volwassenes; en
(b) op verdere onderwys, wat die staat, deur middel van redelike maatrels, in toenemende
mate beskikbaar en toeganklik moet maak.
(2) Elkeen het die reg om in openbare onderwysinstellings onderwys te ontvang in die
amptelike taal of tale van eie keuse waar daardie onderwys redelikerwys doenlik is. Ten einde
doeltreffende toegang tot en verwesenliking van hierdie reg te verseker, moet die staat alle
redelike alternatiewe in die onderwys, met inbegrip van enkelmediuminstellings, oorweeg, met
inagneming van -
(a) billikheid;
(b) doenlikheid; en
(c) die behoefte om die gevolge van wette en praktyke van die verlede wat op grond van ras
gediskrimineer het, reg te stel.
(3) Elkeen het die reg om op eie koste onafhanklike onderwysinstellings tot stand te bring en
in stand te hou wat -
(a) nie op grond van ras diskrimineer nie;
(b) by die staat geregistreer is; en
(c) standaarde handhaaf wat nie minderwaardig is vergeleke met standaarde by vergelykbare
openbare onderwysinstellings nie.
(4) Subartikel (3) sluit nie staatsubsidies aan onafhanklike onderwysinstellings uit nie.
Taal en kultuur
30. Elkeen het die reg om die taal van eie keuse te gebruik en om aan die kulturele lewe van
eie keuse deel te neem, maar niemand wat hierdie regte uitoefen, mag dit doen op 'n wyse wat
met enige bepaling van die Handves van Regte onbestaanbaar is nie.
Kultuur-, godsdiens- en taalgemeenskappe
31. (1) Persone wat aan 'n kultuur-, godsdiens- of taalgemeenskap behoort, mag nie die
reg onts word om, saam met ander lede van daardie gemeenskap -
(a) hul kultuur te geniet, hul godsdiens te beoefen en hul taal te gebruik nie; en
(b) kultuur-, godsdiens- en taalverenigings en ander organe van die burgerlike gemeenskap
te vorm, in stand te hou en daarby aan te sluit nie.
(2) Die regte in subartikel (1) mag nie uitgeoefen word op 'n wyse wat met enige bepaling van
die Handves van Regte onbestaanbaar is nie.
Toegang tot inligting
32. (1) Elkeen het die reg op toegang tot -
(a) enige inligting wat deur die staat gehou word; en
(b) enige inligting wat deur 'n ander persoon gehou word en wat vir die uitoefening of
beskerming van enige regte benodig word.
(2) Nasionale wetgewing moet verorden word om aan hierdie reg gevolg te gee, en kan
voorsiening maak vir redelike maatrels om die administratiewe en finansile las op die staat te
verlig.
Regverdige administratiewe optrede
33. (1) Elkeen het die reg op administratiewe optrede wat regmatig, redelik en prosedureel
billik is.
(2) Elkeen wie se regte nadelig geraak is deur administratiewe optrede het die reg op die
verskaffing van skriftelike redes.
(3) Nasionale wetgewing moet verorden word om aan hierdie regte gevolg te gee, en moet
-
(a) voorsiening maak vir die hersiening van administratiewe optrede deur 'n hof of, waar dit
gepas is, 'n onafhanklike en onpartydige tribunaal;
(b) die staat verplig om aan die regte in subartikels (1) en (2) gevolg te gee; en
(c) 'n doeltreffende administrasie bevorder.
Toegang tot howe
34. Elkeen het die reg dat 'n geskil wat deur die toepassing van die reg besleg kan word, in
'n billike openbare verhoor beslis word voor 'n hof of, waar dit gepas is, 'n ander onafhanklike
en onpartydige tribunaal of forum.
Gearresteerde, aangehoue en beskuldigde persone
35. (1) Elkeen wat weens 'n beweerde oortreding gearresteer word, het die reg om -
(a) te swyg;
(b) onverwyld verwittig te word -
(i) van die reg om te swyg; en
(ii) van die gevolge indien daar nie geswyg word nie;
(c) nie verplig te word om 'n bekentenis of erkenning te doen wat as getuienis teen daardie
persoon gebruik sou kon word nie;
(d) so gou as wat redelikerwys moontlik is, voor 'n hof gebring te word, maar nie later nie
as -
(i) 48 uur na die arrestasie; of
(ii) die einde van die eerste hofdag na die verstryking van die 48 uur, as die 48 uur buite
gewone hofure, of op 'n dag wat nie 'n gewone hofdag is nie, verstryk;
(e) by die eerste verskyning in 'n hof na die arrestasie, aangekla te word of verwittig te word
van die rede vir die voortsetting van die aanhouding, of vrygelaat te word; en
(f) behoudens redelike voorwaardes, uit aanhouding vrygelaat te word indien die belang van
geregtigheid dit toelaat.
(2) Elkeen wat aangehou word, met inbegrip van elke gevonniste gevangene, het die reg -
(a) om onverwyld van die rede vir die aanhouding verwittig te word;
(b) op 'n regspraktisyn van eie keuse en om met daardie regspraktisyn te konsulteer, en om
onverwyld van hierdie reg verwittig te word;
(c) om deur die staat op staatskoste van 'n regspraktisyn voorsien te word indien dit andersins
tot wesenlike onreg sou lei, en om onverwyld van hierdie reg verwittig te word;
(d) om die regmatigheid van die aanhouding persoonlik voor 'n hof te betwis, en vrygelaat
te word indien die aanhouding onregmatig is;
(e) op omstandighede van aanhouding wat met menswaardigheid rekening hou, met inbegrip
van, minstens, oefening en die voorsiening, op staatskoste, van toereikende akkommodasie,
voeding, leesstof en mediese behandeling; en
(f) om in verbinding te tree met, en besoek te word deur, daardie persoon se -
(i) gade of lewensmaat;
(ii) naasbestaandes;
(iii) godsdiensraadgewer van eie keuse; en
(iv) mediese praktisyn van eie keuse.
(3) Elke beskuldigde persoon het die reg op 'n billike verhoor, waarby inbegrepe is die reg
-
(a) om van die aanklag verwittig te word in voldoende besonderhede om daarop te antwoord;
(b) om genoeg tyd en geriewe te h om 'n verweer voor te berei;
(c) op 'n openbare verhoor voor 'n gewone hof;
(d) op 'n verhoor wat sonder onredelike vertraging begin en afgehandel word;
(e) om by die verhoor teenwoordig te wees;
(f) op 'n regspraktisyn van eie keuse en om deur daardie regspraktisyn verteenwoordig te
word, en om onverwyld van hierdie reg verwittig te word;
(g) om deur die staat op staatskoste van 'n regspraktisyn voorsien te word indien dit andersins
tot wesenlike onreg sou lei, en om onverwyld van hierdie reg verwittig te word;
(h) om onskuldig geag te word, te swyg, en nie gedurende die verrigtinge te getuig nie;
(i) om getuienis aan te voer en te betwis;
(j) om nie verplig te word om self-inkriminerende getuienis af te l nie;
(k) om verhoor te word in 'n taal wat die beskuldigde persoon verstaan of, indien dit nie
doenlik is nie, dat die verrigtinge in daardie taal getolk word;
(l) om nie skuldig bevind te word weens 'n handeling of versuim wat ten tyde van die
handeling of versuim ingevolge f die nasionale reg f die volkereg nie 'n oortreding was nie;
(m) om nie verhoor te word weens 'n oortreding ten opsigte van 'n handeling of versuim ten
opsigte waarvan daardie persoon voorheen vrygespreek of skuldig bevind is nie;
(n) op die voordeel van die ligste van die voorgeskrewe strawwe indien die straf wat vir die
oortreding voorgeskryf word, verander is tussen die tydstip waarop die oortreding gepleeg is en
die tydstip van vonnis; en
(o) op appl na, of hersiening deur, 'n hor hof.
(4) Wanneer hierdie artikel vereis dat inligting aan 'n persoon verstrek word, moet die
inligting verstrek word in 'n taal wat die persoon verstaan.
(5) Getuienis wat verkry is op 'n wyse wat enige reg in die Handves van Regte skend, moet
uitgesluit word indien toelating van daardie getuienis die verhoor onbillik sou maak of andersins
vir die regspleging nadelig sou wees.
Beperking van regte
36. (1) Die regte in die Handves van Regte kan slegs kragtens 'n algemeen geldende
regsvoorskrif beperk word in die mate waarin die beperking redelik en regverdigbaar is in 'n oop
en demokratiese samelewing gebaseer op menswaardigheid, gelykheid en vryheid, met inagneming
van alle tersaaklike faktore, met inbegrip van -
(a) die aard van die reg;
(b) die belangrikheid van die doel van die beperking;
(c) die aard en omvang van die beperking;
(d) die verband tussen die beperking en die doel daarvan; en
(e) 'n minder beperkende wyse om die doel te bereik.
(2) Behalwe soos in subartikel (1) of in enige ander bepaling van die Grondwet bepaal, mag
geen regsvoorskrif enige reg wat in die Handves van Regte verskans is, beperk nie.
Noodtoestande
37. (1) 'n Noodtoestand mag slegs ingevolge 'n Parlementswet verklaar word, en slegs
wanneer -
(a) die voortbestaan van die nasie deur oorlog, 'n inval, algemene oproer, wanorde, 'n
natuurramp of 'n ander openbare noodgeval bedreig word; en
(b) die verklaring nodig is om die vrede en orde te herstel.
(2) 'n Verklaring van 'n noodtoestand, en enige wetgewing verorden of ander stappe gedoen
na aanleiding van daardie verklaring, kan van krag wees slegs -
(a) vooruitwerkend; en
(b) vir hoogstens 21 dae vanaf die datum van die verklaring, tensy die Nasionale Vergadering
besluit om die verklaring te verleng. Die Vergadering kan 'n verklaring van 'n noodtoestand vir
hoogstens drie maande op 'n keer verleng. Die eerste verlenging van die noodtoestand moet
geskied by wyse van 'n besluit wat aangeneem word met 'n ondersteunende stem van 'n
meerderheid van die lede van die Vergadering. Enige daaropvolgende verlenging moet geskied
by wyse van 'n besluit wat aangeneem word met 'n ondersteunende stem van minstens 60 persent
van die lede van die Vergadering. 'n Besluit ingevolge hierdie paragraaf kan slegs na 'n openbare
debat in die Vergadering aangeneem word.
(3) Enige bevoegde hof kan beslis oor die geldigheid van -
(a) 'n verklaring van 'n noodtoestand;
(b) enige verlenging van 'n verklaring van 'n noodtoestand; of
(c) enige wetgewing verorden, of ander stappe gedoen, na aanleiding van 'n verklaring van
'n noodtoestand.
(4) Enige wetgewing wat na aanleiding van 'n verklaring van 'n noodtoestand verorden word,
mag die Handves van Regte aantas slegs in die mate waarin -
(a) die aantasting streng deur die noodtoestand vereis word; en
(b) die wetgewing -
(i) bestaanbaar is met die Republiek se verpligtinge kragtens die volkereg wat op
noodtoestande betrekking het;
(ii) so gou as wat na die verordening daarvan redelikerwys moontlik is, in die nasionale
Staatskoerant gepubliseer word.
(5) Geen Parlementswet wat 'n verklaring van 'n noodtoestand magtig, en geen wetgewing
wat verorden is of ander stappe wat gedoen is na aanleiding van 'n verklaring, verleen
toestemming vir of magtig -
(a) die vrywaring van die staat, of enige persoon, ten opsigte van enige onregmatige handeling
nie;
(b) enige aantasting van hierdie artikel nie; of
(c) enige aantasting van 'n artikel genoem in kolom 1 van die Tabel van Nie-aantasbare Regte,
in die mate teenoor daardie artikel in kolom 3 van die Tabel aangedui nie.
Tabel van Nie-aantasbare Regte
1 2 3
Artikel- Opskrif van artikel Mate waarin die reg nie
nommer aantasbaar is nie
9 Gelykheid Met betrekking tot onbillike diskriminasie uitsluitlik op grond van
ras, kleur, etniese of sosiale herkoms, geslag, godsdiens of taal
10 Menswaardigheid Geheel en al
11 Lewe Geheel en al
12 Vryheid en sekerheid Met betrekking tot subartikels (1)(d) en (e)
van die persoon en (2)(c)
13 Slawerny, knegskap Met betrekking tot slawerny en knegskap
en dwangarbeid
28 Kinders Met betrekking tot:
- subartikel (1)(d) en (e);
- die regte in subparagrawe (i) en (ii) van
subartikel (1)(g); en
- subartikel (1)(i) ten opsigte van kinders
van 15 jaar en jonger
35 Gearresteerde, Met betrekking tot:
aangehoue en - subartikels (1)(a), (b) en (c) en (2)(d);
beskuldigde persone - die regte in paragrawe (a) tot (o) van
subartikel (3), uitgesonderd paragraaf (d);
- subartikel (4); en
- subartikel (5) ten opsigte van die
uitsluiting van getuienis indien toelating
van daardie getuienis die verhoor onbillik
sou maak
(6) Wanneer iemand sonder verhoor aangehou word na aanleiding van 'n aantasting van regte
voortspruitend uit 'n verklaring van 'n noodtoestand, moet die volgende voorwaardes nagekom
word:
(a) Daar moet so gou as wat redelikerwys moontlik is met 'n volwasse gesinslid of vriend van
die aangehoudene in aanraking gekom word, en daardie gesinslid of vriend moet verwittig word
dat die persoon aangehou word.
(b) 'n Kennisgewing moet binne vyf dae nadat die persoon in aanhouding geneem is in die
nasionale Staatskoerant gepubliseer word met vermelding van die aangehoudene se naam en plek
van aanhouding en die noodmaatrel waarkragtens daardie persoon aangehou word.
(c) Die aangehoudene moet toegelaat word om 'n mediese praktisyn te kies en te eniger
redelike tyd deur daardie mediese praktisyn besoek te word.
(d) Die aangehoudene moet toegelaat word om 'n regsverteenwoordiger te kies en te eniger
redelike tyd deur daardie regsverteenwoordiger besoek te word.
(e) 'n Hof moet die aanhouding so gou as wat redelikerwys moontlik is, maar nie later nie as
10 dae na die datum waarop die persoon in aanhouding geneem is, hersien, en die hof moet die
aangehoudene vrylaat tensy dit noodsaaklik is om die aanhouding voort te sit ten einde die vrede
en orde te herstel.
(f) 'n Aangehoudene wat nie ingevolge 'n hersiening kragtens paragraaf (e) of ingevolge 'n
hersiening kragtens hierdie paragraaf vrygelaat word nie, kan te eniger tyd na verstryking van 10
dae na die vorige hersiening by 'n hof aansoek doen om 'n verdere hersiening van die aanhouding,
en die hof moet die aangehoudene vrylaat tensy dit steeds noodsaaklik is om die aanhouding voort
te sit ten einde die vrede en orde te herstel.
(g) Die aangehoudene moet toegelaat word om persoonlik te verskyn voor enige hof wat die
aanhouding oorweeg, om by daardie verrigtinge deur 'n regspraktisyn verteenwoordig te word,
en om verto teen voortgesette aanhouding te rig.
(h) Die staat moet skriftelike redes om die voortgesette aanhouding van die aangehoudene
te regverdig aan die hof voorl, en moet minstens twee dae voordat die hof die aanhouding
hersien, 'n afskrif van daardie redes aan die aangehoudene verskaf.
(7) Indien 'n hof 'n aangehoudene vrylaat, mag daardie persoon nie weer op dieselfde gronde
aangehou word nie tensy die staat voor die heraanhouding goeie redes daarvoor voor 'n hof
aantoon.
(8) Subartikels (6) en (7) is nie van toepassing op persone wat nie Suid-Afrikaanse burgers
is nie en wat na aanleiding van 'n internasionale gewapende stryd aangehou word. In plaas
daarvan moet die staat voldoen aan die standaarde wat die Republiek bind kragtens die
internasionale humanitre reg wat op die aanhouding van sodanige persone betrekking het.
Afdwinging van regte
38. Iemand in hierdie artikel genoem, het die reg om 'n bevoegde hof te nader en aan te voer
dat daar op 'n reg in die Handves van Regte inbreuk gemaak is of dat so 'n inbreukmaking dreig,
en die hof kan gepaste regshulp verleen, met inbegrip van 'n verklaring van regte. Die persone wat
'n hof kan nader, is -
(a) iemand wat in eie belang optree;
(b) iemand wat optree namens iemand anders wat nie in eie naam kan optree nie;
(c) iemand wat as 'n lid van, of in die belang van, 'n groep of klas persone optree;
(d) iemand wat in die openbare belang optree; en
(e) 'n vereniging wat in die belang van sy lede optree.
Uitleg van Handves van Regte
39. (1) By die uitleg van die Handves van Regte -
(a) moet 'n hof, tribunaal of forum die waardes wat 'n oop en demokratiese samelewing
gebaseer op menswaardigheid, gelykheid en vryheid ten grondslag l, bevorder;
(b) moet 'n hof, tribunaal of forum die volkereg in ag neem; en
(c) kan 'n hof, tribunaal of forum buitelandse reg in ag neem.
(2) By die uitleg van enige wetgewing, en by die ontwikkeling van die gemene reg of
gewoontereg, moet elke hof, tribunaal of forum die gees, strekking en oogmerke van die Handves
van Regte bevorder.
(3) Die Handves van Regte ontken nie die bestaan van ander regte of vryhede wat deur die
gemene reg, gewoontereg of wetgewing erken of verleen word nie, in die mate waarin daardie
regte of vryhede met die Handves bestaanbaar is.
HOOFSTUK 3
REGERING VAN SAMEWERKING
Regering van die Republiek
40. (1) Regering in die Republiek bestaan uit nasionale, provinsiale en plaaslike sfere van
regering wat onderskeidend, onderling afhanklik en onderling verbonde is.
(2) Alle regeringsfere moet die beginsels in hierdie Hoofstuk handhaaf en nakom en moet hul
werksaamhede binne die perke wat deur die Hoofstuk bepaal word, verrig.
Beginsels van regering van samewerking en inter-regeringsbetrekkinge
41. (1) Alle regeringsfere en alle staatsorgane binne elke sfeer moet -
(a) die vrede, die nasionale eenheid en die onverdeelbaarheid van die Republiek bewaar;
(b) die welsyn van die mense van die Republiek verseker;
(c) doeltreffende, deursigtige, verantwoordingspligtige en samehangende regering vir die
Republiek as geheel voorsien;
(d) getrou wees aan die Grondwet, die Republiek en sy mense;
(e) die grondwetlike status, instellings, bevoegdhede en funksies van regering in die ander
sfere eerbiedig;
(f) hulself geen bevoegdheid of funksies toe-eien behalwe di wat ingevolge die Grondwet
aan hulle opgedra is nie;
(g) hul bevoegdhede uitoefen en hul funksies verrig op 'n wyse wat nie inbreuk maak op die
geografiese, funksionele of institusionele integriteit van regering in 'n ander sfeer nie; en
(h) in wedersydse vertroue en goeie trou met mekaar saamwerk
deur -
(i) vriendskaplike betrekkinge te bevorder;
(ii) mekaar te help en te ondersteun;
(iii) mekaar van inligting te voorsien, en met mekaar oorleg te pleeg, oor sake van
gemeenskaplike belang;
(iv) hul optrede en wetgewing met mekaar te kordineer;
(v) by ooreengekome prosedures te hou; en
(vi) regsverrigtinge teen mekaar te vermy.
(2) 'n Parlementswet moet -
(a) strukture en instellings tot stand bring, of voorsiening maak vir strukture en instellings,
om inter-regeringsbetrekkinge te bevorder en te vergemaklik; en
(b) voorsiening maak vir gepaste meganismes en prosedures om die beslegting van
inter-regeringsgeskille te vergemaklik.
(3) 'n Staatsorgaan wat in 'n inter-regeringsgeskil betrokke is, moet alle redelike pogings
aanwend om die geskil te besleg deur middel van meganismes en prosedures wat vir di doel
voorsien is, en moet alle ander middele uitput voordat hy 'n hof nader om die geskil te besleg.
(4) Indien 'n hof nie tevrede is dat daar aan die voorskrifte van subartikel (3) voldoen is nie,
kan hy 'n geskil na die betrokke staatsorgane terugverwys.
HOOFSTUK 4
DIE PARLEMENT
Samestelling van Parlement
42. (1) Die Parlement bestaan uit -
(a) die Nasionale Vergadering; en
(b) die Nasionale Raad van Provinsies.
(2) Die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies neem aan die
wetgewende proses deel op die wyse wat in die Grondwet uiteengesit word.
(3) Die Nasionale Vergadering word verkies om die mense te verteenwoordig en om regering
deur die mense kragtens die Grondwet te verseker. Hy doen dit deur die President te kies, deur
as 'n nasionale forum vir die openbare oorweging van sake te dien, deur wetgewing aan te neem
en deur optrede van die uitvoerende gesag na te gaan en toesig daaroor uit te oefen.
(4) Die Nasionale Raad van Provinsies verteenwoordig die provinsies ten einde te verseker
dat provinsiale belange in die nasionale regeringsfeer in ag geneem word. Hy doen dit hoofsaaklik
deur aan die nasionale wetgewende proses deel te neem en deur as 'n nasionale forum te dien vir
die openbare oorweging van sake wat die provinsies raak.
(5) Die President kan die Parlement te eniger tyd vir 'n buitengewone sitting byeenroep om
spesiale werksaamhede te verrig.
(6) Die setel van die Parlement is Kaapstad, maar 'n Parlementswet wat ooreenkomstig artikel
76(1) en (5) verorden is, kan bepaal dat die setel van die Parlement elders is.
Wetgewende gesag van die Republiek
43. In die Republiek berus die wetgewende gesag -
(a) van die nasionale regeringsfeer by die Parlement, soos in artikel 44 uiteengesit;
(b) van die provinsiale regeringsfeer by die provinsiale wetgewers, soos in artikel 104
uiteengesit; en
(c) van die plaaslike regeringsfeer by die Munisipale Rade, soos in artikel 156 uiteengesit.
Nasionale wetgewende gesag
44. (1) Die nasionale wetgewende gesag soos dit by die Parlement berus -
(a) verleen aan die Nasionale Vergadering die bevoegdheid -
(i) om die Grondwet te wysig;
(ii) om wetgewing aan te neem met betrekking tot enige aangeleentheid, met inbegrip van 'n
aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld, maar uitgesonderd, behoudens
subartikel (2), 'n aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 5 vermeld; en
(iii) om enige van sy wetgewende bevoegdhede, uitgesonderd die bevoegdheid om die
Grondwet te wysig, aan enige wetgewende liggaam in 'n ander regeringsfeer op te dra; en
(b) verleen aan die Nasionale Raad van Provinsies die bevoegdheid -
(i) om ooreenkomstig artikel 74 aan die wysiging van die Grondwet deel te neem;
(ii) om ooreenkomstig artikel 76 wetgewing aan te neem met betrekking tot enige
aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld en enige ander aangeleentheid ten
opsigte waarvan wetgewing ingevolge die Grondwet ooreenkomstig artikel 76 aangeneem moet
word; en
(iii) om ooreenkomstig artikel 75 enige ander wetgewing te oorweeg wat deur die Nasionale
Vergadering aangeneem is.
(2) Die Parlement kan, deur ooreenkomstig artikel 76(1) wetgewing aan te neem, met
betrekking tot 'n aangeleentheid wat val binne 'n funksionele gebied in Bylae 5 vermeld, ingryp
wanneer dit nodig is om -
(a) nasionale veiligheid te handhaaf;
(b) ekonomiese eenheid te handhaaf;
(c) noodsaaklike nasionale standaarde te handhaaf;
(d) minimum standaarde wat vir die lewering van dienste nodig is, te bepaal; of
(e) onredelike optrede deur 'n provinsie wat nadelig is vir die belange van 'n ander provinsie
of van die land as geheel, te voorkom.
(3) Wetgewing met betrekking tot 'n aangeleentheid wat redelikerwys nodig is vir, of verband
hou met, die doeltreffende uitoefening van 'n bevoegdheid betreffende 'n aangeleentheid in Bylae
4 vermeld, is vir alle doeleindes wetgewing met betrekking tot 'n aangeleentheid in Bylae 4
vermeld.
(4) In die uitoefening van sy wetgewende gesag word die Parlement slegs deur die Grondwet
gebind, en moet hy ooreenkomstig, en binne die perke van, die Grondwet optree.
Gesamentlike rels en orders en gesamentlike komitees
45. (1) Die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies moet 'n
gesamentlike relskomitee instel om rels en orders betreffende die gesamentlike werksaamhede
van die Vergadering en die Raad te maak, met inbegrip van rels en orders om -
(a) prosedures te bepaal om die wetgewende proses te vergemaklik, met inbegrip van die stel
van 'n tydsbeperking vir die voltooiing van enige stap in die proses;
(b) gesamentlike komitees bestaande uit verteenwoordigers van sowel die Vergadering as die
Raad in te stel om oorweging te skenk aan en verslag te doen oor Wetsontwerpe in artikels 74
en 75 beoog wat na so 'n komitee verwys word;
(c) 'n gesamentlike komitee in te stel om die Grondwet minstens jaarliks te hersien; en
(d) die werksaamhede te rel van -
(i) die gesamentlike relskomitee;
(ii) die Bemiddelingskomitee;
(iii) die grondwetlike hersieningskomitee; en
(iv) enige gesamentlike komitees ingevolge paragraaf (b) ingestel.
(2) Lede van die Kabinet, lede van die Nasionale Vergadering en afgevaardigdes na die
Nasionale Raad van Provinsies het dieselfde voorregte en immuniteite voor 'n gesamentlike
komitee van die Vergadering en die Raad as di wat hulle voor die Vergadering of die Raad het.
Die Nasionale Vergadering
Samestelling en verkiesing
46. (1) Die Nasionale Vergadering bestaan uit minstens 350 en hoogstens 400 vroue en
mans wat as lede verkies is ingevolge 'n kiesstelsel wat -
(a) deur nasionale wetgewing voorgeskryf word;
(b) op die nasionale gemeenskaplike kieserslys gebaseer is;
(c) vir 'n minimum stemouderdom van 18 jaar voorsiening maak; en
(d) in die algemeen, proporsionele verteenwoordiging tot gevolg het.
(2) 'n Parlementswet moet 'n formule voorsien om die getal lede van die Nasionale
Vergadering te bepaal.
Lidmaatskap
47. (1) Elke burger wat bevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem, is bevoeg
om 'n lid van die Vergadering te wees, uitgesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat en vergoeding vir daardie
aanstelling of diens ontvang, behalwe -
(i) die President, Adjunkpresident, Ministers en Adjunkministers; en
(ii) ander ampsdraers wie se funksies met die funksies van 'n lid van die Vergadering
bestaanbaar is, en deur nasionale wetgewing verklaar is met di funksies bestaanbaar te wees;
(b) vaste afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies, of lede van 'n provinsiale
wetgewer of 'n Munisipale Raad;
(c) ongerehabiliteerde insolvente;
(d) iemand wat deur 'n hof van die Republiek as geestelik gekrenk verklaar is; of
(e) iemand wat na die inwerkingtreding van hierdie artikel, binne die Republiek aan 'n misdryf
skuldig bevind word, of buite die Republiek aldus skuldig bevind word indien die optrede wat die
misdryf uitmaak binne die Republiek 'n misdryf sou uitgemaak het, en tot meer as 12 maande
gevangenisstraf sonder die keuse van 'n boete gevonnis is, maar niemand word beskou as
gevonnis te wees voordat 'n appl teen die skuldigbevinding of vonnis beslis is, of voordat die tyd
om appl aan te teken, verstryk het nie. 'n Onbevoegdheid ingevolge hierdie paragraaf verstryk
vyf jaar nadat die vonnis voltooi is.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a) of (b) onbevoeg is om 'n lid van die Nasionale
Vergadering te wees, kan 'n kandidaat vir die Vergadering wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes wat deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(3) Iemand verloor lidmaatskap van die Nasionale Vergadering indien so iemand -
(a) ophou om bevoeg te wees; of
(b) sonder toestemming afwesig is van die Vergadering in omstandighede waarvoor die rels
en orders van die Vergadering verlies van lidmaatskap voorskryf.
(4) Vakatures in die Nasionale Vergadering moet ooreenkomstig nasionale wetgewing gevul
word.
Eed of plegtige verklaring
48. Voordat lede van die Nasionale Vergadering begin om hul funksies in die Vergadering te
verrig, moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die
Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Duur van Nasionale Vergadering
49. (1) Die Nasionale Vergadering word vir 'n termyn van vyf jaar verkies.
(2) Indien die Nasionale Vergadering ingevolge artikel 50 ontbind word, of wanneer sy termyn
verstryk, moet die President by proklamasie 'n verkiesing uitskryf en datums daarvoor bepaal, en
di verkiesing moet gehou word binne 90 dae vanaf die datum waarop die Vergadering ontbind
is of sy termyn verstryk het.
(3) Indien die uitslag van 'n verkiesing van die Nasionale Vergadering nie binne die tydperk
ingevolge artikel 190 vasgestel, bekend gemaak word nie of indien 'n verkiesing deur 'n hof
tersyde gestel word, moet die President by proklamasie 'n ander verkiesing uitskryf en datums
daarvoor bepaal, en di verkiesing moet gehou word binne 90 dae vanaf die verstryking van
daardie tydperk of vanaf die datum waarop die verkiesing tersyde gestel is.
(4) Die Nasionale Vergadering bly bevoeg om te funksioneer vanaf sy ontbinding of die
verstryking van sy termyn tot op die dag voor die eerste dag waarop die stemming vir die
volgende Vergadering plaasvind.
Ontbinding van Nasionale Vergadering voor verstryking van sy termyn
50. (1) Die President moet die Nasionale Vergadering ontbind indien -
(a) die Vergadering 'n besluit om te ontbind met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid
van sy lede aangeneem het; en
(b) drie jaar verstryk het sedert die Vergadering verkies is.
(2) Die Waarnemende President moet die Nasionale Vergadering ontbind indien -
(a) daar 'n vakature in die amp van President is; en
(b) die Vergadering in gebreke bly om binne 30 dae nadat die vakature ontstaan het 'n nuwe
President te kies.
Sittings en resesse
51. (1) Die eerste sitting van die Nasionale Vergadering na 'n verkiesing vind plaas op 'n
tyd en datum wat die President van die Konstitusionele Hof bepaal, maar nie later nie as 14 dae
nadat die uitslag van die verkiesing bekend gemaak is. Die Vergadering kan die tyd en duur van
sy ander sittings en sy resesse bepaal.
(2) Die President kan die Nasionale Vergadering te eniger tyd vir 'n buitengewone sitting
byeenroep om spesiale werksaamhede te verrig.
(3) Sittings van die Nasionale Vergadering op ander plekke as die setel van die Parlement
word veroorloof slegs op grond van die openbare belang, veiligheid of gerief, en indien daar in
die rels en orders van die Vergadering daarvoor voorsiening gemaak word.
Speaker en Adjunkspeaker
52. (1) By die eerste sitting na sy verkiesing, of wanneer dit nodig is om 'n vakature te
vul, moet die Nasionale Vergadering uit sy geledere 'n Speaker en 'n Adjunkspeaker kies.
(2) Die President van die Konstitusionele Hof moet by die verkiesing van 'n Speaker voorsit,
of 'n ander regter aanwys om dit te doen. Die Speaker sit by die verkiesing van 'n Adjunkspeaker
voor.
(3) Die prosedure in Deel A van Bylae 3 uiteengesit, is op die verkiesing van die Speaker en
die Adjunkspeaker van toepassing.
(4) Die Nasionale Vergadering kan die Speaker of Adjunkspeaker by besluit van die amp
onthef. 'n Meerderheid van die lede van die Vergadering moet teenwoordig wees wanneer di
besluit aangeneem word.
(5) Die Nasionale Vergadering kan ingevolge sy rels en orders uit sy geledere ander
voorsittende beamptes kies om die Speaker en die Adjunkspeaker behulpsaam te wees.
Besluite
53. (1) Behalwe waar die Grondwet anders bepaal -
(a) moet 'n meerderheid van die lede van die Nasionale Vergadering teenwoordig wees
voordat 'n stemming oor 'n Wetsontwerp of 'n wysiging van 'n Wetsontwerp gehou kan word;
(b) moet minstens een derde van die lede teenwoordig wees voordat 'n stemming oor enige
ander vraag wat voor die Vergadering dien, gehou kan word; en
(c) word alle vrae wat voor die Vergadering dien, beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(2) Die lid van die Nasionale Vergadering wat by 'n vergadering van die Vergadering voorsit,
het nie 'n beraadslagende stem nie, maar -
(a) moet 'n beslissende stem uitbring wanneer daar 'n staking van stemme oor 'n vraag is; en
(b) kan 'n beraadslagende stem uitbring wanneer 'n vraag beslis moet word met 'n
ondersteunende stem van minstens twee derdes van die lede van die Vergadering.
Regte van sekere Kabinetslede in Nasionale Vergadering
54. Die President en enige lid van die Kabinet wat nie 'n lid van die Nasionale Vergadering
is nie, kan in die Vergadering sitting neem en daarin praat, maar mag nie stem nie.
Bevoegdhede van Nasionale Vergadering
55. (1) In die uitoefening van sy wetgewende bevoegdheid kan die Nasionale Vergadering
-
(a) enige wetgewing wat voor die Vergadering dien, oorweeg, aanneem, wysig of verwerp;
en
(b) wetgewing, behalwe Geldwetsontwerpe, inisieer of opstel.
(2) Die Nasionale Vergadering moet voorsiening maak vir meganismes om -
(a) te verseker dat alle uitvoerende staatsorgane in die nasionale regeringsfeer aan hom
verantwoording doen; en
(b) toesig te hou oor -
(i) die uitoefening van nasionale uitvoerende gesag, met inbegrip van die uitvoering van
wetgewing; en
(ii) enige staatsorgaan.
Getuienis of inligting voor Nasionale Vergadering
56. Die Nasionale Vergadering of enige van sy komitees kan -
(a) enige persoon dagvaar om voor hom te verskyn om onder eed of plegtige verklaring
getuienis af te l, of om dokumente voor te l;
(b) van enige persoon of instelling vereis om aan hom verslag te doen;
(c) ingevolge nasionale wetgewing of die rels en orders enige persoon of instelling verplig
om aan 'n dagvaarding of vereiste ingevolge paragraaf (a) of (b) te voldoen; en
(d) van enige belanghebbende persone of instellings petisies, verto of voorleggings ontvang.
Interne relings, verrigtinge en prosedures van Nasionale Vergadering
57. (1) Die Nasionale Vergadering kan -
(a) sy interne relings, verrigtinge en prosedures bepaal en beheer; en
(b) rels en orders betreffende sy werksaamhede maak, met behoorlike inagneming van
verteenwoordigende en deelnemende demokrasie, verantwoordingspligtigheid, deursigtigheid en
publieke betrokkenheid.
(2) Die rels en orders van die Nasionale Vergadering moet voorsiening maak vir -
(a) die instelling, samestelling, bevoegdhede, funksies, prosedures en duur van sy komitees;
(b) die deelname van minderheidspartye wat in die Vergadering verteenwoordig is, aan die
verrigtinge van die Vergadering en sy komitees op 'n wyse wat met die demokrasie bestaanbaar
is;
(c) finansile en administratiewe hulp aan elke party wat in die Vergadering verteenwoordig
is, in verhouding tot sy verteenwoordiging, ten einde die party en sy leier in staat te stel om hul
funksies in die Vergadering doeltreffend te verrig; en
(d) die erkenning van die leier van die grootste opposisieparty in die Vergadering as die Leier
van die Opposisie.
Voorreg
58. (1) Kabinetslede en lede van die Nasionale Vergadering -
(a) het behoudens die Vergadering se rels en orders vryheid van spraak in die Vergadering
en in sy komitees; en
(b) is nie blootgestel aan siviele of strafregtelike verrigtinge, inhegtenisneming, gevangesetting
of skadevergoeding
weens -
(i) enigiets wat hulle in of voor of aan die Vergadering of enige van sy komitees ges,
blootgel of voorgel het nie; of
(ii) enigiets wat aan die lig gebring is as gevolg van enigiets wat hulle in of voor of aan die
Vergadering of enige van sy komitees ges, blootgel of voorgel het nie.
(2) Ander voorregte en immuniteite van die Nasionale Vergadering, Kabinetslede en lede van
die Vergadering kan deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(3) Salarisse, toelaes en voordele wat aan lede van die Nasionale Vergadering betaalbaar is,
is 'n regstreekse las teen die Nasionale Inkomstefonds.
Publieke toegang tot en betrokkenheid in Nasionale Vergadering
59. (1) Die Nasionale Vergadering moet -
(a) publieke betrokkenheid in die wetgewende en ander prosesse van die Vergadering en sy
komitees vergemaklik; en
(b) sy werksaamhede op 'n oop wyse verrig, en sy sittings en di van sy komitees in die
openbaar hou, maar redelike maatrels kan getref word om -
(i) publieke toegang, met inbegrip van toegang aan die media, tot die Vergadering en sy
komitees te reguleer; en
(ii) voorsiening te maak vir die deursoeking van en, waar dit gepas is, die weiering van
toegang aan of die verwydering van enige persoon.
(2) Die Nasionale Vergadering mag nie die publiek, met inbegrip van die media, van 'n sitting
van 'n komitee uitsluit nie tensy dit in 'n oop en demokratiese gemeenskap redelik en
regverdigbaar is om dit te doen.
Nasionale Raad van Provinsies
Samestelling van Nasionale Raad
60. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies word saamgestel uit 'n enkele afvaardiging uit
elke provinsie bestaande uit tien afgevaardigdes.
(2) Die tien afgevaardigdes is -
(a) vier spesiale afgevaardigdes, bestaande uit -
(i) die Premier van die provinsie of, indien die Premier nie beskikbaar is nie, 'n lid van die
provinsiale wetgewer wat f in die algemeen f vir 'n bepaalde werksaamheid wat voor die
Nasionale Raad van Provinsies dien, deur die Premier aangewys word; en
(ii) drie ander spesiale afgevaardigdes; en
(b) ses vaste afgevaardigdes wat ingevolge artikel 61(2) aangestel is.
(3) Die Premier van 'n provinsie of, indien die Premier nie beskikbaar is nie, 'n lid van die
provinsie se afvaardiging wat deur die Premier aangewys word, staan aan die hoof van die
afvaardiging.
Toewysing van afgevaardigdes
61. (1) Partye wat in 'n provinsiale wetgewer verteenwoordig is, is geregtig op
afgevaardigdes in die provinsie se afvaardiging ooreenkomstig die formule in Deel B van Bylae
3 uiteengesit.
(2) Binne 30 dae nadat die uitslag van 'n verkiesing van 'n provinsiale wetgewer bekend
gemaak is, moet die wetgewer -
(a) ooreenkomstig nasionale wetgewing bepaal hoeveel van elke party se afgevaardigdes vaste
afgevaardigdes en hoeveel spesiale afgevaardigdes moet wees; en
(b) die vaste afgevaardigdes ooreenkomstig die partye se benoemings aanstel.
(3) Die nasionale wetgewing in subartikel (2)(a) beoog, moet die deelname van
minderheidspartye in sowel die vaste as die spesiale afgevaardigdes se komponente van die
afvaardiging op 'n wyse wat met die demokrasie bestaanbaar is, verseker.
(4) Die wetgewer, met die instemming van die Premier en die leiers van die partye wat op
spesiale afgevaardigdes in die provinsie se afvaardiging geregtig is, moet, soos dit van tyd tot tyd
nodig mag wees, spesiale afgevaardigdes uit die geledere van die wetgewer aanwys.
Vaste afgevaardigdes
62. (1) Iemand wat as 'n vaste afgevaardigde benoem word, moet bevoeg wees om 'n lid
van die provinsiale wetgewer te wees.
(2) Indien iemand wat 'n lid van 'n provinsiale wetgewer is, as 'n vaste afgevaardigde
aangestel word, hou so iemand op om 'n lid van die wetgewer te wees.
(3) Vaste afgevaardigdes word aangestel vir 'n termyn wat onmiddellik voor die eerste sitting
van die provinsiale wetgewer na sy volgende verkiesing verstryk.
(4) Iemand hou op om 'n vaste afgevaardigde te wees indien so iemand -
(a) om enige ander rede as so iemand se aanstelling as 'n vaste afgevaardigde nie meer bevoeg
is om 'n lid van die provinsiale wetgewer te wees nie;
(b) 'n lid van die Kabinet word;
(c) die vertroue van die provinsiale wetgewer verloor het en teruggeroep word deur die party
wat so iemand benoem het;
(d) ophou om 'n lid te wees van die party wat so iemand benoem het en deur daardie party
teruggeroep word; of
(e) sonder toestemming afwesig is van die Nasionale Raad van Provinsies in omstandighede
waarvoor die rels en orders van die Raad verlies van die amp van vaste afgevaardigde voorskryf.
(5) Vakatures onder die vaste afgevaardigdes moet ooreenkomstig nasionale wetgewing gevul
word.
(6) Voordat vaste afgevaardigdes begin om hul funksies in die Nasionale Raad van Provinsies
te verrig, moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die
Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Sittings van Nasionale Raad
63. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies kan die tyd en duur van sy sittings en sy resesse
bepaal.
(2) Die President kan die Nasionale Raad van Provinsies te eniger tyd vir 'n buitengewone
sitting byeenroep om spesiale werksaamhede te verrig.
(3) Sittings van die Nasionale Raad van Provinsies op ander plekke as die setel van die
Parlement word veroorloof slegs op grond van die openbare belang, veiligheid of gerief, en indien
daar in die rels en orders van die Raad daarvoor voorsiening gemaak word.
Voorsitter en Adjunkvoorsitters
64. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies moet uit die afgevaardigdes 'n Voorsitter en
twee Adjunkvoorsitters kies.
(2) Die Voorsitter en een van die Adjunkvoorsitters word uit die vaste afgevaardigdes verkies
vir 'n termyn van vyf jaar, tensy hul termyne as afgevaardigdes vroer verstryk.
(3) Die ander Adjunkvoorsitter word vir 'n termyn van een jaar verkies, en moet opgevolg
word deur 'n afgevaardigde uit 'n ander provinsie, sodat elke provinsie om die beurt
verteenwoordig word.
(4) Die President van die Konstitusionele Hof moet by die verkiesing van die Voorsitter
voorsit, of 'n ander regter aanwys om dit te doen. Die Voorsitter sit by die verkiesing van die
Adjunkvoorsitters voor.
(5) Die prosedure in Deel A van Bylae 3 uiteengesit, is op die verkiesing van die Voorsitter
en die Adjunkvoorsitters van toepassing.
(6) Die Nasionale Raad van Provinsies kan die Voorsitter of 'n Adjunkvoorsitter van die amp
onthef.
(7) Die Nasionale Raad van Provinsies kan ingevolge sy rels en orders uit die afgevaardigdes
ander voorsittende beamptes kies om die Voorsitter en Adjunkvoorsitters behulpsaam te wees.
Besluite
65. (1) Behalwe waar die Grondwet anders bepaal -
(a) het elke provinsie een stem, wat namens die provinsie deur die hoof van sy afvaardiging
uitgebring word; en
(b) word alle vrae voor die Nasionale Raad van Provinsies goedgekeur wanneer minstens vyf
provinsies ten gunste van die vraag stem.
(2) 'n Parlementswet wat verorden is ooreenkomstig die prosedure wat deur hetsy subartikel
(1) hetsy subartikel (2) van artikel 76 voorgeskryf is, moet voorsiening maak vir 'n eenvormige
prosedure waarvolgens provinsiale wetgewers magtiging aan hul afvaardigings verleen om namens
hulle stemme uit te bring.
Deelname deur lede van nasionale uitvoerende gesag
66. (1) Kabinetslede en Adjunkministers kan in die Nasionale Raad van Provinsies sitting
neem en daarin praat, maar mag nie stem nie.
(2) Die Nasionale Raad van Provinsies kan van 'n Kabinetslid, 'n Adjunkminister of 'n
amptenaar in die nasionale of 'n provinsiale uitvoerende gesag vereis om 'n vergadering van die
Raad of 'n komitee van die Raad by te woon.
Deelname deur verteenwoordigers van plaaslike regering
67. Hoogstens tien deeltydse verteenwoordigers wat ingevolge artikel 163 deur die
georganiseerde plaaslike regering aangewys word om die verkillende kategorie munisipaliteite
te verteenwoordig, kan, wanneer nodig, aan die verrigtinge van die Nasionale Raad van Provinsies
deelneem, maar mag nie stem nie.
Bevoegdhede van Nasionale Raad
68. In die uitoefening van sy wetgewende bevoegdheid kan die Nasionale Raad van Provinsies
-
(a) enige wetgewing wat voor die Raad dien, ooreenkomstig hierdie Hoofstuk oorweeg,
aanneem, wysig of verwerp of wysigings daarvan voorstel; en
(b) wetgewing wat val binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld of ander wetgewing
wat in artikel 76(3) genoem word, inisieer of opstel, maar die Raad mag nie Geldwetsontwerpe
inisieer of opstel nie.
Getuienis of inligting voor Nasionale Raad
69. Die Nasionale Raad van Provinsies of enige van sy komitees kan -
(a) enige persoon dagvaar om voor hom te verskyn om onder eed of plegtige verklaring
getuienis af te l, of om dokumente voor te l;
(b) van enige instelling of persoon vereis om aan hom verslag te doen;
(c) ingevolge nasionale wetgewing of die rels en orders enige persoon of instelling verplig
om aan 'n dagvaarding of vereiste ingevolge paragraaf (a) of (b) te voldoen; en
(d) van enige belanghebbende persone of instellings petisies, verto of voorleggings ontvang.
Interne relings, verrigtinge en prosedures van Nasionale Raad
70. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies kan -
(a) sy interne relings, verrigtinge en prosedures bepaal en beheer; en
(b) rels en orders betreffende sy werksaamhede maak, met behoorlike inagneming van
verteenwoordigende en deelnemende demokrasie, verantwoordingspligtigheid, deursigtigheid en
publieke betrokkenheid.
(2) Die rels en orders van die Nasionale Raad van Provinsies moet voorsiening maak vir -
(a) die instelling, samestelling, bevoegdhede, funksies, prosedures en duur van sy komitees;
(b) die deelname van al die provinsies in sy verrigtinge op 'n wyse wat met die demokrasie
bestaanbaar is; en
(c) die deelname van minderheidspartye wat in die Raad verteenwoordig is, aan die verrigtinge
van die Raad en sy komitees op 'n wyse wat met die demokrasie bestaanbaar is, wanneer daar
ooreenkomstig artikel 75 oor 'n aangeleentheid beslis moet word.
Voorreg
71. (1) Afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies en die persone in artikels
66 en 67 genoem -
(a) het behoudens die Raad se rels en orders vryheid van spraak in die Raad en in sy
komitees; en
(b) is nie blootgestel aan siviele of strafregtelike verrigtinge, inhegtenisneming, gevangesetting
of skadevergoeding
weens -
(i) enigiets wat hulle in of voor of aan die Raad of enige van sy komitees ges, blootgel of
voorgel het nie; of
(ii) enigiets wat aan die lig gebring is as gevolg van enigiets wat hulle in of voor of aan die
Raad of enige van sy komitees ges, blootgel of voorgel het nie.
(2) Ander voorregte en immuniteite van die Nasionale Raad van Provinsies, afgevaardigdes
na die Raad en persone in artikels 66 en 67 bedoel, kan deur nasionale wetgewing voorgeskryf
word.
(3) Salarisse, toelaes en voordele wat aan vaste lede van die Nasionale Raad van Provinsies
betaalbaar is, is 'n regstreekse las teen die Nasionale Inkomstefonds.
Publieke toegang tot en betrokkenheid in Nasionale Raad
72. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies moet -
(a) publieke betrokkenheid in die wetgewende en ander prosesse van die Raad en sy komitees
vergemaklik; en
(b) sy werksaamhede op 'n oop wyse verrig, en sy sittings en di van sy komitees in die
openbaar hou, maar redelike maatrels kan getref word om -
(i) publieke toegang, met inbegrip van toegang aan die media, tot die Raad en sy komitees
te reguleer; en
(ii) voorsiening te maak vir die deursoeking van en, waar dit gepas is, die weiering van
toegang aan of die verwydering van enige persoon.
(2) Die Nasionale Raad van Provinsies mag nie die publiek, met inbegrip van die media, van
'n sitting van 'n komitee uitsluit nie tensy dit in 'n oop en demokratiese gemeenskap redelik en
regverdigbaar is om dit te doen.
Nasionale Wetgewende Proses
Alle Wetsontwerpe
73. (1) Enige Wetsontwerp kan by die Nasionale Vergadering ingedien word.
(2) Slegs 'n Kabinetslid of 'n Adjunkminister, of 'n lid of komitee van die Nasionale
Vergadering, kan 'n Wetsontwerp by die Vergadering indien; maar slegs die Kabinetslid wat vir
nasionale finansile sake verantwoordelik is, kan 'n Geldwetsontwerp by die Vergadering indien.
(3) 'n Wetsontwerp in artikel 76(3) genoem, uitgesonderd 'n Geldwetsontwerp, kan by die
Nasionale Raad van Provinsies ingedien word.
(4) Slegs 'n lid of komitee van die Nasionale Raad van Provinsies kan 'n Wetsontwerp by die
Raad indien.
(5) 'n Wetsontwerp wat deur die Nasionale Vergadering aangeneem is, moet na die Nasionale
Raad van Provinsies verwys word indien dit deur die Raad oorweeg moet word. 'n Wetsontwerp
wat deur die Raad aangeneem is, moet na die Vergadering verwys word.
Wetsontwerpe wat die Grondwet wysig
74. (1) Artikel 1 en hierdie subartikel kan gewysig word deur 'n Wetsontwerp wat
aangeneem word deur -
(a) die Nasionale Vergadering, met 'n ondersteunende stem van minstens 75 persent van sy
lede; en
(b) die Nasionale Raad van Provinsies, met 'n ondersteunende stem van minstens ses
provinsies.
(2) Hoofstuk 2 kan gewysig word deur 'n Wetsontwerp wat aangeneem word deur -
(a) die Nasionale Vergadering, met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van sy
lede; en
(b) die Nasionale Raad van Provinsies, met 'n ondersteunende stem van minstens ses
provinsies.
(3) Enige ander bepaling van die Grondwet kan gewysig word deur 'n Wetsontwerp wat
aangeneem word -
(a) deur die Nasionale Vergadering, met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes
van sy lede; en
(b) ook deur die Nasionale Raad van Provinsies, met 'n ondersteunende stem van minstens
ses provinsies, indien die wysiging -
(i) betrekking het op 'n aangeleentheid wat die Raad raak;
(ii) provinsiale grense, bevoegdhede, funksies of instellings verander; of
(iii) 'n bepaling wat spesifiek met 'n provinsiale aangeleentheid handel, wysig.
(4) 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig, mag nie ander bepalings insluit as grondwetlike
wysigings en aangeleenthede wat met die wysigings in verband staan nie.
(5) Minstens 30 dae voordat 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig, ingevolge artikel 73(2)
ingedien word, moet die persoon of komitee wat voornemens is om die Wetsontwerp in te dien
-
(a) besonderhede van die beoogde wysiging in die nasionale Staatskoerant, en ooreenkomstig
die rels en orders van die Nasionale Vergadering, vir openbare kommentaar publiseer;
(b) di besonderhede ooreenkomstig die rels en orders van die Vergadering aan die
provinsiale wetgewers vir hul sienswyses voorl; en
(c) di besonderhede ooreenkomstig die rels en orders van die Nasionale Raad van
Provinsies aan die Raad voorl vir 'n openbare debat, indien die beoogde wysiging nie 'n wysiging
is wat deur die Raad aangeneem moet word nie.
(6) Wanneer 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig, ingedien word, moet die persoon of
komitee wat die Wetsontwerp indien enige skriftelike kommentaar wat van die publiek en die
provinsiale wetgewers ontvang is -
(a) aan die Speaker voorl vir tertafellegging in die Nasionale Vergadering; en
(b) ten opsigte van wysigings in subartikel (1), (2) of (3)(b) genoem, aan die Voorsitter van
die Nasionale Raad van Provinsies voorl vir tertafellegging in die Raad.
(7) 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig, mag nie in die Nasionale Vergadering tot
stemming gebring word nie binne 30 dae vanaf -
(a) die indiening daarvan, indien die Vergadering sit wanneer die Wetsontwerp ingedien word;
of
(b) die tertafellegging daarvan in die Vergadering, indien die Vergadering in reses is wanneer
die Wetsontwerp ingedien word.
(8) Indien 'n Wetsontwerp in subartikel (3)(b) genoem, of enige gedeelte van die
Wetsontwerp, slegs 'n bepaalde provinsie of provinsies raak, mag die Nasionale Raad van
Provinsies die Wetsontwerp, of die tersaaklike gedeelte daarvan, nie aanneem nie tensy dit deur
die wetgewer of wetgewers van die betrokke provinsie of provinsies goedgekeur is.
(9) 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig en wat deur die Nasionale Vergadering en, waar
van toepassing, deur die Nasionale Raad van Provinsies aangeneem is, moet na die President vir
bekragtiging verwys word.
Gewone Wetsontwerpe wat nie provinsies raak nie
75. (1) Wanneer die Nasionale Vergadering 'n Wetsontwerp, behalwe 'n Wetsontwerp
waarop die prosedure uiteengesit in artikel 74 of 76 van toepassing is, aanneem, moet die
Wetsontwerp na die Nasionale Raad van Provinsies verwys word en ooreenkomstig die volgende
prosedure behandel word:
(a) Die Raad moet -
(i) die Wetsontwerp aanneem;
(ii) die Wetsontwerp aanneem behoudens wysigings deur hom voorgestel; of
(iii) die Wetsontwerp verwerp.
(b) Indien die Raad die Wetsontwerp aanneem sonder om wysigings voor te stel, moet die
Wetsontwerp aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(c) Indien die Raad die Wetsontwerp verwerp of dit behoudens wysigings aanneem, moet die
Vergadering die Wetsontwerp heroorweeg, met inagneming van enige wysiging wat deur die
Raad voorgestel is, en kan die Vergadering -
(i) die Wetsontwerp weer aanneem, met of sonder wysigings; of
(ii) besluit om nie met die Wetsontwerp voort te gaan nie.
(d) 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (c) deur die Vergadering aangeneem is, moet aan
die President vir bekragtiging voorgel word.
(2) Wanneer die Nasionale Raad van Provinsies ingevolge hierdie artikel oor 'n vraag stem,
is artikel 65 nie van toepassing nie; in plaas daarvan -
(a) het elke afgevaardigde in 'n provinsiale afvaardiging een stem;
(b) moet minstens een derde van die afgevaardigdes teenwoordig wees voordat daar oor die
vraag gestem kan word; en
(c) word die vraag beslis deur 'n meerderheid van die stemme wat uitgebring word, maar by
staking van stemme oor die vraag moet die voorsittende afgevaardigde 'n beslissende stem
uitbring.
Gewone Wetsontwerpe wat provinsies raak
76. (1) Wanneer die Nasionale Vergadering 'n Wetsontwerp genoem in subartikel (3), (4)
of (5) aanneem, moet die Wetsontwerp na die Nasionale Raad van Provinsies verwys word en
ooreenkomstig die volgende prosedure behandel word:
(a) Die Raad moet -
(i) die Wetsontwerp aanneem;
(ii) 'n gewysigde Wetsontwerp aanneem; of
(iii) die Wetsontwerp verwerp.
(b) Indien die Raad die Wetsontwerp sonder wysiging aanneem, moet die Wetsontwerp aan
die President vir bekragtiging voorgel word.
(c) Indien die Raad 'n gewysigde Wetsontwerp aanneem, moet die gewysigde Wetsontwerp
na die Vergadering verwys word, en indien die Vergadering die gewysigde Wetsontwerp
aanneem, moet dit aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(d) Indien die Raad die Wetsontwerp verwerp, of indien die Vergadering weier om 'n
gewysigde Wetsontwerp aan te neem wat ingevolge paragraaf (c) na hom verwys is, moet die
Wetsontwerp en, waar van toepassing, ook die gewysigde Wetsontwerp verwys word na die
Bemiddelingskomitee, wat kan ooreenkom ten gunste
van -
(i) die Wetsontwerp soos deur die Vergadering aangeneem;
(ii) die gewysigde Wetsontwerp soos deur die Raad aangeneem; of
(iii) 'n ander weergawe van die Wetsontwerp.
(e) Indien die Bemiddelingskomitee nie kan ooreenkom binne 30 dae nadat die Wetsontwerp
na hom verwys is nie, verval die Wetsontwerp tensy die Vergadering die Wetsontwerp weer
aanneem, maar met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van sy lede.
(f) Indien die Bemiddelingskomitee ooreenkom ten gunste van die Wetsontwerp soos deur
die Vergadering aangeneem, moet die Wetsontwerp na die Raad verwys word, en indien die Raad
die Wetsontwerp aanneem, moet die Wetsontwerp aan die President vir bekragtiging voorgel
word.
(g) Indien die Bemiddelingskomitee ooreenkom ten gunste van die gewysigde Wetsontwerp
soos deur die Raad aangeneem, moet die Wetsontwerp na die Vergadering verwys word, en
indien die Vergadering die Wetsontwerp aanneem, moet die Wetsontwerp aan die President vir
bekragtiging voorgel word.
(h) Indien die Bemiddelingskomitee ten gunste van 'n ander weergawe van die Wetsontwerp
ooreenkom, moet di weergawe van die Wetsontwerp na sowel die Vergadering as die Raad
verwys word, en indien di weergawe deur die Vergadering en die Raad aangeneem word, moet
dit aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(i) Indien 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (f) of (h) na die Raad verwys is, nie deur
die Raad aangeneem word nie, verval die Wetsontwerp, tensy die Vergadering die Wetsontwerp
aanneem met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van sy lede.
(j) Indien 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (g) of (h) na die Vergadering verwys is,
nie deur die Vergadering aangeneem word nie, verval die Wetsontwerp, maar die Wetsontwerp
soos oorspronklik deur die Vergadering aangeneem, kan weer deur die Vergadering aangeneem
word, maar met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van sy lede.
(k) 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (e), (i) of (j) deur die Vergadering aangeneem
is, moet aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(2) Wanneer die Nasionale Raad van Provinsies 'n Wetsontwerp bedoel in subartikel (3)
aanneem, moet die Wetsontwerp na die Nasionale Vergadering verwys word en ooreenkomstig
die volgende prosedure behandel word:
(a) Die Vergadering moet -
(i) die Wetsontwerp aanneem;
(ii) 'n gewysigde Wetsontwerp aanneem; of
(iii) die Wetsontwerp verwerp.
(b) 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (a)(i) deur die Vergadering aangeneem is, moet
aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(c) Indien die Vergadering 'n gewysigde Wetsontwerp aanneem, moet die gewysigde
Wetsontwerp na die Raad verwys word, en indien die Raad die gewysigde Wetsontwerp aanneem,
moet dit aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(d) Indien die Vergadering die Wetsontwerp verwerp, of indien die Raad weier om 'n
gewysigde Wetsontwerp aan te neem wat ingevolge paragraaf (c) na hom verwys is, moet die
Wetsontwerp en, waar van toepassing, ook die gewysigde Wetsontwerp verwys word na die
Bemiddelingskomitee, wat kan ooreenkom ten gunste
van -
(i) die Wetsontwerp soos deur die Raad aangeneem;
(ii) die gewysigde Wetsontwerp soos deur die Vergadering aangeneem; of
(iii) 'n ander weergawe van die Wetsontwerp.
(e) Indien die Bemiddelingskomitee nie kan ooreenkom binne 30 dae nadat die Wetsontwerp
na hom verwys is nie, verval die Wetsontwerp.
(f) Indien die Bemiddelingskomitee ooreenkom ten gunste van die Wetsontwerp soos deur
die Raad aangeneem, moet die Wetsontwerp na die Vergadering verwys word, en indien die
Vergadering die Wetsontwerp aanneem, moet dit aan die President vir bekragtiging voorgel
word.
(g) Indien die Bemiddelingskomitee ooreenkom ten gunste van die gewysigde Wetsontwerp
soos deur die Vergadering aangeneem, moet die Wetsontwerp na die Raad verwys word, en
indien dit deur die Raad aangeneem word, moet dit aan die President vir bekragtiging voorgel
word.
(h) Indien die Bemiddelingskomitee ten gunste van 'n ander weergawe van die Wetsontwerp
ooreenkom, moet di weergawe van die Wetsontwerp na sowel die Raad as die Vergadering
verwys word, en indien dit deur die Raad en die Vergadering aangeneem word, moet dit aan die
President vir bekragtiging voorgel word.
(i) Indien 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (f) of (h) na die Vergadering verwys is,
nie deur die Vergadering aangeneem word nie, verval die Wetsontwerp.
(3) 'n Wetsontwerp moet behandel word ooreenkomstig die prosedure wat deur hetsy
subartikel (1) hetsy subartikel (2) voorgeskryf word indien dit binne 'n funksionele gebied vermeld
in Bylae 4 val of voorsiening maak vir wetgewing wat in enige van die volgende artikels beoog
word:
(a) Artikel 65(2);
(b) artikel 163;
(c) artikel 182;
(d) artikel 195(3) en (4);
(e) artikel 196; en
(f) artikel 197.
(4) 'n Wetsontwerp moet behandel word ooreenkomstig die prosedure wat deur subartikel
(1) voorgeskryf word indien dit voorsiening maak vir wetgewing wat -
(a) in artikel 44(2) of 220(3) beoog word; of
(b) in Hoofstuk 13 beoog word en wat die finansile belange van die provinsiale regeringsfeer
raak.
(5) 'n Wetsontwerp in artikel 42(6) beoog, moet behandel word ooreenkomstig die prosedure
wat deur subartikel (1) voorgeskryf word, behalwe dat -
(a) wanneer die Nasionale Vergadering oor die Wetsontwerp stem, die bepalings van artikel
53(1) nie van toepassing is nie; in plaas daarvan, kan die Wetsontwerp aangeneem word slegs
indien 'n meerderheid van die lede van die Vergadering ten gunste daarvan stem; en
(b) indien die Wetsontwerp na die Bemiddelingskomitee verwys word, die volgende rels van
toepassing is:
(i) Indien die Nasionale Vergadering 'n Wetsontwerp beoog in subartikel (1)(g) of (h)
oorweeg, kan daardie Wetsontwerp aangeneem word slegs indien 'n meerderheid van die lede van
die Vergadering ten gunste daarvan stem.
(ii) Indien die Nasionale Vergadering 'n Wetsontwerp beoog in subartikel (1)(e), (i) of (j)
oorweeg of heroorweeg, kan daardie Wetsontwerp aangeneem word slegs indien minstens twee
derdes van die lede van die Vergadering ten gunste daarvan stem.
(6) Hierdie artikel is nie op Geldwetsontwerpe van toepassing nie.
Geldwetsontwerpe
77. (1) 'n Wetsontwerp wat geld bewillig of belastings, heffings of regte opl, is 'n
Geldwetsontwerp. 'n Geldwetsontwerp mag met geen ander aangeleentheid handel nie, behalwe
'n ondergeskikte aangeleentheid wat verband hou met die bewilliging van geld of die oplegging
van belastings, heffings of regte.
(2) Alle Geldwetsontwerpe moet oorweeg word ooreenkomstig die prosedure wat deur artikel
75 voorgeskryf word. 'n Parlementswet moet voorsiening maak vir 'n prosedure vir die wysiging
van Geldwetsontwerpe voor die Parlement.
Bemiddelingskomitee
78. (1) Die Bemiddelingskomitee bestaan uit -
(a) nege lede van die Nasionale Vergadering deur die Vergadering verkies ooreenkomstig 'n
prosedure wat deur die rels en orders van die Vergadering voorgeskryf word en wat tot gevolg
het dat partye in wesenlik dieselfde verhouding verteenwoordig is as di waarin die partye in die
Vergadering verteenwoordig is; en
(b) een afgevaardigde uit elke provinsiale afvaardiging in die Nasionale Raad van Provinsies,
deur die afvaardiging aangewys.
(2) Die Bemiddelingskomitee het ten gunste van 'n weergawe van 'n Wetsontwerp
ooreengekom, of 'n vraag beslis, wanneer di weergawe, of een kant van die vraag, gesteun word
deur -
(a) minstens vyf van die verteenwoordigers van die Nasionale Vergadering; en
(b) minstens vyf van die verteenwoordigers van die Nasionale Raad van Provinsies.
Bekragtiging van Wetsontwerpe
79. (1) Die President moet 'n Wetsontwerp wat ingevolge hierdie Hoofstuk aangeneem
is f bekragtig en onderteken f, indien die President voorbehoude omtrent die grondwetlikheid
van die Wetsontwerp het, dit na die Nasionale Vergadering vir heroorweging terugverwys.
(2) Die gesamentlike rels en orders moet voorsiening maak vir die prosedure vir die
heroorweging van 'n Wetsontwerp deur die Nasionale Vergadering en die deelname van die
Nasionale Raad van Provinsies aan die proses.
(3) Die Nasionale Raad van Provinsies moet deelneem aan die heroorweging van 'n
Wetsontwerp wat die President na die Nasionale Vergadering terugverwys het indien -
(a) die President se voorbehoude omtrent die grondwetlikheid van die Wetsontwerp verband
hou met 'n prosedurele aangeleentheid waarby die Raad betrokke is; of
(b) artikel 74(1), (2) of (3)(b) of 76 by die aanname van die Wetsontwerp van toepassing was.
(4) Indien 'n Wetsontwerp, na heroorweging, ten volle aan die President se voorbehoude
voldoen, moet die President die Wetsontwerp bekragtig en onderteken; indien nie, moet die
President -
(a) f die Wetsontwerp bekragtig en onderteken;
(b) f dit na die Konstitusionele Hof vir 'n beslissing oor die grondwetlikheid daarvan verwys.
(5) Indien die Konstitusionele Hof beslis dat die Wetsontwerp grondwetlik is, moet die
President dit bekragtig en onderteken.
Aansoek by Konstitusionele Hof deur lede van Nasionale Vergadering
80. (1) Lede van die Nasionale Vergadering kan by die Konstitusionele Hof aansoek doen
om 'n bevel wat verklaar dat 'n Parlementswet in die geheel of ten dele ongrondwetlik is.
(2) 'n Aansoek -
(a) moet deur minstens een derde van die lede van die Nasionale Vergadering gesteun word;
en
(b) moet gedoen word binne 30 dae vanaf die datum waarop die President die Wet bekragtig
en onderteken het.
(3) Die Konstitusionele Hof kan gelas dat 'n Wet, of 'n gedeelte daarvan, wat die onderwerp
van 'n aansoek ingevolge subartikel (1) uitmaak, geen regskrag het nie totdat die Hof oor die
aansoek beslis het, indien -
(a) dit in die belang van geregtigheid is; en
(b) die aansoek 'n redelike vooruitsig het om te slaag.
(4) Indien 'n aansoek nie slaag nie, en nie 'n redelike vooruitsig gehad het om te slaag nie, kan
die Konstitusionele Hof die aansoekers gelas om die koste te betaal.
Publikasie van Wette
81. 'n Wetsontwerp wat deur die President bekragtig en onderteken is, word 'n Wet van die
Parlement, moet onverwyld gepubliseer word, en tree in werking by die publikasie daarvan of op
'n datum ingevolge die Wet bepaal.
Veilige bewaring van Parlementswette
82. Die ondertekende eksemplaar van 'n Parlementswet is afdoende bewys van die bepalings
van daardie Wet en moet na die publikasie daarvan vir veilige bewaring aan die Konstitusionele
Hof toevertrou word.
HOOFSTUK 5
Die President en Nasionale
Uitvoerende Gesag
Die President
83. Die President -
(a) is die Staatshoof en hoof van die nasionale uitvoerende gesag;
(b) moet die Grondwet as die hoogste reg van die Republiek handhaaf, verdedig en eerbiedig;
en
(c) bevorder die eenheid van die nasie en alles wat die Republiek sal laat vooruitgaan.
Bevoegdhede en funksies van President
84. (1) Die President het die bevoegdhede wat deur die Grondwet en wetgewing verleen
word, met inbegrip van di bevoegdhede wat nodig is om die funksies van Staatshoof en hoof van
die nasionale uitvoerende gesag te verrig.
(2) Die President is verantwoordelik vir -
(a) die bekragtiging en ondertekening van Wetsontwerpe;
(b) die terugverwysing van 'n Wetsontwerp na die Nasionale Vergadering vir heroorweging
van die grondwetlikheid van die Wetsontwerp;
(c) die verwysing van 'n Wetsontwerp na die Konstitusionele Hof vir 'n beslissing oor die
grondwetlikheid van die Wetsontwerp;
(d) die byeenroeping van die Nasionale Vergadering, die Nasionale Raad van Provinsies of
die Parlement vir 'n buitengewone sitting om spesiale werksaamhede te verrig;
(e) die doen van aanstellings wat die Grondwet of wetgewing van die President anders as in
die hoedanigheid van hoof van die nasionale uitvoerende gesag vereis;
(f) die aanstelling van kommissies van ondersoek;
(g) die uitroep van 'n nasionale referendum ingevolge 'n Parlementswet;
(h) die ontvangs en erkenning van buitelandse diplomatieke en konsulre verteenwoordigers;
(i) die aanstelling van ambassadeurs, gevolmagtigdes en diplomatieke en konsulre
verteenwoordigers;
(j) die begenadiging van, of die verlening van grasie aan, oortreders, en die kwytskelding van
boetes, strawwe of verbeurings; en
(k) die toekenning van eerbewyse.
Uitvoerende gesag van die Republiek
85. (1) Die uitvoerende gesag van die Republiek berus by die President.
(2) Die President oefen die uitvoerende gesag gesamentlik met die ander lede van die Kabinet
uit, deur -
(a) nasionale wetgewing uit te voer, behalwe waar die Grondwet of 'n Parlementswet anders
bepaal;
(b) nasionale beleid te ontwikkel en uit te voer;
(c) die funksies van staatsdepartemente en -administrasies te kordineer;
(d) wetgewing op te stel en te inisieer; en
(e) enige ander uitvoerende funksie te verrig waarvoor in die Grondwet of in nasionale
wetgewing voorsiening gemaak word.
Verkiesing van President
86. (1) By sy eerste sitting na sy verkiesing, en wanneer dit ook al nodig is om 'n vakature
te vul, moet die Nasionale Vergadering 'n vrou of 'n man uit sy geledere as die President verkies.
(2) Die President van die Konstitusionele Hof moet by die verkiesing van die President
voorsit, of 'n ander regter aanwys om dit te doen. Die prosedure in Deel A van Bylae 3
uiteengesit, is op die verkiesing van die President van toepassing.
(3) 'n Verkiesing om 'n vakature in die amp van President te vul, moet gehou word op 'n tyd
en datum deur die President van die Konstitusionele Hof bepaal, maar nie later nie as 30 dae nadat
die vakature ontstaan.
Aanvaarding van amp deur President
87. Wanneer iemand as President verkies word, hou so iemand op om 'n lid van die Nasionale
Vergadering te wees, en moet so iemand die amp van President binne vyf dae aanvaar deur
ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek en
gehoorsaamheid aan die Grondwet af te l.
Ampstermyn van President
88. (1) Die President se ampstermyn begin by ampsaanvaarding en eindig wanneer 'n
vakature ontstaan of wanneer die persoon wat volgende as President verkies word die amp
aanvaar.
(2) Niemand mag die amp van President vir meer as twee ampstermyne beklee nie, maar
wanneer iemand verkies word om 'n vakature in die amp van President te vul, word die tydperk
tussen daardie verkiesing en die volgende verkiesing van 'n President nie as 'n ampstermyn
beskou nie.
Ontheffing van President
89. (1) Die Nasionale Vergadering kan, by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende
stem van minstens twee derdes van sy lede, die President van die amp van President onthef slegs
op grond van -
(a) 'n ernstige skending van die Grondwet of die reg;
(b) ernstige wangedrag; of
(c) onvermo om die funksies van die amp te verrig.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a) of (b) van die amp van President onthef is, mag
geen voordele van daardie amp ontvang nie, en mag in geen openbare amp dien nie.
Waarnemende President
90. (1) Wanneer die President uit die Republiek afwesig is of andersins nie in staat is om
die pligte van die President te vervul nie, of gedurende 'n vakature in die amp van President, neem
'n ampsdraer in die onderstaande rangorde as President waar:
(a) Die Adjunkpresident.
(b) 'n Minister deur die President aangewys.
(c) 'n Minister deur die ander lede van die Kabinet aangewys.
(d) Die Speaker, totdat die Nasionale Vergadering een van sy ander lede aanwys.
(2) 'n Waarnemende President het die verantwoordelikhede, bevoegdhede en funksies van die
President.
(3) Voordat die Waarnemende President die verantwoordelikhede, bevoegdhede en funksies
van die President aanvaar, moet die Waarnemende President ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of
plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Kabinet
91. (1) Die Kabinet bestaan uit die President, as hoof van die Kabinet, 'n Adjunkpresident
en Ministers.
(2) Die President stel die Adjunkpresident en Ministers aan, dra hulle bevoegdhede en funksies
aan hulle op, en kan hulle ontslaan.
(3) Die President -
(a) moet die Adjunkpresident uit die geledere van die Nasionale Vergadering kies;
(b) kan enige getal Ministers uit die geledere van die Vergadering kies; en
(c) kan hoogstens twee Ministers van buite die Vergadering kies.
(4) Die President moet 'n lid van die Kabinet as die leier van regeringswerksaamhede in die
Nasionale Vergadering aanstel.
(5) Die Adjunkpresident moet die President in die verrigting van regeringsfunksies bystaan.
Aanspreeklikheid en verantwoordelikhede
92. (1) Die Adjunkpresident en Ministers is verantwoordelik vir die bevoegdhede en
funksies van die uitvoerende gesag wat deur die President aan hulle opgedra word.
(2) Lede van die Kabinet is gesamentlik en afsonderlik teenoor die Parlement aanspreeklik vir
die uitoefening van hul bevoegdhede en die verrigting van hul funksies.
(3) Lede van die Kabinet moet -
(a) ooreenkomstig die Grondwet optree; en
(b) die Parlement voorsien van volledige en gereelde verslae oor aangeleenthede onder hulle
beheer.
Adjunkministers
93. Die President kan Adjunkministers uit die geledere van die Nasionale Vergadering aanstel
om die lede van die Kabinet behulpsaam te wees, en kan hulle ontslaan.
Voortbestaan van Kabinet na verkiesings
94. Wanneer 'n verkiesing van die Nasionale Vergadering gehou word, bly die Kabinet, die
Adjunkpresident, Ministers en enige Adjunkministers bevoeg om te funksioneer totdat die persoon
wat deur die volgende Vergadering as President verkies word die amp aanvaar.
Eed of plegtige verklaring
95. Voordat die Adjunkpresident, Ministers en enige Adjunkministers begin om hul funksies
te verrig, moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die
Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Gedrag van Kabinetslede en Adjunkministers
96. (1) Lede van die Kabinet en Adjunkministers moet optree ooreenkomstig 'n etiese
kode deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
(2) Lede van die Kabinet en Adjunkministers mag nie -
(a) enige ander betaalde werk onderneem nie;
(b) optree op enige wyse wat met hul amp onbestaanbaar is, of hulself blootstel aan enige
omstandigheid wat die risiko inhou van 'n botsing tussen hul amptelike verantwoordelikhede en
hul private belange nie; of
(c) hul posisie of enige inligting aan hulle toevertrou, gebruik om hulself te verryk of enige
ander persoon onbehoorlik te bevoordeel nie.
Oordrag van werksaamhede
97. Die President kan by proklamasie aan 'n lid van die Kabinet -
(a) die administrasie oordra van enige wetgewing wat aan 'n ander lid opgedra is; of
(b) enige bevoegdheid of funksie oordra wat by wetgewing aan 'n ander lid opgedra is.
Tydelike opdra van funksies
98. Die President kan aan 'n Kabinetslid enige bevoegdheid of funksie van 'n ander lid wat
uit die amp afwesig is of nie in staat is om daardie bevoegdheid uit te oefen of daardie funksie te
verrig nie, opdra.
Opdra van funksies
99. 'n Lid van die Kabinet kan enige bevoegdheid of funksie wat ingevolge 'n Parlementswet
uitgeoefen of verrig moet word, aan 'n lid van 'n provinsiale Uitvoerende Raad of 'n Munisipale
Raad opdra. 'n Opdrag -
(a) geskied ingevolge 'n ooreenkoms tussen die betrokke Kabinetslid en die lid van die
Uitvoerende Raad of die Munisipale Raad;
(b) moet bestaanbaar wees met die Parlementswet ingevolge waarvan die betrokke
bevoegdheid of funksie uitgeoefen of verrig word; en
(c) tree by proklamering deur die President in werking.
Nasionale toesig oor provinsiale administrasie
100. (1) Wanneer 'n provinsie 'n uitvoerende verpligting ingevolge wetgewing of die
Grondwet nie kan nakom nie of dit nie nakom nie, kan die nasionale uitvoerende gesag ingryp
deur enige gepaste stappe te doen om te verseker dat daardie verpligting nagekom word, met
inbegrip van -
(a) die uitreiking van 'n lasgewing aan die provinsiale uitvoerende gesag waarin die mate van
die versuim om sy verpligtinge na te kom, beskryf word en stappe wat nodig is om sy verpligtinge
na te kom, vermeld word; en
(b) die aanvaarding van verantwoordelikheid vir die betrokke verpligting in daardie provinsie
in die mate wat nodig is om -
(i) noodsaaklike nasionale standaarde te handhaaf of aan gevestigde minimum standaarde vir
die lewering van 'n diens te voldoen;
(ii) ekonomiese eenheid te handhaaf;
(iii) nasionale veiligheid te handhaaf; of
(iv) te voorkom dat daardie provinsie onredelike stappe doen wat nadelig is vir die belange van
'n ander provinsie of van die land as geheel.
(2) Indien die nasionale uitvoerende gesag ingevolge subartikel (1)(b) in 'n provinsie ingryp,
moet -
(a) 'n kennisgewing van die ingryping in die Nasionale Raad van Provinsies ter tafel gel word
binne 14 dae vanaf sy eerste sitting nadat die ingryping 'n aanvang geneem het;
(b) die ingryping beindig word tensy dit deur die Raad goedgekeur word binne 30 dae vanaf
sy eerste sitting nadat die ingryping 'n aanvang geneem het; en
(c) die Raad die ingryping gereeld in hersiening neem en enige gepaste aanbevelings aan die
nasionale uitvoerende gesag doen.
(3) Nasionale wetgewing kan die proses ingestel deur hierdie artikel reguleer.
Uitvoerende besluite
101. (1) 'n Besluit van die President moet op skrif wees indien dit -
(a) ingevolge wetgewing geneem word; of
(b) regsgevolge het.
(2) 'n Skriftelike besluit van die President moet deur 'n ander Kabinetslid mede-onderteken
word indien daardie besluit 'n funksie raak wat aan daardie ander Kabinetslid opgedra is.
(3) Proklamasies, regulasies en ander instrumente van ondergeskikte wetgewing moet vir die
publiek toeganklik wees.
(4) Nasionale wetgewing kan die wyse waarop en die mate waarin instrumente in subartikel
(3) genoem -
(a) in die Parlement ter tafel gel moet word, spesifiseer; en
(b) deur die Parlement goedgekeur moet word, spesifiseer.
Voorstelle van wantroue
102. (1) Indien die Nasionale Vergadering by 'n besluit ten gunste waarvan 'n meerderheid
van sy lede stem 'n voorstel van wantroue in die Kabinet, uitgesonderd die President, aanneem,
moet die President die Kabinet hersaamstel.
(2) Indien die Nasionale Vergadering by 'n besluit ten gunste waarvan 'n meerderheid van sy
lede stem 'n voorstel van wantroue in die President aanneem, moet die President en die ander lede
van die Kabinet en enige Adjunkministers bedank.
HOOFSTUK 6
PROVINSIES
Provinsies
103. (1) Die Republiek het die volgende provinsies:
(a) Oos-Kaap
(b) Vrystaat
(c) Gauteng
(d) Kwazulu-Natal
(e) Mpumalanga
(f) Noord-Kaap
(g) Noordelike Provinsie
(h) Noordwes
(i) Wes-Kaap.
(2) Die grense van die provinsies is di wat bestaan het toe die Grondwet in werking getree
het.
Provinsiale Wetgewers
Wetgewende gesag van provinsies
104. (1) Die wetgewende gesag van 'n provinsie berus by sy provinsiale wetgewer, en
verleen aan die provinsiale wetgewer die bevoegdheid -
(a) om ingevolge artikels 142 en 143 'n grondwet vir sy provinsie aan te neem of enige
grondwet wat deur hom aangeneem is, te wysig; en
(b) om vir sy provinsie wetgewing aan te neem met betrekking tot -
(i) enige aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld;
(ii) enige aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 5 vermeld;
(iii) enige aangeleentheid buite daardie funksionele gebiede en wat deur nasionale wetgewing
uitdruklik aan die provinsie opgedra is; en
(iv) enige aangeleentheid waarvoor 'n bepaling van die Grondwet die verordening van
provinsiale wetgewing beoog; en
(c) om enige van sy wetgewende bevoegdhede aan 'n Munisipale Raad in daardie provinsie
op te dra.
(2) Die wetgewer van 'n provinsie kan by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende stem
van minstens twee derdes van sy lede, die Parlement versoek om die naam van daardie provinsie
te verander.
(3) 'n Provinsiale wetgewer word slegs deur die Grondwet en, indien hy 'n grondwet vir sy
provinsie aangeneem het, ook deur daardie grondwet gebind, en moet in ooreenstemming met,
en binne die perke van, die Grondwet en daardie provinsiale grondwet optree.
(4) Provinsiale wetgewing met betrekking tot 'n aangeleentheid wat redelikerwys nodig is vir,
of verband hou met, die doeltreffende uitoefening van 'n bevoegdheid betreffende enige
aangeleentheid in Bylae 4 vermeld, is vir alle doeleindes wetgewing met betrekking tot 'n
aangeleentheid in Bylae 4 vermeld.
(5) 'n Provinsiale wetgewer kan by die Nasionale Vergadering wetgewing aanbeveel
betreffende enige aangeleentheid buite die gesag van daardie wetgewer, of ten opsigte waarvan
'n Parlementswet voorrang bo 'n provinsiale Wet geniet.
Samestelling en verkiesing van provinsiale wetgewers
105. (1) 'n Provinsiale wetgewer bestaan uit vroue en mans wat as lede verkies is ingevolge
'n kiesstelsel wat -
(a) deur nasionale wetgewing voorgeskryf word;
(b) op daardie provinsie se segment van die nasionale gemeenskaplike kieserslys gebaseer is;
(c) vir 'n minimum stemouderdom van 18 jaar voorsiening maak; en
(d) in die algemeen, proporsionele verteenwoordiging tot gevolg het.
(2) 'n Provinsiale wetgewer bestaan uit tussen 30 en 80 lede. Die getal lede, wat van provinsie
tot provinsie kan verskil, moet bepaal word ooreenkomstig 'n formule wat deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
Lidmaatskap
106. (1) Elke burger wat bevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem, is bevoeg
om 'n lid van 'n provinsiale wetgewer te wees, uitgesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat en vergoeding vir di
aanstelling of diens ontvang, behalwe -
(i) die Premier en ander lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie; en
(ii) ander ampsdraers wie se funksies met die funksies van 'n lid van 'n provinsiale wetgewer
bestaanbaar is en deur nasionale wetgewing verklaar is met di funksies bestaanbaar te wees;
(b) lede van die Nasionale Vergadering, vaste afgevaardigdes na die Nasionale Raad van
Provinsies of lede van 'n Munisipale Raad;
(c) ongerehabiliteerde insolvente;
(d) iemand wat deur 'n hof van die Republiek as geestelik gekrenk verklaar is; of
(e) iemand wat na die inwerkingtreding van hierdie artikel, binne die Republiek aan 'n misdryf
skuldig bevind word, of buite die Republiek aldus skuldig bevind word indien die optrede wat die
misdryf uitmaak binne die Republiek 'n misdryf sou uitgemaak het, en tot meer as 12 maande
gevangenisstraf sonder die keuse van 'n boete gevonnis is, maar niemand word beskou as
gevonnis te wees voordat 'n appl teen die skuldigbevinding of vonnis beslis is, of voordat die tyd
om appl aan te teken, verstryk het nie. 'n Onbevoegdheid ingevolge hierdie paragraaf verstryk
vyf jaar nadat die vonnis voltooi is.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a) of (b) onbevoeg is om 'n lid van 'n provinsiale
wetgewer te wees, kan 'n kandidaat vir die wetgewer wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes wat deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(3) Iemand verloor lidmaatskap van 'n provinsiale wetgewer indien so iemand -
(a) ophou om bevoeg te wees; of
(b) sonder toestemming afwesig is van die wetgewer in omstandighede waarvoor die rels en
orders van die wetgewer verlies van lidmaatskap voorskryf.
(4) Vakatures in 'n provinsiale wetgewer moet ooreenkomstig nasionale wetgewing gevul
word.
Eed of plegtige verklaring
107. Voordat lede van 'n provinsiale wetgewer begin om hul funksies in die wetgewer te verrig,
moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek
en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Duur van provinsiale wetgewers
108. (1) 'n Provinsiale wetgewer word vir 'n termyn van vyf jaar verkies.
(2) Indien 'n provinsiale wetgewer ingevolge artikel 109 ontbind word, of wanneer sy termyn
verstryk, moet die Premier van die provinsie by proklamasie 'n verkiesing uitskryf en datums
daarvoor bepaal, en di verkiesing moet gehou word binne 90 dae vanaf die datum waarop die
wetgewer ontbind is of sy termyn verstryk het.
(3) Indien die uitslag van 'n verkiesing van 'n provinsiale wetgewer nie binne die tydperk in
artikel 190 genoem, bekend gemaak word nie, of indien 'n verkiesing deur 'n hof tersyde gestel
word, moet die President by proklamasie 'n ander verkiesing uitskryf en datums daarvoor bepaal,
en di verkiesing moet gehou word binne 90 dae vanaf die verstryking van daardie tydperk of
vanaf die datum waarop die verkiesing tersyde gestel is.
(4) 'n Provinsiale wetgewer bly bevoeg om te funksioneer vanaf sy ontbinding of die
verstryking van sy termyn tot op die dag voor die eerste dag waarop die stemming vir die
volgende wetgewer plaasvind.
Ontbinding van provinsiale wetgewers voor verstryking van termyn
109. (1) Die Premier van 'n provinsie moet die provinsiale wetgewer ontbind indien -
(a) die wetgewer 'n besluit om te ontbind met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van
sy lede aangeneem het; en
(b) drie jaar verstryk het sedert die wetgewer verkies is.
(2) 'n Waarnemende Premier moet die provinsiale wetgewer ontbind
indien -
(a) daar 'n vakature in die amp van Premier is; en
(b) die wetgewer in gebreke bly om binne 30 dae nadat die vakature ontstaan het 'n nuwe
Premier te kies.
Sittings en resesse
110. (1) Die eerste sitting van 'n provinsiale wetgewer na 'n verkiesing vind plaas op 'n tyd
en datum wat bepaal word deur 'n regter wat deur die President van die Konstitusionele Hof
aangewys word, maar nie later nie as 14 dae nadat die uitslag van die verkiesing bekend gemaak
is. 'n Provinsiale wetgewer kan die tyd en duur van sy ander sittings en sy resesse bepaal.
(2) Die Premier van 'n provinsie kan die provinsiale wetgewer te eniger tyd vir 'n
buitengewone sitting byeenroep om spesiale werksaamhede te verrig.
(3) 'n Provinsiale wetgewer kan bepaal waar hy normaalweg sy sittings sal hou.
Speakers en Adjunkspeakers
111. (1) By die eerste sitting na sy verkiesing, of wanneer dit nodig is om 'n vakature te
vul, moet 'n provinsiale wetgewer uit sy geledere 'n Speaker en 'n Adjunkspeaker kies.
(2) 'n Regter deur die President van die Konstitusionele Hof aangewys, moet by die verkiesing
van 'n Speaker voorsit. Die Speaker sit by die verkiesing van 'n Adjunkspeaker voor.
(3) Die prosedure in Deel A van Bylae 3 uiteengesit, is op die verkiesing van Speakers en
Adjunkspeakers van toepassing.
(4) 'n Provinsiale wetgewer kan sy Speaker of Adjunkspeaker by besluit van die amp onthef.
'n Meerderheid van die lede van die wetgewer moet teenwoordig wees wanneer di besluit
aangeneem word.
(5) 'n Provinsiale wetgewer kan ingevolge sy rels en orders uit sy geledere ander
voorsittende beamptes kies om die Speaker en Adjunkspeaker behulpsaam te wees.
Besluite
112. (1) Behalwe waar die Grondwet anders bepaal -
(a) moet 'n meerderheid van die lede van 'n provinsiale wetgewer teenwoordig wees voordat
'n stemming oor 'n Wetsontwerp of 'n wysiging van 'n Wetsontwerp gehou kan word;
(b) moet minstens een derde van die lede teenwoordig wees voordat 'n stemming oor enige
ander vraag wat voor die wetgewer dien, gehou kan word; en
(c) word alle vrae wat voor 'n provinsiale wetgewer dien, beslis deur 'n meerderheid van die
stemme wat uitgebring word.
(2) Die lid wat by 'n vergadering van 'n provinsiale wetgewer voorsit, het nie 'n
beraadslagende stem nie, maar -
(a) moet 'n beslissende stem uitbring wanneer daar 'n staking van stemme oor 'n vraag is; en
(b) kan 'n beraadslagende stem uitbring wanneer 'n vraag beslis moet word met 'n
ondersteunende stem van minstens twee derdes van die lede van die wetgewer.
Vaste afgevaardigdes se regte in provinsiale wetgewers
113. 'n Provinsie se vaste afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies kan in hulle
provinsiale wetgewer en sy komitees sitting neem en daarin praat, maar mag nie stem nie. Die
wetgewer kan van 'n vaste afgevaardigde vereis om in die wetgewer of sy komitees sitting te
neem.
Bevoegdhede van provinsiale wetgewers
114. (1) In die uitoefening van sy wetgewende bevoegdheid kan 'n provinsiale wetgewer
-
(a) enige Wetsontwerp wat voor die wetgewer dien, oorweeg, aanneem, wysig of verwerp;
en
(b) wetgewing, behalwe Geldwetsontwerpe, inisieer of opstel.
(2) 'n Provinsiale wetgewer moet voorsiening maak vir meganismes om -
(a) te verseker dat alle provinsiale uitvoerende staatsorgane in die provinsie aan hom
verantwoording doen; en
(b) toesig te hou oor -
(i) die uitoefening van provinsiale uitvoerende gesag in die provinsie, met inbegrip van die
uitvoering van wetgewing; en
(ii) enige provinsiale staatsorgaan.
Getuienis of inligting voor provinsiale wetgewers
115. 'n Provinsiale wetgewer of enige van sy komitees kan -
(a) enige persoon dagvaar om voor hom te verskyn om onder eed of plegtige verklaring
getuienis af te l, of om dokumente voor te l;
(b) van enige persoon of provinsiale instelling vereis om aan hom verslag te doen;
(c) ingevolge provinsiale wetgewing of die rels en orders enige persoon of instelling verplig
om aan 'n dagvaarding of vereiste ingevolge paragraaf (a) of (b) te voldoen; en
(d) van enige belanghebbende persone of instellings petisies, verto of voorleggings ontvang.
Interne relings, verrigtinge en prosedures van provinsiale wetgewers
116. (1) 'n Provinsiale wetgewer kan -
(a) sy interne relings, verrigtinge en prosedures bepaal en beheer; en
(b) rels en orders betreffende sy werksaamhede maak, met behoorlike inagneming van
verteenwoordigende en deelnemende demokrasie, verantwoordingspligtigheid, deursigtigheid en
publieke betrokkenheid.
(2) Die rels en orders van 'n provinsiale wetgewer moet voorsiening maak vir -
(a) die instelling, samestelling, bevoegdhede, funksies, prosedures en duur van sy komitees;
(b) die deelname van minderheidspartye wat in die wetgewer verteenwoordig is, aan die
verrigtinge van die wetgewer en sy komitees op 'n wyse wat met die demokrasie bestaanbaar is;
(c) finansile en administratiewe hulp aan elke party wat in die wetgewer verteenwoordig is,
in verhouding tot sy verteenwoordiging, ten einde die party en sy leier in staat te stel om hul
funksies in die wetgewer doeltreffend te verrig; en
(d) die erkenning van die leier van die grootste opposisieparty in die wetgewer as die Leier
van die Opposisie.
Voorreg
117. (1) Lede van 'n provinsiale wetgewer en die provinsie se vaste afgevaardigdes na die
Nasionale Raad van Provinsies -
(a) het behoudens die wetgewer se rels en orders vryheid van spraak in die wetgewer en in
sy komitees; en
(b) is nie blootgestel aan siviele of strafregtelike verrigtinge, inhegtenisneming, gevangesetting
of skadevergoeding
weens -
(i) enigiets wat hulle in of voor of aan die wetgewer of enige van sy komitees ges, blootgel
of voorgel het nie; of
(ii) enigiets wat aan die lig gebring is as gevolg van enigiets wat hulle in of voor of aan die
wetgewer of enige van sy komitees ges, blootgel of voorgel het nie.
(2) Ander voorregte en immuniteite van 'n provinsiale wetgewer en sy lede kan deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
(3) Salarisse, toelaes en voordele wat aan lede van 'n provinsiale wetgewer betaalbaar is, is
'n regstreekse las teen die Provinsiale Inkomstefonds.
Publieke toegang tot en betrokkenheid in provinsiale wetgewers
118. (1) 'n Provinsiale wetgewer moet -
(a) publieke betrokkenheid in die wetgewende en ander prosesse van die wetgewer en sy
komitees vergemaklik; en
(b) sy werksaamhede op 'n oop wyse verrig, en sy sittings en di van sy komitees in die
openbaar hou, maar redelike maatrels kan getref word om -
(i) publieke toegang, met inbegrip van toegang aan die media, tot die wetgewer en sy
komitees te reguleer; en
(ii) voorsiening te maak vir die deursoeking van en, waar dit gepas is, die weiering van
toegang aan of die verwydering van enige persoon.
(2) 'n Provinsiale wetgewer mag nie die publiek, met inbegrip van die media, van 'n sitting
van 'n komitee uitsluit nie tensy dit in 'n oop en demokratiese gemeenskap redelik en
regverdigbaar is om dit te doen.
Indiening van Wetsontwerpe
119. Slegs lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie of 'n komitee of lid van 'n
provinsiale wetgewer kan 'n Wetsontwerp by die wetgewer indien; maar slegs die lid van die
Uitvoerende Raad wat vir finansile sake in die provinsie verantwoordelik is, kan 'n
Geldwetsontwerp by die wetgewer indien.
Geldwetsontwerpe
120. (1) 'n Wetsontwerp wat geld bewillig of belastings, heffings of regte opl, is 'n
Geldwetsontwerp. 'n Geldwetsontwerp mag met geen ander aangeleentheid handel nie, behalwe
'n ondergeskikte aangeleentheid wat verband hou met die bewilliging van geld of die oplegging
van belastings, heffings of regte.
(2) 'n Provinsiale Wet moet voorsiening maak vir 'n prosedure waarvolgens die provinsie se
wetgewer 'n Geldwetsontwerp kan wysig.
Bekragtiging van Wetsontwerpe
121. (1) Die Premier van 'n provinsie moet 'n Wetsontwerp wat ingevolge hierdie Hoofstuk
deur die provinsiale wetgewer aangeneem is f bekragtig en onderteken f, indien die Premier
voorbehoude omtrent die grondwetlikheid van die Wetsontwerp het, dit na die wetgewer vir
heroorweging terugverwys.
(2) Indien 'n Wetsontwerp, na heroorweging, ten volle aan die Premier se voorbehoude
voldoen, moet die Premier die Wetsontwerp bekragtig en onderteken; indien nie, moet die Premier
-
(a) f die Wetsontwerp bekragtig en onderteken;
(b) f dit na die Konstitusionele Hof vir 'n beslissing oor die grondwetlikheid daarvan verwys.
(3) Indien die Konstitusionele Hof beslis dat die Wetsontwerp grondwetlik is, moet die
Premier dit bekragtig en onderteken.
Aansoek by Konstitusionele Hof deur lede
122. (1) Lede van 'n provinsiale wetgewer kan by die Konstitusionele Hof aansoek doen
om 'n bevel wat verklaar dat 'n provinsiale Wet in die geheel of ten dele ongrondwetlik is.
(2) 'n Aansoek -
(a) moet deur minstens 20 persent van die lede van die wetgewer gesteun word; en
(b) moet gedoen word binne 30 dae vanaf die datum waarop die Premier die Wet bekragtig
en onderteken het.
(3) Die Konstitusionele Hof kan gelas dat 'n Wet, of 'n gedeelte daarvan, wat die onderwerp
van 'n aansoek ingevolge subartikel (1) uitmaak, geen regskrag het nie totdat die Hof oor die
aansoek beslis het, indien -
(a) dit in die belang van geregtigheid is; en
(b) die aansoek 'n redelike vooruitsig het om te slaag.
(4) Indien 'n aansoek nie slaag nie, en nie 'n redelike vooruitsig gehad het om te slaag nie, kan
die Konstitusionele Hof die aansoekers gelas om die koste te betaal.
Publikasie van provinsiale Wette
123. 'n Wetsontwerp wat deur die Premier van 'n provinsie bekragtig en onderteken is, word
'n provinsiale Wet, moet onverwyld gepubliseer word en tree in werking by die publikasie daarvan
of op 'n datum ingevolge die Wet bepaal.
Veilige bewaring van provinsiale Wette
124. Die ondertekende eksemplaar van 'n provinsiale Wet is afdoende bewys van die bepalings
van daardie Wet en moet na die publikasie daarvan vir veilige bewaring aan die Konstitusionele
Hof toevertrou word.
Provinsiale Uitvoerende Gesag
Uitvoerende gesag van provinsies
125. (1) Die uitvoerende gesag van 'n provinsie berus by die Premier van daardie provinsie.
(2) Die Premier oefen die uitvoerende gesag gesamentlik met die ander lede van die
Uitvoerende Raad uit deur -
(a) in die provinsie provinsiale wetgewing uit te voer;
(b) alle nasionale wetgewing binne die funksionele gebiede in Bylae 4 of 5 vermeld, uit te
voer, behalwe waar die Grondwet of 'n Parlementswet anders bepaal;
(c) in die provinsie nasionale wetgewing te administreer wat buite die funksionele gebiede
vermeld in Bylaes 4 en 5 val en waarvan die administrasie ingevolge 'n Parlementswet aan die
provinsiale uitvoerende gesag opgedra is;
(d) provinsiale beleid te ontwikkel en uit te voer;
(e) die funksies van die provinsiale administrasie en sy departemente te kordineer;
(f) provinsiale wetgewing op te stel en te inisieer; en
(g) enige ander funksie te verrig wat ingevolge die Grondwet of 'n Parlementswet aan die
provinsiale uitvoerende gesag opgedra is.
(3) 'n Provinsie het ingevolge subartikel (2)(b) uitvoerende gesag slegs in die mate waarin die
provinsie die administratiewe vermo het om doeltreffende verantwoordelikheid te aanvaar. Die
nasionale regering moet deur middel van wetgewende en ander maatrels provinsies help om die
administratiewe vermo te ontwikkel wat nodig is vir die doeltreffende uitoefening van hul
bevoegdhede en verrigting aan hul funksies in subartikel (2) genoem.
(4) 'n Geskil betreffende die administratiewe vermo van 'n provinsie met betrekking tot enige
funksie moet verwys word na die Nasionale Raad van Provinsies vir beslegting binne 30 dae vanaf
die datum van die verwysing na die Raad.
(5) Behoudens artikel 100 is die uitvoering van provinsiale wetgewing in 'n provinsie 'n
eksklusiewe provinsiale uitvoerende bevoegdheid.
(6) Die provinsiale uitvoerende gesag moet optree
ooreenkomstig -
(a) die Grondwet; en
(b) die provinsiale grondwet, indien 'n grondwet vir die provinsie aangeneem is.
Opdra van werksaamhede
126. 'n Lid van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie kan enige bevoegdheid of funksie wat
ingevolge 'n Parlementswet of 'n provinsiale Wet uitgeoefen of verrig moet word, aan 'n
Munisipale Raad opdra. 'n Opdrag -
(a) geskied ingevolge 'n ooreenkoms tussen die betrokke lid van die Uitvoerende Raad en die
Munisipale Raad;
(b) moet bestaanbaar wees met die Wet ingevolge waarvan die betrokke bevoegdheid of
funksie uitgeoefen of verrig word; en
(c) tree by proklamering deur die Premier in werking.
Bevoegdhede en funksies
127. (1) Die Premier van 'n provinsie het die bevoegdhede en funksies wat deur die
Grondwet en enige wetgewing aan di amp opgedra word.
(2) Die Premier van 'n provinsie is verantwoordelik vir -
(a) die bekragtiging en ondertekening van Wetsontwerpe;
(b) die terugverwysing van 'n Wetsontwerp na die provinsiale wetgewer vir heroorweging van
die grondwetlikheid van die Wetsontwerp;
(c) die verwysing van 'n Wetsontwerp na die Konstitusionele Hof vir 'n beslissing oor die
grondwetlikheid van die Wetsontwerp;
(d) die byeenroeping van die wetgewer vir 'n buitengewone sitting om spesiale werksaamhede
te verrig;
(e) die aanstelling van kommissies van ondersoek; en
(f) die uitroep van 'n referendum in die provinsie ooreenkomstig nasionale wetgewing.
Verkiesing van Premiers
128. (1) By sy eerste sitting na sy verkiesing, en wanneer dit ook al nodig is om 'n vakature
te vul, moet 'n provinsiale wetgewer 'n vrou of 'n man uit sy geledere as die Premier van die
provinsie verkies.
(2) 'n Regter wat deur die President van die Konstitusionele Hof aangewys is, moet by die
verkiesing van die Premier voorsit. Die prosedure in Deel A van Bylae 3 uiteengesit, is op die
verkiesing van die Premier van toepassing.
(3) 'n Verkiesing om 'n vakature in die amp van Premier te vul, moet gehou word op 'n tyd
en datum deur die President van die Konstitusionele Hof bepaal, maar nie later nie as 30 dae nadat
die vakature ontstaan.
Aanvaarding van amp deur Premiers
129. 'n Aangewese Premier aanvaar die amp binne vyf dae na die Premiersverkiesing, deur
ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek en
gehoorsaamheid aan die Grondwet af te l.
Ampstermyn en ontheffing van Premiers
130. (1) 'n Premier se ampstermyn begin wanneer die Premier die amp aanvaar en eindig
wanneer 'n vakature ontstaan of wanneer die persoon wat volgende as Premier verkies word die
amp aanvaar.
(2) Niemand mag die amp van Premier vir meer as twee ampstermyne beklee nie, maar
wanneer iemand verkies word om 'n vakature in die amp van Premier te vul, word die tydperk
tussen daardie verkiesing en die volgende verkiesing van 'n Premier nie as 'n ampstermyn beskou
nie.
(3) Die wetgewer van 'n provinsie kan, by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende stem
van minstens twee derdes van sy lede, die Premier van die amp van Premier onthef slegs op grond
van -
(a) 'n ernstige skending van die Grondwet of die reg;
(b) ernstige wangedrag; of
(c) onvermo om die funksies van die amp te verrig.
(4) Iemand wat ingevolge subartikel (3)(a) of (b) van die amp van Premier onthef is, mag geen
voordele van daardie amp ontvang nie, en mag in geen openbare amp dien nie.
Waarnemende Premiers
131. (1) Wanneer die Premier afwesig is of andersins nie in staat is om die pligte van die
amp van Premier te vervul nie, of gedurende 'n vakature in die amp van Premier, neem 'n
ampsdraer in die onderstaande rangorde as Premier waar:
(a) 'n Lid van die Uitvoerende Raad deur die Premier aangewys.
(b) 'n Lid van die Uitvoerende Raad deur die ander lede van die Uitvoerende Raad aangewys.
(c) Die Speaker, totdat die wetgewer een van sy ander lede aanwys.
(2) 'n Waarnemende Premier het die verantwoordelikhede, bevoegdhede en funksies van die
Premier.
(3) Voordat die Waarnemende Premier die verantwoordelikhede, bevoegdhede en funksies
van die Premier aanvaar, moet die Waarnemende Premier ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of
plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Uitvoerende Rade
132. (1) Die Uitvoerende Raad van 'n provinsie bestaan uit die Premier, as hoof van die
Raad, en minstens vyf en hoogstens tien lede deur die Premier uit die geledere van die provinsiale
wetgewer aangestel.
(2) Die Premier van 'n provinsie stel die lede van die Uitvoerende Raad aan, dra hulle
bevoegdhede en funksies aan hulle op, en kan hulle ontslaan.
Aanspreeklikheid en verantwoordelikhede
133. (1) Die lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie is verantwoordelik vir die
funksies van die uitvoerende gesag wat deur die Premier aan hulle opgedra word.
(2) Lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie is gesamentlik en afsonderlik teenoor die
wetgewer aanspreeklik vir die uitoefening van hul bevoegdhede en die verrigting van hul funksies.
(3) Lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie moet -
(a) ooreenkomstig die Grondwet en, indien 'n provinsiale grondwet vir die provinsie
aangeneem is, ook daardie grondwet optree; en
(b) die wetgewer voorsien van volledige en gereelde verslae oor aangeleenthede onder hulle
beheer.
Voortbestaan van Uitvoerende Rade na verkiesings
134. Wanneer 'n verkiesing van 'n provinsiale wetgewer gehou word, bly die Uitvoerende Raad
en sy lede bevoeg om te funksioneer totdat die persoon wat deur die volgende wetgewer as
Premier verkies word die amp aanvaar.
Eed of plegtige verklaring
135. Voordat lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie begin om hul funksies te verrig,
moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek
en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Gedrag van lede van Uitvoerende Rade
136. (1) Lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie moet optree ooreenkomstig 'n
etiese kode deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
(2) Lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie mag nie -
(a) enige ander betaalde werk onderneem nie;
(b) optree op enige wyse wat met hul amp onbestaanbaar is, of hulself blootstel aan enige
omstandigheid wat die risiko inhou van 'n botsing tussen hul amptelike verantwoordelikhede en
hul private belange nie; of
(c) hul posisie of enige inligting aan hulle toevertrou, gebruik om hulself te verryk of enige
ander persoon onbehoorlik te bevoordeel nie.
Oordrag van werksaamhede
137. Die Premier kan by proklamasie aan 'n lid van die Uitvoerende
Raad -
(a) die administrasie oordra van enige wetgewing wat aan 'n ander lid opgedra is; of
(b) enige bevoegdheid of funksie oordra wat by wetgewing aan 'n ander lid opgedra is.
Tydelike opdra van werksaamhede
138. Die Premier van 'n provinsie kan aan 'n lid van die Uitvoerende Raad enige bevoegdheid
of funksie van 'n ander lid wat uit die amp afwesig is of nie in staat is om daardie bevoegdheid uit
te oefen of daardie funksie te verrig nie, opdra.
Provinsiale toesig oor plaaslike regering
139. (1) Wanneer 'n munisipaliteit 'n uitvoerende verpligting ingevolge wetgewing nie kan
nakom nie of dit nie nakom nie, kan die betrokke provinsiale uitvoerende gesag ingryp deur enige
gepaste stappe te doen om te verseker dat daardie verpligting nagekom word, met inbegrip van
-
(a) die uitreiking van 'n lasgewing aan die Munisipale Raad waarin die mate van die versuim
om sy verpligtinge na te kom, beskryf word en stappe wat nodig is om sy verpligtinge na te kom,
vermeld word; en
(b) die aanvaarding van verantwoordelikheid vir die betrokke verpligting in daardie
munisipaliteit in die mate wat nodig is om -
(i) noodsaaklike nasionale standaarde te handhaaf of aan gevestigde minimum standaarde vir
die lewering van 'n diens te voldoen;
(ii) te voorkom dat daardie Munisipale Raad onredelike stappe doen wat nadelig is vir die
belange van 'n ander munisipaliteit of van die provinsie as geheel; of
(iii) ekonomiese eenheid te handhaaf.
(2) Indien 'n provinsiale uitvoerende gesag ingevolge subartikel (1)(b) in 'n munisipaliteit
ingryp, moet -
(a) die ingryping beindig word tensy dit binne 14 dae vanaf die ingryping goedgekeur word
deur die Kabinetslid wat vir plaaslike regeringsaangeleenthede verantwoordelik is;
(b) 'n kennisgewing van die ingryping in die provinsiale wetgewer en in die Nasionale Raad
van Provinsies ter tafel gel word binne 14 dae vanaf hul onderskeie eerste sittings nadat die
ingryping 'n aanvang geneem het;
(c) die ingryping beindig word tensy dit deur die Raad goedgekeur word binne 30 dae vanaf
sy eerste sitting nadat die ingryping 'n aanvang geneem het; en
(d) die Raad die ingryping gereeld in hersiening neem en enige gepaste aanbevelings aan die
provinsiale uitvoerende gesag doen.
(3) Nasionale wetgewing kan die proses ingestel deur hierdie artikel reguleer.
Uitvoerende besluite
140. (1) 'n Besluit van die Premier van die provinsie moet op skrif wees indien
dit -
(a) ingevolge wetgewing geneem word; of
(b) regsgevolge het.
(2) 'n Skriftelike besluit van die Premier moet deur 'n ander lid van die Uitvoerende Raad
mede-onderteken word indien daardie besluit 'n funksie raak wat aan daardie ander lid opgedra
is.
(3) Proklamasies, regulasies en ander instrumente van ondergeskikte wetgewing van 'n
provinsie moet vir die publiek toeganklik wees.
(4) Provinsiale wetgewing kan die wyse waarop en die mate waarin instrumente in subartikel
(3) genoem -
(a) in die provinsiale wetgewer ter tafel gel moet word, spesifiseer; en
(b) deur die provinsiale wetgewer goedgekeur moet word, spesifiseer.
Voorstelle van wantroue
141. (1) Indien 'n provinsiale wetgewer by 'n besluit ten gunste waarvan 'n meerderheid
van sy lede stem 'n voorstel van wantroue in die Uitvoerende Raad van die provinsie,
uitgesonderd die Premier, aanneem, moet die Premier die Raad hersaamstel.
(2) Indien 'n provinsiale wetgewer by 'n besluit ten gunste waarvan 'n meerderheid van sy
lede stem 'n voorstel van wantroue in die Premier aanneem, moet die Premier en die ander lede
van die Uitvoerende Raad bedank.
Provinsiale Grondwette
Aanname van provinsiale grondwette
142. 'n Provinsiale wetgewer kan 'n grondwet vir die provinsie aanneem of, waar toepaslik,
sy grondwet wysig, indien minstens twee derdes van sy lede ten gunste van die Wetsontwerp
stem.
Inhoud van provinsiale grondwette
143. (1) 'n Provinsiale grondwet of grondwetwysiging mag nie met hierdie Grondwet
onbestaanbaar wees nie, maar kan voorsiening maak vir -
(a) provinsiale wetgewende of uitvoerende strukture en prosedures wat verskil van di
waarvoor in hierdie Hoofstuk voorsiening gemaak word; of
(b) die instelling, rol, gesag en status van 'n tradisionele monarg waar dit gepas is.
(2) Bepalings wat ingevolge paragraaf (a) of (b) van subartikel (1) in 'n provinsiale grondwet
of grondwetwysiging ingesluit
word -
(a) moet aan die waardes in artikel 1 en aan Hoofstuk 3 voldoen; en
(b) mag nie aan die provinsie enige bevoegdheid of funksie opdra wat -
(i) buite die bestek van provinsiale bevoegdheid ingevolge Bylaes 4 en 5 val nie; of
(ii) buite die bevoegdhede en funksies val wat deur ander artikels van die Grondwet aan die
provinsie opgedra word nie.
Sertifisering van provinsiale grondwette
144. (1) Indien 'n provinsiale wetgewer 'n grondwet aangeneem of gewysig het, moet die
Speaker van die wetgewer die teks van die grondwet of grondwetwysiging aan die
Konstitusionele Hof vir sertifisering voorl.
(2) Geen teks van 'n provinsiale grondwet of grondwetwysiging word wet voordat die
Konstitusionele Hof gesertifiseer het dat die teks -
(a) ooreenkomstig artikel 142 aangeneem is; en
(b) in sy geheel aan artikel 143 voldoen nie.
Ondertekening, publikasie en veilige bewaring van provinsiale grondwette
145. (1) Die Premier van 'n provinsie moet 'n provinsiale grondwet of grondwetwysiging
wat deur die Konstitusionele Hof gesertifiseer is, bekragtig en onderteken.
(2) Die teks wat die Premier bekragtig en onderteken het, moet in die nasionale Staatskoerant
gepubliseer word en tree in werking by die publikasie daarvan of op 'n latere datum ingevolge
daardie grondwet of wysiging bepaal.
(3) Die ondertekende teks van 'n provinsiale grondwet of grondwetwysiging is afdoende
bewys van die bepalings daarvan en moet na die publikasie daarvan aan die Konstitusionele Hof
vir veilige bewaring toevertrou word.
Wetsteenstrydighede
Teenstrydighede tussen nasionale en provinsiale wetgewing
146. (1) Hierdie artikel is van toepassing op 'n teenstrydigheid tussen nasionale wetgewing
en provinsiale wetgewing wat binne 'n funksionele gebied vermeld in Bylae 4 val.
(2) Nasionale wetgewing wat eenvormig met betrekking tot die land as geheel geld, geniet
voorrang bo provinsiale wetgewing indien daar aan enige van die volgende voorwaardes voldoen
word:
(a) Die nasionale wetgewing handel met 'n aangeleentheid wat nie doeltreffend gerel kan
word deur wetgewing wat deur die onderskeie provinsies afsonderlik verorden word nie.
(b) Die nasionale wetgewing handel met 'n aangeleentheid waarvoor eenvormigheid regoor
die land vereis word ten einde doeltreffend daarmee te handel, en die nasionale wetgewing
voorsien daardie eenvormigheid deur -
(i) norme en standaarde te bepaal;
(ii) raamwerke te bepaal; of
(iii) nasionale beleid te bepaal.
(c) Die nasionale wetgewing is nodig vir -
(i) die handhawing van nasionale veiligheid;
(ii) die handhawing van ekonomiese eenheid;
(iii) die beskerming van die gemeenskaplike mark ten opsigte van die beweeglikheid van
goedere, dienste, kapitaal en arbeid;
(iv) die bevordering van ekonomiese bedrywighede oor provinsiale grense heen;
(v) die bevordering van gelyke geleenthede of gelyke toegang tot regeringsdienste; of
(vi) die beskerming van die omgewing.
(3) Nasionale wetgewing geniet voorrang bo provinsiale wetgewing indien die nasionale
wetgewing gemik is op die voorkoming van onredelike optrede deur 'n provinsie wat -
(a) nadelig is vir die ekonomiese, gesondheids- of veiligheidsbelange van 'n ander provinsie
of die land as geheel; of
(b) die uitvoering van nasionale ekonomiese beleid belemmer.
(4) Wanneer daar 'n geskil is oor die vraag of nasionale wetgewing nodig is vir 'n doel in
subartikel (2)(c) uiteengesit en daardie geskil voor 'n hof kom om besleg te word, moet die hof
die goedkeuring of die verwerping van die wetgewing deur die Nasionale Raad van Provinsies
behoorlik in aanmerking neem.
(5) Provinsiale wetgewing geniet voorrang bo nasionale wetgewing indien subartikel (2) of
(3) nie van toepassing is nie.
(6) 'n Wet wat ingevolge 'n Parlementswet of 'n provinsiale Wet gemaak is, kan voorrang
geniet slegs indien daardie wet deur die Nasionale Raad van Provinsies goedgekeur is.
(7) Indien die Nasionale Raad van Provinsies nie binne 30 dae vanaf sy eerste sitting nadat 'n
wet na die Raad verwys is, tot 'n besluit kom nie, word daardie wet vir alle doeleindes beskou as
deur die Raad goedgekeur te wees.
(8) Indien die Nasionale Raad van Provinsies 'n wet bedoel in subartikel (6) nie goedkeur nie,
moet die Raad binne 30 dae vanaf sy besluit redes waarom hy die wet nie goedgekeur het nie,
stuur aan die gesag wat die wet na die Raad verwys het.
Ander wetsteenstrydighede
147. (1) Indien daar 'n teenstrydigheid is tussen nasionale wetgewing en 'n bepaling van
'n provinsiale grondwet met betrekking
tot -
(a) 'n aangeleentheid ten opsigte waarvan hierdie Grondwet spesifiek die verordening van
nasionale wetgewing vereis of beoog, geniet die nasionale wetgewing voorrang bo die betrokke
bepaling van die provinsiale grondwet;
(b) enige nasionale wetgewende ingryping ingevolge artikel 44(2), geniet die nasionale
wetgewing voorrang bo die bepaling van die provinsiale grondwet; of
(c) 'n aangeleentheid wat val binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld, is artikel 146
van toepassing asof die betrokke bepaling van die provinsiale grondwet provinsiale wetgewing
is wat in daardie artikel genoem word.
(2) Nasionale wetgewing in artikel 44(2) genoem, geniet voorrang bo provinsiale wetgewing
ten opsigte van aangeleenthede binne die funksionele gebiede wat in Bylae 5 vermeld word.
Wetsteenstrydighede wat nie opgelos kan word nie
148. Indien 'n geskil oor 'n wetsteenstrydigheid nie deur 'n hof besleg kan word nie, geniet die
nasionale wetgewing voorrang bo die provinsiale wetgewing of provinsiale grondwet.
Status van wetgewing wat nie voorrang geniet nie
149. 'n Beslissing deur 'n hof dat wetgewing voorrang bo ander wetgewing geniet, maak nie
daardie ander wetgewing ongeldig nie, maar daardie ander wetgewing is nie van krag solank die
teenstrydigheid voortduur nie.
Uitleg van wetsteenstrydighede
150. By die oorweging van 'n skynbare teenstrydigheid tussen nasionale en provinsiale
wetgewing, of tussen nasionale wetgewing en 'n provinsiale grondwet, moet elke hof voorkeur
gee aan enige redelike uitleg van die wetgewing of grondwet wat 'n teenstrydigheid uitskakel, bo
enige alternatiewe uitleg wat 'n teenstrydigheid tot gevolg het.
HOOFSTUK 7
PLAASLIKE REGERING
Status van munisipaliteite
151. (1) Die plaaslike regeringsfeer bestaan uit munisipaliteite, wat vir die hele grondgebied
van die Republiek ingestel moet word.
(2) Die uitvoerende en wetgewende gesag van 'n munisipaliteit berus by sy Munisipale Raad.
(3) 'n Munisipaliteit het die reg om op eie inisiatief die plaaslike regeringsaangeleenthede van
sy gemeenskap te bestuur, behoudens nasionale en provinsiale wetgewing, soos in die Grondwet
bepaal.
(4) Die nasionale of 'n provinsiale regering mag nie 'n munisipaliteit se vermo of reg om sy
bevoegdhede uit te oefen of sy funksies te verrig, kompromitteer of belemmer nie.
Oogmerke van plaaslike regering
152. (1) Die oogmerke van plaaslike regering is -
(a) om demokratiese en verantwoordingspligtige regering vir plaaslike gemeenskappe te
voorsien;
(b) om te verseker dat dienste op volhoubare wyse aan gemeenskappe verskaf word;
(c) om maatskaplike en ekonomiese ontwikkeling te bevorder;
(d) om 'n veilige en gesonde omgewing te bevorder; en
(e) om die betrokkenheid van gemeenskappe en gemeenskapsorganisasies in plaaslike
regeringsaangeleenthede aan te moedig.
(2) 'n Munisipaliteit moet daarna streef om binne sy finansile en administratiewe vermo die
oogmerke in subartikel (1) uiteengesit, te verwesenlik.
Ontwikkelingspligte van munisipaliteite
153. 'n Munisipaliteit moet -
(a) sy administrasie en sy begrotings- en beplanningsprosesse so struktureer en bestuur dat
voorrang verleen word aan die basiese behoeftes van die gemeenskap, en dat die maatskaplike en
ekonomiese ontwikkeling van die gemeenskap bevorder word; en
(b) aan nasionale en provinsiale ontwikkelingsprogramme deelneem.
Munisipaliteite in regering van samewerking
154. (1) Die nasionale regering en provinsiale regerings moet deur wetgewende en ander
maatrels munisipaliteite se vermo om hul eie sake te bestuur, hul bevoegdhede uit te oefen en
hul funksies te verrig, steun en versterk.
(2) Nasionale of provinsiale konsepwetgewing wat die status, instellings, bevoegdhede of
funksies van plaaslike regering raak, moet voordat dit by die Parlement of 'n provinsiale wetgewer
ingedien word, vir openbare kommentaar gepubliseer word op 'n wyse wat georganiseerde
plaaslike regering, munisipaliteite en ander belanghebbende persone 'n geleentheid bied om verto
met betrekking tot die konsepwetgewing te rig.
Instelling van munisipaliteite
155. (1) Daar is die volgende kategorie munisipaliteite:
(a) Kategorie A: 'n Munisipaliteit wat eksklusiewe munisipale uitvoerende en wetgewende
gesag in sy gebied het.
(b) Kategorie B: 'n Munisipaliteit wat munisipale uitvoerende en wetgewende gesag in sy
gebied deel met 'n kategorie C-munisipaliteit binne wie se gebied hy val.
(c) Kategorie C: 'n Munisipaliteit wat munisipale uitvoerende en wetgewende gesag het in
'n gebied wat meer as een munisipaliteit insluit.
(2) Nasionale wetgewing moet die verskillende soorte munisipaliteite bepaal wat binne elke
kategorie ingestel kan word.
(3) Nasionale wetgewing moet -
(a) die maatstawwe voorskryf vir die bepaling van wanneer 'n gebied 'n enkele kategorie
A-munisipaliteit moet h of wanneer dit munisipaliteite van sowel kategorie B as kategorie C
moet h;
(b) maatstawwe en prosedures voorskryf vir die bepaling van munisipale grense deur 'n
onafhanklike gesag; en
(c) behoudens artikel 229, voorsiening maak vir 'n gepaste verdeling van bevoegdhede en
funksies tussen munisipaliteite wanneer 'n gebied munisipaliteite van sowel kategorie B as
kategorie C het. 'n Verdeling van bevoegdhede en funksies tussen 'n kategorie B-munisipaliteit
en 'n kategorie C-munisipaliteit kan verskil van die verdeling van bevoegdhede en funksies tussen
'n ander kategorie B-munisipaliteit en daardie kategorie C-munisipaliteit.
(4) Die wetgewing in subartikel (3) genoem, moet die behoefte om munisipale dienste op
billike en volhoubare wyse te verskaf, in aanmerking neem.
(5) Provinsiale wetgewing moet die verskillende soorte munisipaliteite wat in die provinsie
ingestel moet word, bepaal.
(6) Elke provinsiale regering moet munisipaliteite in sy provinsie instel op 'n wyse wat
bestaanbaar is met die wetgewing wat ingevolge subartikels (2) en (3) verorden is, en moet deur
wetgewende of ander maatrels -
(a) voorsiening maak vir die monitering en ondersteuning van plaaslike regering in die
provinsie; en
(b) die ontwikkeling van plaaslike regeringsvermo bevorder ten einde munisipaliteite in staat
te stel om hul funksies te verrig en hul eie sake te bestuur.
(7) Die nasionale regering, behoudens artikel 44, en die provinsiale regerings het die
wetgewende en uitvoerende gesag om toe te sien dat munisipaliteite hul funksies ten opsigte van
aangeleenthede in Bylaes 4 en 5 vermeld doeltreffend verrig, deur die uitoefening van
munisipaliteite se uitvoerende gesag genoem in artikel 156(1) te reguleer.
Bevoegdhede en funksies van munisipaliteite
156. (1) 'n Munisipaliteit het uitvoerende gesag ten opsigte van, en het die reg op die
administrasie van -
(a) die plaaslike regeringsaangeleenthede wat in Deel B van Bylae 4 en Deel B van Bylae 5
vermeld word; en
(b) enige ander aangeleentheid wat deur nasionale of provinsiale wetgewing aan hom opgedra
word.
(2) 'n Munisipaliteit kan verordeninge uitvaardig en administreer vir die doeltreffende
administrasie van die aangeleenthede wat hy die reg het om te administreer.
(3) Behoudens artikel 151(4) is 'n munisipale verordening wat met nasionale of provinsiale
wetgewing strydig is, ongeldig. Indien daar 'n teenstrydigheid is tussen 'n munisipale verordening
en nasionale of provinsiale wetgewing wat nie van krag is nie vanwe 'n teenstrydigheid in artikel
149 genoem, word die munisipale verordening as geldig beskou solank daardie wetgewing nie van
krag is nie.
(4) Die nasionale regering en provinsiale regerings moet by wyse van 'n ooreenkoms en
behoudens enige voorwaardes aan 'n munisipaliteit die administrasie opdra van 'n aangeleentheid
wat in Deel A van Bylae 4 of Deel A van Bylae 5 vermeld word en wat noodsaaklikerwys op
plaaslike regering betrekking het, indien -
(a) daardie aangeleentheid die doeltreffendste plaaslik geadministreer sou kon word; en
(b) die munisipaliteit die vermo het om dit te administreer.
(5) 'n Munisipaliteit het die reg om enige bevoegdheid uit te oefen met betrekking tot 'n
aangeleentheid wat redelikerwys nodig is vir, of verband hou met, die doeltreffende verrigting van
sy funksies.
Samestelling en verkiesing van Munisipale Rade
157. (1) 'n Munisipale Raad bestaan uit -
(a) lede wat ooreenkomstig subartikels (2), (3), (4) en (5) verkies is; of
(b) indien nasionale wetgewing daarvoor voorsiening maak -
(i) lede wat deur ander Munisipale Rade aangestel is om daardie ander Rade te
verteenwoordig; of
(ii) sowel lede wat ooreenkomstig paragraaf (a) verkies is as lede wat ooreenkomstig
subparagraaf (i) van hierdie paragraaf aangestel is.
(2) Die verkiesing van lede tot 'n Munisipale Raad soos in subartikel (1)(a) beoog, moet
ooreenkomstig nasionale wetgewing geskied, wat 'n stelsel moet voorskryf -
(a) van proporsionele verteenwoordiging wat op die betrokke munisipaliteit se segment van
die nasionale gemeenskaplike kieserslys gebaseer is en wat voorsiening maak vir die verkiesing
van lede uit lyste van partykandidate wat in 'n party se rangorde van voorkeur opgestel is; of
(b) van proporsionele verteenwoordiging soos in paragraaf (a) beskryf wat gekombineer is
met 'n stelsel van wyksverteenwoordiging wat op die betrokke munisipaliteit se segment van die
nasionale gemeenskaplike kieserslys gebaseer is.
(3) 'n Kiesstelsel ingevolge subartikel (2) moet verseker dat die totale getal lede wat uit elke
party verkies word, die totale verhouding weerspiel van die stemme wat vir daardie partye
uitgebring is.
(4) Indien die kiesstelsel wyksverteenwoordiging insluit, moet die afbakening van wyke
gedoen word deur 'n onafhanklike gesag wat aangestel word ingevolge, en wat funksioneer
volgens, prosedures en maatstawwe wat deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(5) 'n Persoon kan in 'n munisipaliteit stem slegs indien daardie persoon op daardie
munisipaliteit se segment van die nasionale gemeenskaplike kieserslys geregistreer is.
(6) Die nasionale wetgewing in subartikel (1)(b) genoem, moet 'n stelsel voorskryf wat dit
moontlik maak dat partye en belange wat weerspiel word in die Munisipale Raad wat die
aanstelling doen, billik verteenwoordig word in die Munisipale Raad waarin die aanstelling gedoen
word.
Lidmaatskap van Munisipale Rade
158. (1) Elke burger wat bevoeg is om vir 'n Munisipale Raad te stem, is bevoeg om 'n lid
van daardie Raad te wees, uitgesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreekasies, reesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane