This corpus kindly provided for the Dasher project by:
De Schryver, Gilles-Maurice. 2002. Web for/as Corpus: A Perspective for the African Languages. Nordic Journal of African Studies 11/2: 266-282. 

http://www.up.ac.za/academic/libarts/afrilang/webtocorpus.pdf
WET OP DIE SUID-AFRIKAANSE KWALIFIKASIE-OWERHEID 58 VAN 1995
No. 1521. 4 October 1995
WET OP DIE SUID-AFRIKAANSE KWALIFIKASIE-OWERHEID 58 VAN 1995
[GOEDGEKEUR OP 28 SEPTEMBER 1995] [DATUM VAN INWERKINGTREDING: 4 OKTOBER 1995]
(Engelse teks deur die President geteken) soos gewysig by  Wysigingswet op 
Onderwyswette 53 van 2000
WET
Om voorsiening te maak vir die ontwikkeling en implementering van 'n Nasionale 
Kwalifikasieraamwerk en om vir di doel die Suid-Afrikaanse 
Kwalifikasie-owerheid in te stel; en om voorsiening te maak vir aangeleenthede 
wat daarmee in verband staan.
Woordomskrywing
  In hierdie Wet, tensy uit die samehang anders blyk, beteken- 
    "Direkteur-generaal" die Direkteur-generaal van Onderwys; 
    "georganiseerde onderwysprofessie" 'n organisasie of unie wat 'n lid is van 
    die Raad op Arbeidsverhoudinge in die Onderwys wat ingevolge die Wet op 
    Arbeidsverhoudinge in die Onderwys, 1993 (Wet 146 van 1993), ingestel is en 
    deur die Minister vir die doeleindes van hierdie Wet erken is; 
    "geregistreerde" ingevolge die Nasionale Kwalifikasieraamwerk geregistreer; 
    "kwalifikasie" die formele erkenning van die verwerwing van die vereiste 
    aantal en reeks krediete en die voldoening aan die ander vereistes op 
    bepaalde vlakke van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk wat bepaal word deur 
    die tersaaklike liggame wat vir di doeleindes deur die Suid-Afrikaanse 
    Kwalifikasie-owerheid geregistreer is; 
    "Maatskappy" 'n maatskappy of beslote korporasie ingevolge enige wet 
    geregistreer en wat onderwys en opleiding vir sy werknemers of klinte 
    verskaf; 
    "Minister" die Minister van Onderwys en, by die toepassing van artikels 4 
    (2), 4 (3), 4 (4), 4 (5), 4 (6), 5 (1) (c), 11, 13 (2), 14 en 15 (2), die 
    Minister van Onderwys in oorleg met die Minister van Arbeid; 
    "Nasionale Kwalifikasieraamwerk" die Nasionale Kwalifikasieraamwerk deur die 
    Minister goedgekeur vir die registrasie van nasionale standaarde en 
    kwalifikasies; 
    "Owerheid" die Suid-Afrikaanse Kwalifikasie-owerheid ingestel by artikel 3; 
    "standaard" geregistreerde verklarings van verlangde onderwys- en 
    opleidingsresultate en hul verwante beoordelingskriteria; 
    "voorgeskryf" by regulasie voorgeskryf. 
Oogmerke van Nasionale Kwalifikasieraamwerk
  Die oogmerke van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk is om- 
    'n gentegreerde nasionale raamwerk vir studieprestasies te skep; 
    toegang tot, en mobiliteit en progressie binne, onderwys, opleiding en 
    loopbaanrigtings te fasiliteer; 
    die gehalte van onderwys en opleiding te verbeter; 
    die regstelling van onbillike diskriminasie in die verlede in die onderwys, 
    opleiding en werkgeleenthede; en daardeur 
    by te dra tot die volle persoonlike ontwikkeling van elke leerling en die 
    sosiale en ekonomiese ontwikkeling van die hele volk. 
Instelling van Suid-Afrikaanse Kwalifikasie-owerheid
  Hierby word 'n regspersoon ingestel wat die Suid-Afrikaanse 
  Kwalifikasie-owerheid heet. 
Samestelling van Owerheid
  (1) Die Owerheid bestaan uit 'n voorsitter wat ingevolge subartikel (2) 
  aangestel is, die lede wat ingevolge subartikels (3) en (4) aangestel is, en 
  'n uitvoerende beampte wat ingevolge subartikel (7) aangestel is. 
  (2) Die Minister stel 'n persoon wat bekwaam is en oor ervaring beskik in 
  aangeleenthede rakende die werksaamhede van die Owerheid, aan as voorsitter 
  van die Owerheid.
  (3) Die Minister stel die volgende persone as lede van die Owerheid op die 
  wyse in subartikel (4) bepaal aan-
    een lid deur die Direkteur-Generaal genomineer; 
    een lid deur die hoofde van provinsiale onderwysdepartemente genomineer; 
    een lid deur die Direkteur-Generaal: Arbeid genomineer; 
    een lid deur die Nasionale Opleidingsraad genomineer; 
    drie lede genomineer deur die nasionale organisasies wat die georganiseerde 
    arbeid verteenwoordig; 
    twee lede genomineer deur nasionale organisasies wat die georganiseerde 
    sakesektor verteenwoordig; 
    een lid genomineer deur die Komitee van Universiteitshoofde by artikel 6 van 
    die Wet op Universiteite, 1955 (Wet 61 van 1955), ingestel; 
    een lid genomineer deur die Komitee van Technikonhoofde by artikel 2 van die 
    Wet op Technikons, 1993 (Wet 125 van 1993), ingestel; 
    een lid genomineer deur die nasionale liggaam wat rektore van 
    onderwyskolleges verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie doel erken 
    word; 
    een lid genomineer deur nasionale liggaam wat rektore van tegniese kolleges 
    verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie doel erken word; 
    een lid genomineer deur nasionale organisasies wat ander kolleges as 
    onderwyskolleges en tegniese kolleges verteenwoordig en deur die Minister 
    vir hierdie doel erken word; 
    een lid genomineer deur nasionale organisasies wat die volwassene- basiese 
    onderwys- en opleidingsektor verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie 
    doel erken word; 
    een lid genomineer deur nasionale organisasies wat die vroe 
    kinderontwikkelingsektor verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie 
    doel erken word; 
    twee lede deur die georganiseerde onderwysprofessie genomineer; 
    twee lede genomineer deur nasionale organisasies wat lektore en opleiers 
    verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie doel erken word; 
    een lid genomineer deur nasionale organisasies wat die spesiale 
    onderwysbehoeftesektor verteenwoordig en deur die Minister vir hierdie doel 
    erken word; 
    hoogstens ses lede deur die Minister aangestel na sy of haar goeddunke; 
    hoogstens twee lede wat deur die Owerheid na sy goeddunke gekopteer is en 
    by die Minister vir aanstelling aanbeveel is. 
  (4) Vir die doeleindes van die werwing van nominasies soos in subartikel (3) 
  beoog, gee die Minister in die Staatskoerant kennis van sy of haar voorneme om 
  lede van die Owerheid aan te stel, en versoek enige liggaam of organisasie op 
  die terreine in subartikel (3) bedoel om die name van persone voor te l wat 
  uit hoofde van hul ervaring en kundigheid oor aangeleenthede wat verband hou 
  met die werksaamhede van die Owerheid, geskikte kandidate vir aanstelling as 
  lede van die Owerheid kan wees, en by die voorlegging van die name van 
  kandidate moet behoorlike erkenning aan die beginsel van verteenwoordiging 
  gegee word.
  (5) Vir die doeleindes van die nominasies in paragraaf (n) van subartikel (3) 
  beoog, word hoogstens een nominasie deur elke organisasie of unie gedoen.
  (6) 'n Lid van die Owerheid, uitgesonderd die uitvoerende beampte, beklee sy 
  of haar amp vir die tydperk, wat nie drie jaar oorskry nie, en wat die 
  Minister ten tyde van sy of haar aanstelling bepaal, en 'n lid kan vir een 
  verdere ampstermyn aangestel word wanneer sy of haar oorspronklike ampstermyn 
  verstryk.
  (7) Die Minister moet, by die vul van 'n vakature, die bepalings van 
  subartikel (3) in ag neem.
  (8) Die lede in subartikels (2) en (3) beoog, stel met die goedkeuring van die 
  Minister 'n bevoegde persoon as uitvoerende beampte aan op die 
  diensvoorwaardes wat die Owerheid met die goedkeuring van die Minister bepaal, 
  wat met die instemming van die Minister van Finansies verleen word.
Werksaamhede van Owerheid
  (1) Behoudens die bepalings van subartikel (2), moet die Owerheid- 
  Kwalifikasieraamwerk; en
    (i) toesig hou oor die ontwikkeling van die Nasionale 
    (ii) beleid en kriteria formuleer en publiseer oor-
      die registrasie van liggame wat verantwoordelik is vir die vasstelling van 
      onderwys- en opleidingstandaarde of -kwalifikasies; en 
      die akkreditering van liggame wat verantwoordelik is vir die monitering en 
      ouditering van prestasies ooreenkomstig sodanige standaarde of 
      kwalifikasies; 
    toesig hou oor die implementering van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk, 
    wat insluit- 
      die registrasie of akkreditering van die liggame in paragraaf (a) bedoel 
      en die opdra van werksaamhede aan hulle; 
      die registrasie van nasionale standaarde en kwalifikasies; 
      stappe om die nakoming van bepalings vir akkreditering te verseker; en 
      stappe om te verseker dat standaarde en geregistreerde kwalifikasies 
      internasionaal vergelykbaar is; 
    die Minister adviseer oor aangeleenthede wat die registrasie van standaarde 
    en kwalifikasies raak; en 
    verantwoordelik wees vir die beheer oor die finansies van die Owerheid. 
  (2) Die Owerheid moet die oogmerke van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk soos 
  in artikel 2 bepaal, nastreef en die werksaamhede van die Owerheid soos in 
  subartikel (1) bepaal, uitvoer-
    na oorleg en in samewerking met staatsdepartemente, statutre liggame, 
    maatskappye, liggame en instellings wat vir onderwys, opleiding en die 
    sertifisering van standaarde wat deur die Nasionale Kwalifikasieraamwerk 
    geraak sal word, verantwoordelik is; 
    met behoorlike inagneming van die onderskeie bevoegdhede van die Parlement 
    en die provinsiale wetgewers ingevolge artikel 126 van die Grondwet, sowel 
    as die regte, bevoegdhede en werksaamhede van die beheerliggame van 'n 
    universiteit of universiteite en 'n technikon of technikons soos in 'n Wet 
    van die Parlement bepaal. 
Werksaamhede van uitvoerende beampte
  (1) Die uitvoerende beampte- 
    (a) is verantwoordelik teenoor die Owerheid vir die uitvoering van sy 
    werksaamhede ingevolge hierdie Wet; 
    (b) hou toesig oor die beamptes en werknemers van die Owerheid; en 
    (c) is die rekenpligtige beampte van die Owerheid belas met verantwoording 
    van geld ontvang, betalings gedoen en roerende eiendom aangekoop deur die 
    Owerheid. 
  (2) Die uitvoerende beampte word in die uitvoering van sy of haar pligte 
  ingevolge subartikel (1) bygestaan deur die beamptes en werknemers van die 
  Owerheid wat die uitvoerende beampte vir hierdie doel aanwys.
Bevoegdhede van Owerheid
  (1) (a) Die Owerheid kan komitees instel en persone wat nie lede van die 
  Owerheid is nie, in die komitees aanstel. 
    Die Owerheid stel die voorsitter van elke komitee aan. 
    Die Owerheid kan 'n komitee ontbind of hersaamstel. 
    Die Owerheid kan enige van sy bevoegdhede, uitgesonderd die bevoegdhede in 
    hierdie artikel bedoel, aan enige van sy komitees delegeer, maar word nie 
    ontdoen van 'n bevoegdheid aldus gedelegeer nie, en kan te eniger tyd so 'n 
    delegasie terugtrek. 
    Die Owerheid kan enige besluit van so 'n komitee wysig of tersyde stel. 
  (2) Die Owerheid kan geskille met betrekking tot die verrigting van sy 
  werksaamhede in artikel 5 genoem, besleg.
  (3) Die Owerheid kan bates verkry en daarvan afstand doen.
  (4) Die Owerheid kan navorsing laat doen wat hy vir die verrigting van sy 
  werksaamhede tersaaklik ag.
  (5) Die Owerheid kan enige ander werksaamheid verrig wat die Minister aanwys 
  en wat op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk betrekking het.
Vergaderings van Owerheid en komitees
  (1) Die vergaderings van die Owerheid of 'n komitee word gehou op die tye en 
  plekke wat die voorsitter van die Owerheid of die komitee, na gelang van die 
  geval, bepaal. 
  (2) Die verrigtinge van die Owerheid of 'n komitee is nie ongeldig op grond 
  van 'n vakature in die Owerheid of die komitee, na gelang van die geval, nie.
  (3) Indien die voorsitter van die Owerheid of 'n komitee afwesig is van 'n 
  vergadering van die Owerheid of 'n komitee, na gelang van die geval, kies die 
  lede wat teenwoordig is uit hul geledere 'n persoon om by di vergadering voor 
  te sit.
  (4) Die Owerheid kan rels voorskryf met betrekking tot die prosedure by sy 
  vergaderings of die vergaderings van 'n komitee, met inbegrip van die kworum 
  vir sodanige vergaderings.
Ontruiming van amp deur lede van Owerheid
  Die voorsitter of enige lid van die Owerheid in artikel 4 (3) bedoel, ontruim 
  sy of haar amp indien- 
    sy of haar boedel gesekwestreer word of hy of sy 'n skikking met sy of haar 
    skuldeisers aangaan; 
    hy of sy ingevolge die een of ander wet as 'n geestesongestelde persoon 
    aangehou word; 
    hy of sy sonder die verlof van die Owerheid afwesig is van drie 
    agtereenvolgende vergaderings van die Owerheid; 
    hy of sy by skriftelike kennisgewing aan die Minister bedank; of 
    hy of sy, in die loop van sy of haar ampstermyn, skuldig bevind word aan 'n 
    misdryf en tot gevangenisstraf sonder die keuse van 'n boete gevonnis word. 
Fondse van Owerheid
  (1) Die fondse van die Owerheid bestaan uit- 
    gelde deur die Parlement bewillig vir die bereiking van die oogmerke van die 
    Owerheid; 
    geld deur die Owerheid ontvang uit hoofde van die regulasies uitgevaardig 
    kragtens artikel 14; 
    gelde verkry deur middel van lenings deur die Owerheid aangegaan met die 
    goedkeuring van die Minister, verleen met die instemming van die Minister 
    van Finansies; 
    skenkings, bydraes of tantimes deur die Owerheid ontvang; en 
    rente op beleggings. 
  (2) Die Owerheid wend sy fondse aan om uitgawes in verband met die verrigting 
  van sy werksaamhede te bestry.
  (3) (a) Die Owerheid l in elke boekjaar, op die tyd en in die vorm wat die 
  Minister bepaal, 'n staat van sy geraamde inkomste en uitgawes vir die 
  daaropvolgende boekjaar vir goedkeuring aan die Minister voor.
    Die geld in subartikel (1) (a) beoog, word deur die Owerheid aangewend 
    ooreenkomstig die goedgekeurde staat in paragraaf (a) bedoel, en enige 
    onbestede balans word as 'n krediet na die volgende boekjaar oorgedra. 
  (4) Behoudens die bepalings van subartikel (3) (b) kan die Owerheid enige 
  gedeelte van sy fondse op die wyse bel wat die Minister, met die instemming 
  van die Minister van Finansies, goedkeur.
  (5) Die Owerheid kan gelde vra of kwytskeld-
    vir die verlening van enige registrasie of akkreditering; en 
    vir enige dienste deur die Owerheid gelewer. 
Beamptes en werknemers van Owerheid
  Die Owerheid kan, behoudens die diensvoorwaardes met die goedkeuring van die 
  Minister en die instemming van die Minister van Finansies deur die Owerheid 
  bepaal, die beamptes en werknemers aanstel wat die Owerheid nodig ag vir die 
  verrigting van sy werksaamhede ingevolge hierdie Wet. 
Toelaes en besoldiging van lede van Owerheid en komitees
  Die voorsitter, elke ander lid van die Owerheid en enige persoon wat kragtens 
  artikel 7 (1) as 'n lid van 'n komitee aangestel is en, wat nie in die 
  heeltydse diens van die Staat is nie, kan, ten opsigte van dienste deur hom of 
  haar in verband met die sake van die Owerheid of 'n komitee gelewer, deur die 
  Owerheid- 
    die reis-, verblyf- en ander toelaes; en 
    in die geval van die voorsitter van die Owerheid, die bykomende vergoeding, 
    betaal word wat die Minister met die instemming van die Minister van 
    Finansies bepaal. 
Ouditering en jaarverslag
  (1) Die rekeningboeke en finansile state van die Owerheid word aan die einde 
  van elke boekjaar deur die Ouditeur-generaal geouditeer. 
  (2) Die Owerheid l nie later nie as ses maande na die einde van elke boekjaar 
  'n verslag aan die Minister voor oor sy werksaamhede gedurende daardie 
  boekjaar in die vorm wat die Minister bepaal, met inbegrip van 'n geouditeerde 
  balansstaat en 'n staat van inkomste en uitgawes.
  (3) Die Minister l afskrifte van die verslag, met inbegrip van die 
  balansstaat en staat van inkomste en uitgawes in subartikel (2) bedoel, binne 
  14 dae na ontvangs daarvan in die Parlement ter Tafel indien die Parlement in 
  gewone sessie is, of, indien die Parlement nie in gewone sessie is nie, binne 
  14 dae na die aanvang van sy daaropvolgende gewone sessie.
Regulasies
  Die Owerheid kan met die goedkeuring van die Minister regulasies uitvaardig 
  oor- 
    enige aangeleentheid wat ingevolge hierdie Wet voorgeskryf moet of kan word; 

    die geld aan die Owerheid betaalbaar ten opsigte van aangeleenthede in 
    artikel 10 (5) (a) en (b) bedoel; en 
    enige ander aangeleentheid ten opsigte waarvan regulasies nodig of dienstig 
    is om uitvoering aan die bepalings van hierdie Wet te gee. 
Oorgangsbepaling met betrekking tot bestaande liggame
  (1) Enige liggaam by wet ingestel wat werksaamhede verrig wat soortgelyk is 
  aan di van die Owerheid soos bepaal in artikel 5, gaan voort om daardie 
  werksaamhede te verrig totdat die liggaam by wet afgeskaf of sy werksaamhede 
  by wet verander is. 
  (2) Geen liggaam in subartikel (1) beoog, word afgeskaf nie, en die 
  werksaamhede van geen sodanige liggaam word verander nie, alvorens die 
  Owerheid en die liggaam gesamentlik die implikasies van sodanige afskaffing of 
  verandering en die implementering van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk 
  ondersoek het en 'n aanbeveling aan die Minister gedoen het.
  (3) Hierdie artikel is nie van toepassing op 'n liggaam wat by 'n private Wet 
  van 'n universiteit ingestel is nie.
Kort titel
  Hierdie Wet heet die Wet op die Suid-Afrikaanse Kwalifikasie-owerheid, 1995. 

Nasionale Landswapen 
Die Rol van 'n Landswapen
'n Landswapen, of Staatsembleem, is die hoogste visuele simbool van die Staat. Dink 'n bietjie na oor die belangrike gebeurtenisse in jou lewe - geboorte-, huwelik-, dood- en skoolsertifikate, jou paspoort  - hierdie dinge word onderskryf deur die Landswapen. Die kleinste muntstuk het dit op albei kante. In die buiteland beteken 'n muurplaat van die Landswapen teen die ambassade 'n tuiste weg van die huis.
Die Landswapen is ook 'n sentrale deel van die Groot Sel wat tradisioneel as die hoogste embleem van die Staat geag word. Onvoorwaardelike magtiging word aan elke dokument gegee wat die Groot Sel dra, want dit beteken dat die dokument goedgekeur is deur die President van Suid-Afrika. 
Die Nuwe Landswapen vervang die een wat Suid-Afrika sedert 17 September 1910 gebruik het. Die verandering weerspiel die Regering se doelwit om die demokratiese veranderinge en 'n nuwe patriotisme in Suid-Afrika te beklemtoon.
Die ontwerp van die nuwe Landswapen 
Die Landswapen bestaan uit 'n reeks elemente wat ingedeel is in twee bepaalde sirkels wat bo-op mekaar geplaas is.
* Die onderste sirkel verteenwoordig die elemente van Fondasie 
Die eerste element is die Leuse in 'n groen halfsirkel. Twee simmetries geplaasde olifantstande wat opwaarts wys voltooi die halfsirkel. Binne die sirkel, gevorm deur die tande, is twee simmetriese koringare wat weer 'n sentraal geplaasde goue skild omraam. 
Die vorm van die skild verwys na die drom, en bevat twee mensfigure uit Khoisan rotskuns. Die figure wys na mekaar in begroeting en eenheid.
Bo die skild is 'n spies en knopkierie geplaas, gekruis in 'n enkele eenheid. Hierdie elemente is in harmonie gerangskik om fokus te gee aan die skild en vervul die onderste sirkel van fondasie.
* Die sirkel van Opkoms 
Net bo die sirkel van fondasie is die visuele middelpunt van die Landswapen, 'n protea. Die kroonblare vorm 'n driehoekige patroon wat herinner aan die kunsvlyt van Afrika.
Die sekretarisvol is bo die protea geplaas en die blom vorm die bors van die vol. Die sekretarisvol staan met uitgestrekte vlerke in 'n koninklike en opstaande gebaar. Die duidelike kopvere van die sekretarisvol bekroon 'n sterk en waaksame kop. Die opkomende son bo die horison is tussen die vlerke van die sekretarisvol geplaas en vervul die sirkel in opkoms.
Die kombinasie van die boonste en onderste sirkels kruis om 'n ongebroke, oneindige baan te vorm en die harmonie tussen die basiese elemente lei tot 'n dinamiese, elegante en unieke ontwerp. Nogtans behou dit duidelik die stabiliteit, stemmigheid en dringendheid wat 'n Landswapen vereis.
Die simbole gebruik in die nuwe Landswapen 
Die sirkel van Fondasie
* Die Leuse 
Die leuse, !ke e: /xarra //ke, is geskryf in die Khoisan taal van die /Xam mense en beteken letterlik: diverse mense verenig. Dit spreek elke individuele poging aan om die eenheid tussen denke en aksie in te span. Op 'n kollektiewe skaal, vra dit die nasie om te verenig in 'n gesamentlike gevoel van samehorigheid en nasionale trots - Eenheid in Verskeidenheid.
* Die koringare 
Dis 'n embleem van vrugbaarheid en simboliseer ook die idee van ontkieming, groei en die ontwikkeling van enige potensiaal. Dit hou verband met die voeding van die mense en dui dus op die landbou aspekte van die grond.
* Olifantstande 
Olifante simboliseer wysheid, krag, matigheid en ewigheid.
* Die skild 
Dit funksioneer as beide 'n medium vir die weerspieling van identiteit en van geestelike verweer. Dit bevat ook die primre simbool van ons nasie.
* Die mensfigure 
Die figure is afkomstig van beelde van die Lintonrots, 'n wreldberoemde voorbeeld van Suid-Afrikaanse rotskuns, en word nou gehuisves en tentoongestel in die Suid-Afrikaanse Museum in Kaapstad. Die Khoisan, die oudste bekende inwoners van ons land, getuig van ons gesamentlike menslikheid en herkoms as Suid Afrikaners. Die figure wys na mekaar in begroeting en simboliseer eenheid. Dit verteenwoordig ook die begin van die individu se transformasie na 'n groter gevoel van samehorigheid aan die nasie en, by verlenging, gesamentlike mensdom. 
* Die spies en knopkierie 
Dit is beide simbole van verdeding en gesag en verteenwoordig ook die magtige bene van die sekretarisvol. Die spies en knopkierie is neergel en dit simboliseer vrede.
Die sirkel van Opkoms 
* Die protea 
Die protea is 'n embleem van die skoonheid van ons land en die ontblomming van ons potensiaal as 'n nasie op soek na die Afrika Renaissance. Die protea simboliseer die holistiese integrasie van kragte wat groei vanaf die grond en versorg word van bo. Die mees gewilde kleure van Afrika word aan die protea toegewys - groen, goud, rooi en swart.
* Die sekretarisvol 
Die sekretarisvol word voorgestel in vlug, die natuurlike gevolg van groei en spoed. Dit is die ekwivalent van die leeu op die grond. Die magtige vol se bene, wat as die spies en knopkierie voorgestel word, bevoordeel dit in sy jag vir slange en simboliseer die beskerming van die nasie teen sy vyande. Dit is 'n boodskapper van die hemele en weerspiel grasie op aarde. In hierdie sin is dit 'n simbool van goddelike statigheid. Die uitgestrekte vlerke is 'n simbool van die opkoms van ons nasie, en bied ons terselfdertyd beskerming. Dit word voorgestel in goud wat dit duidelik assosieer met die son en die hoogste mag.
* Die opkomende son 
Dis 'n embleem van helderheid, prag en die hoogste beginsel van die aard van energie. Dit simboliseer die belofte van hergeboorte, die aktiewe vermons van oorweging, kennis, goeie oordeel en wilskrag. Dit is die simbool van die bron van lewe, van lig en die heelheid van mensdom.
Die volledige struktuur van die Landswapen kombineer die onderste en boonste sirkels in 'n simbool van oneindigheid. Die pad wat die onderste deel van die band, deur die lyne van die olifantstande, verbind met die boonste horison vanwaar die son opkom, vorm die kosmiese eier waarbinne die sekretarisvol opstaan. In die simboliese sin impliseer dit die hergeboorte van die gees van ons groot en dapper nasie.
Die Ontwerpsproses 
Die Departement van Kuns, Kultuur, Wetenskap en Tegnologie het verlede jaar idees vir die nuwe Landswapen van die publiek gevra. 'n Opdrag, gebaseer op die idees wat ontvang was, tesame met insette van die Kabinet, is opgestel. Die Government Communication and Information System het daarna Design South Africa - 'n sambreelliggaam wat ontwerpsagentskappe landswyd verteenwoordig - genader om tien van die beste ontwerpers in te lig omtrent die opdrag. Drie ontwerpers was gekies om hulle konsepte aan die Kabinet voor te l. Mnr Iaan Bekker se ontwerp is gekies vir die nuwe Landswapen. Hy is 'n direkteur by die FCB Groep en het verskeie korporatiewe identiteite vir publieke en privaat-sektor organisasies ontwerp. 
Die nuwe Landswapen versterk Batho Pele
Batho Pele is 'n Sesotho frase wat 'Mense Eerste' beteken. Dit verbind die Staatsdiens om al die mense van Suid-Afrika te dien. Die Batho Pele waardes en beginsels ondersteun die Landswapen. Op 1 Oktober 1997, het die Staatsdiens met 'n Batho Pele-veldtog begin wat gemik is op die verbetering van dienslewering aan die publiek. Veranderinge sal aangebring moet word om van hierdie nuwe benadering 'n sukses te maak. Staatsdiens stelsels, prosedures, houdings en gedrag moet klinte - die publiek - beter bedien. 
Batho Pele is 'n verbintenis aan waardes en beginsels:
* Gereelde konsultasie 
* Bepaling van diensstandaarde 
* Verhoogde toegang tot dienste 
* Hor vlakke van hoflikheid 
* Voorsiening van meer en beter inligting oor dienste 
* Verhoogde ontvanklikheid en deursigtigheid 
* Regstelling van foute en probleme 
* Die beste moontlike waarde vir geld. 
Batho Pele elimineer duur interne sisteme wat nie ontwerp was om die behoeftes van die mense eerste te stel nie. Dit verseker ook dat die Staatsdiens se finansile beplanning in lyn is met die publiek se behoeftes en prioriteite.
Die meerderheid van die verbeteringe wat die publiek wil sien kos niks. Dinge soos: 'n glimlag, die respekvolle behandeling van klinte, eerlikheid met die weergee van inligting en verskoning vra as dinge verkeerd loop. Hierdie dinge is nie 'n kwessie van ekstra hulpbronne nie - dis 'n kwessie van die aanneem van hor standaarde.
Om dienslewering te verbeter moet alles wat ons doen in lyn gebring word met 'klantediens' beginsels. Die implementasie van Batho Pele is nie 'n eenmalige taak nie. Dis 'n aaneenlopende, dinamiese proses wat vir baie jare sal aangaan en voortdurend momentum sal optel.
Ons moet saam werk, as die Regering en die publiek, om die beginsels van Batho Pele 'n werklikheid te maak vir 'n nasie aan die werk vir 'n beter lewe. 
Compiled by: Government Communication and Information System (GCIS), April 2000
AANHEF
Ons, die mense van Suid-Afrika,
Erken die ongeregtighede van ons verlede;
Huldig diegene wat vir geregtigheid en vryheid in ons land gely het;
Respekteer diegene wat hul beywer het om ons land op te bou en te ontwikkel; en
Glo dat Suid-Afrika behoort aan almal wat daarin woon, verenig in ons verskeidenheid.
Daarom neem ons, deur ons vryverkose verteenwoordigers, hierdie Grondwet aan as die hoogste
reg van die Republiek ten einde -
Die verdeeldheid van die verlede te heel en 'n samelewing gegrond op demokratiese waardes,
maatskaplike geregtigheid en basiese menseregte te skep;
Die grondslag te l vir 'n demokratiese en oop samelewing waarin regering gegrondves is op die
wil van die bevolking en elke burger gelyk deur die reg beskerm word;
Die lewensgehalte van alle burgers te verhoog en die potensiaal van elke mens te ontsluit; en
'n Verenigde en demokratiese Suid-Afrika te bou wat sy regmatige plek as 'n soewereine staat
in die gemeenskap van nasies kan inneem.
Mag God ons mense beskerm.
Nkosi Sikelel' iAfrika. Morena boloka setjhaba sa heso.
God sen Suid-Afrika. God bless South Africa.
Mudzimu fhatutshedza Afurika. Hosi katekisa Afrika.
^
HOOFSTUK 1
GRONDLIGGENDE BEPALINGS
Republiek van Suid-Afrika
1. Die Republiek van Suid-Afrika is een, soewereine, demokratiese staat gegrond op die
volgende waardes:
(a) Menswaardigheid, die bereiking van gelykheid en die uitbou van menseregte en vryhede.
(b) Nie-rassigheid en nie-seksisme.
(c) Die oppergesag van die grondwet en die heerskappy van die reg.
(d) Algemene stemreg vir volwassenes, 'n nasionale gemeenskaplike kieserslys, gereelde
verkiesings en 'n veelparty-stelsel van demokratiese regering, om verantwoordingspligtigheid, 'n
responsiewe ingesteldheid, en openheid te verseker.
Oppergesag van Grondwet
2. Hierdie Grondwet is die hoogste reg van die Republiek; enige regsvoorskrif of optrede
daarmee onbestaanbaar, is ongeldig, en die verpligtinge daardeur opgel, moet nagekom word.
Burgerskap
3. (1) Daar is 'n gemeenskaplike Suid-Afrikaanse burgerskap.
(2) Alle burgers is in gelyke mate -
(a) geregtig op die regte, voorregte en voordele van burgerskap; en
(b) onderworpe aan die pligte en verantwoordelikhede van burgerskap.
(3) Nasionale wetgewing moet voorsiening maak vir die verkryging, verlies en herverlening
van burgerskap.
Nasionale lied
4. Die nasionale lied van die Republiek word deur die President by proklamasie bepaal.
Nasionale vlag
5. Die nasionale vlag van die Republiek is swart, goud, groen, wit, rooi en blou, soos in
Bylae 1 beskryf en geskets.
Tale
6. (1) Die amptelike tale van die Republiek is Sesotho sa Leboa, Sesotho, Setswana,
siSwati, Tshivenda, Xitsonga, Afrikaans, English, isiNdebele, isiXhosa en isiZulu.
(2) Gesien die historiese inkorting van die gebruik en status van die inheemse tale van ons
mense, moet die staat praktiese en daadwerklike maatrels tref om die status van di tale te
verhoog en hul gebruik te bevorder.
(3) (a) Die nasionale regering en provinsiale regerings kan enige bepaalde amptelike tale
vir regeringsdoeleindes aanwend, met inagneming van gebruik, doenlikheid, koste,
streeksomstandighede en die ewewig van die behoeftes en voorkeure van die bevolking as geheel
of in die betrokke provinsie; maar die nasionale regering en elke provinsiale regering moet
minstens twee amptelike tale gebruik.
(b) Munisipaliteite moet die taalgebruike en -voorkeure van hul inwoners in aanmerking
neem.
(4) Die nasionale regering en provinsiale regerings moet deur wetgewende en ander maatrels
hul gebruik van amptelike tale rel en monitor. Sonder afbreuk aan die bepalings van subartikel
(2) moet alle amptelike tale gelykheid van aansien geniet en billik behandel word.
(5) 'n Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad deur nasionale wetgewing ingestel, moet -
(a) die ontwikkeling en gebruik bevorder en omstandighede skep vir die ontwikkeling en
gebruik van -
(i) alle amptelike tale;
(ii) die Khoi-, Nama- en Santale; en
(iii) gebaretaal; en
(b) respek bevorder en verseker vir -
(i) alle tale wat algemeen deur gemeenskappe in Suid-Afrika gebruik word, met inbegrip van
Duits, Grieks, Goedjarati, Hindi, Portugees, Tamil, Teloegoe en Oerdoe; en
(ii) Arabies, Hebreeus, Sanskrit en ander tale wat in Suid-Afrika vir godsdiensdoeleindes
gebruik word.
HOOFSTUK 2
HANDVES VAN REGTE
Regte
7. (1) Hierdie Handves van Regte is 'n hoeksteen van die demokrasie in Suid-Afrika. Dit
verskans die regte van alle mense in ons land en bevestig die demokratiese waardes van
menswaardigheid, gelykheid en vryheid.
(2) Die Staat moet die regte in die Handves van Regte eerbiedig, beskerm, bevorder en
verwesenlik.
(3) Die regte in die Handves van Regte is onderworpe aan die beperkings in artikel 36 of
elders in die Handves vervat of genoem.
Toepassing
8. (1) Die Handves van Regte is van toepassing op die totale reg en bind die
wetgewende, die uitvoerende en die regsprekende gesag en alle staatsorgane.
(2) 'n Bepaling van die Handves van Regte bind 'n natuurlike of 'n regspersoon indien, en in
die mate waarin, dit toepasbaar is met inagneming van die aard van die reg en die aard van enige
plig deur die reg opgel.
(3) By die toepassing van 'n bepaling van die Handves van Regte op 'n natuurlike of
regspersoon ingevolge subartikel (2) -
(a) moet 'n hof, ten einde gevolg te gee aan 'n reg in die Handves, die gemene reg toepas, of
indien nodig ontwikkel, in die mate waarin wetgewing nie aan daardie reg gevolg gee nie; en
(b) kan 'n hof rels van die gemene reg ontwikkel om die reg te beperk, mits die beperking
in ooreenstemming met artikel 36(1) is.
(4) 'n Regspersoon is geregtig op die regte in die Handves van Regte in die mate waarin die
aard van die regte en die aard van daardie regspersoon dit vereis.
Gelykheid
9. (1) Elkeen is gelyk voor die reg en het die reg op gelyke beskerming en voordeel van
die reg.
(2) Gelykheid sluit die volle en gelyke genieting van alle regte en vryhede in. Ten einde die
bereiking van gelykheid te bevorder, kan wetgewende en ander maatrels getref word wat
ontwerp is vir die beskerming of ontwikkeling van persone, of kategorie persone, wat deur
onbillike diskriminasie benadeel is.
(3) Die staat mag nie regstreeks of onregstreeks onbillik teen iemand diskrimineer op een of
meer gronde nie, met inbegrip van ras, geslagtelikheid, geslag, swangerskap, huwelikstaat, etniese
of sosiale herkoms, kleur, seksuele georinteerdheid, ouderdom, gestremdheid, godsdiens,
gewete, oortuiging, kultuur, taal en geboorte.
(4) Geen persoon mag regstreeks of onregstreeks onbillik teen iemand op een of meer gronde
ingevolge subartikel (3) diskrimineer nie. Nasionale wetgewing moet verorden word om onbillike
diskriminasie te voorkom of te belet.
(5) Diskriminasie op een of meer van die gronde in subartikel (3) vermeld, is onbillik, tensy
daar vasgestel word dat die diskriminasie billik is.
Menswaardigheid
10. Elkeen het ingebore waardigheid en die reg dat daardie waardigheid gerespekteer en
beskerm word.
Lewe
11. Elkeen het die reg op lewe.
Vryheid en sekerheid van die persoon
12. (1) Elkeen het die reg op vryheid en sekerheid van die persoon, waarby inbegrepe is
die reg om -
(a) nie arbitrr of sonder gegronde rede vryheid ontneem te word nie;
(b) nie sonder verhoor aangehou te word nie;
(c) vry te wees van alle vorme van geweld van hetsy openbare hetsy private oorsprong;
(d) op geen wyse gemartel te word nie; en
(e) nie op 'n wrede, onmenslike of vernederende wyse behandel of gestraf te word nie.
(2) Elkeen het die reg op liggaamlike en psigiese integriteit, waarby inbegrepe is die reg -
(a) om besluite oor voortplanting te neem;
(b) op sekerheid van en beheer oor die eie liggaam; en
(c) om nie sonder hul ingeligte toestemming aan mediese of wetenskaplike eksperimente
onderwerp te word nie.
Slawerny, knegskap en dwangarbeid
13. Niemand mag aan slawerny, knegskap of dwangarbeid onderwerp word nie.
Privaatheid
14. Elkeen het die reg op privaatheid, waarby inbegrepe is die reg dat -
(a) hul persoon of woning nie deursoek word nie;
(b) hul eiendom nie deursoek word nie;
(c) daar nie op hul besittings beslag gel word nie; of
(d) daar nie op die privaatheid van hul kommunikasies inbreuk gemaak word nie.
Vryheid van godsdiens, oortuiging en mening
15. (1) Elkeen het die reg op vryheid van gewete, godsdiens, denke, oortuiging en mening.
(2) Godsdiensbeoefening kan by staats- of staatsondersteunde instellings geskied, mits -
(a) daardie beoefening rels nakom wat deur die tersaaklike openbare gesag gemaak is;
(b) dit op billike grondslag geskied; en
(c) bywoning daarvan vry en vrywillig is.
(3) (a) Hierdie artikel belet nie wetgewing wat erkenning verleen aan -
(i) huwelike wat aangegaan is kragtens enige tradisie, of 'n stelsel van godsdiens-, personeof
familiereg nie; of
(ii) stelsels van persone- en familiereg kragtens enige tradisie, of wat nagevolg word deur
persone wat 'n besondere godsdiens aanhang nie.
(b) Erkenning ingevolge paragraaf (a) moet met hierdie artikel en die ander bepalings van die
Grondwet bestaanbaar wees.
Vryheid van uitdrukking
16. (1) Elkeen het die reg op vryheid van uitdrukking, waarby inbegrepe is -
(a) die vryheid van die pers en ander media;
(b) die vryheid om inligting of idees te ontvang of oor te dra;
(c) die vryheid van artistieke kreatiwiteit; en
(d) akademiese vryheid en vryheid van wetenskaplike navorsing.
(2) Die reg in subartikel (1) omvat nie -
(a) propaganda vir oorlog nie;
(b) die aanstigting van dreigende geweld nie; of
(c) die verkondiging van haat wat op ras, etnisiteit, geslagtelikheid of godsdiens gebaseer is
en wat aanhitsing om leed te veroorsaak, uitmaak nie.
Vergadering, betoging, linievorming en petisie
17. Elkeen het die reg om vreedsaam en ongewapen te vergader, te betoog, 'n betooglinie te
vorm en petisies voor te l.
Vryheid van assosiasie
18. Elkeen het die reg op vryheid van assosiasie.
Politieke regte
19. (1) Dit staan elke burger vry om politieke keuses te doen, waarby inbegrepe is die reg
om -
(a) 'n politieke party te stig;
(b) deel te neem aan die bedrywighede van, of lede te werf vir, 'n politieke party; en
(c) hulle vir 'n politieke party of saak te beywer.
(2) Elke burger het die reg op vrye, regverdige en gereelde verkiesings vir enige wetgewende
liggaam wat ingevolge die Grondwet ingestel is.
(3) Elke volwasse burger het die reg om -
(a) te stem in verkiesings vir enige wetgewende liggaam wat ingevolge die Grondwet ingestel
is, en om dit in die geheim te doen; en
(b) 'n kandidaat vir 'n openbare amp te wees en, indien verkies, die amp te beklee.
Burgerskap
20. Geen burger mag burgerskap ontneem word nie.
Vryheid van beweging en verblyf
21. (1) Elkeen het die reg op vryheid van beweging.
(2) Elkeen het die reg om die Republiek te verlaat.
(3) Elke burger het die reg om die Republiek binne te kom, daarin aan te bly, en op enige plek
daarin verblyf te neem.
(4) Elke burger het die reg op 'n paspoort.
Vryheid van bedryf, beroep en professie
22. Elke burger het die reg om vrylik 'n bedryf, beroep of professie te kies. Die beoefening
van 'n bedryf, beroep of professie kan deur die reg gereguleer word.
Arbeidsverhoudinge
23. (1) Elkeen het die reg op billike arbeidspraktyke.
(2) Elke werker het die reg om -
(a) 'n vakbond te stig en daarby aan te sluit;
(b) aan die bedrywighede en programme van 'n vakbond deel te neem; en
(c) te staak.
(3) Elke werkgewer het die reg om -
(a) 'n werkgewersorganisasie te stig en daarby aan te sluit; en
(b) aan die bedrywighede en programme van 'n werkgewersorganisasie deel te neem.
(4) Elke vakbond en elke werkgewersorganisasie het die reg om -
(a) sy eie administrasie, programme en bedrywighede te bepaal;
(b) te organiseer; en
(c) 'n federasie te stig en daarby aan te sluit.
(5) Elke vakbond, werkgewersorganisasie en werkgewer het die reg om aan kollektiewe
bedinging mee te doen. Nasionale wetgewing kan verorden word om kollektiewe bedinging te
reguleer. In die mate waarin die wetgewing 'n reg in hierdie Hoofstuk beperk, moet die beperking
aan artikel 36(1) voldoen.
(6) Nasionale wetgewing kan erkenning verleen aan vakbondsekerheidsrelings wat in
kollektiewe ooreenkomste vervat is. In die mate waarin die wetgewing 'n reg in hierdie Hoofstuk
beperk, moet die beperking aan artikel 36(1) voldoen.
Omgewing
24. Elkeen het die reg -
(a) op 'n omgewing wat nie skadelik vir hul gesondheid of welsyn is nie; en
(b) op die beskerming van die omgewing, ter wille van huidige en toekomstige geslagte, deur
redelike wetgewende en ander maatrels wat -
(i) besoedeling en ekologiese agteruitgang voorkom;
(ii) bewaring bevorder; en
(iii) die ekologies volhoubare ontwikkeling en aanwending van natuurlike hulpbronne verseker,
terwyl dit regverdigbare ekonomiese en maatskaplike ontwikkeling bevorder.
Eiendom
25. (1) Niemand mag eiendom ontneem word nie behalwe ingevolge 'n algemeen geldende
regsvoorskrif, en geen regsvoorskrif mag arbitrre ontneming van eiendom veroorloof nie.
(2) Eiendom mag slegs ingevolge 'n algemeen geldende regsvoorskrif onteien word -
(a) vir 'n openbare doel of in die openbare belang; en
(b) onderworpe aan vergoeding waarvan die bedrag en die tyd en wyse van betaling f deur
diegene wat geraak word, aanvaar is f deur 'n hof bepaal of goedgekeur is.
(3) Die bedrag van die vergoeding en die tyd en wyse van betaling moet regverdig en billik
wees, en moet 'n billike ewewig toon tussen die openbare belang en die belange van diegene wat
geraak word, met inagneming van alle tersaaklike omstandighede, met inbegrip van -
(a) die huidige gebruik van die eiendom;
(b) die geskiedenis van die verkryging en gebruik van die eiendom;
(c) die markwaarde van die eiendom;
(d) die omvang van regstreekse belegging en subsidie deur die staat ten opsigte van die
verkryging en voordelige kapitale verbetering van die eiendom; en
(e) die doel van die onteiening.
(4) By die toepassing van hierdie artikel -
(a) beteken die openbare belang ook die nasie se verbintenis tot grondhervorming, en tot
hervormings om billike toegang tot al Suid-Afrika se natuurlike hulpbronne te bewerkstellig; en
(b) is eiendom nie tot grond beperk nie.
(5) Die staat moet redelike wetgewende en ander maatrels tref om, binne sy beskikbare
middele, toestande te skep wat burgers in staat stel om op 'n billike grondslag toegang tot grond
te verkry.
(6) 'n Persoon of gemeenskap wie se besitreg van grond regsonseker is as gevolg van wette
of praktyke van die verlede wat op grond van ras gediskrimineer het, is geregtig, in die mate wat
deur 'n Parlementswet bepaal word, op f besitreg wat regseker is f gelykwaardige vergoeding.
(7) 'n Persoon of gemeenskap wat na 19 Junie 1913 die besit van eiendom ontneem is as
gevolg van wette of praktyke van die verlede wat op grond van ras gediskrimineer het, is geregtig,
in die mate wat deur 'n Parlementswet bepaal word, op f teruggawe van daardie eiendom f
billike vergoeding.
(8) Geen bepaling van hierdie artikel verhinder die staat om wetgewende en ander maatrels
te tref om grond-, water- en verbandhoudende hervorming te bewerkstellig ten einde die gevolge
van rassediskriminasie van die verlede reg te stel nie, op voorwaarde dat enige afwyking van die
bepalings van hierdie artikel in ooreenstemming met die bepalings van artikel 36(1) is.
(9) Die Parlement moet die wetgewing genoem in subartikel (6) aanneem.
Behuising
26. (1) Elkeen het die reg op toegang tot geskikte behuising.
(2) Die staat moet redelike wetgewende en ander maatrels tref om binne sy beskikbare
middele hierdie reg in toenemende mate te verwesenlik.
(3) Sonder 'n hofbevel wat na oorweging van al die tersaaklike omstandighede toegestaan is,
mag niemand uit hul woning gesit word en mag niemand se woning gesloop word nie. Geen
wetgewing mag arbitrre uitsettings veroorloof nie.
Gesondheidsorg, voedsel, water en maatskaplike sekerheid
27. (1) Elkeen het die reg op toegang tot -
(a) gesondheidsorgdienste, met inbegrip van reproduktiewe gesondheidsorg;
(b) voldoende voedsel en water; en
(c) maatskaplike sekerheid, met inbegrip van gepaste maatskaplike bystand indien hulle nie
in staat is om hulself en hul afhanklikes te onderhou nie.
(2) Die staat moet redelike wetgewende en ander maatrels tref om binne sy beskikbare
middele elk van hierdie regte in toenemende mate te verwesenlik.
(3) Niemand mag mediese noodbehandeling geweier word nie.
Kinders
28. (1) Elke kind het die reg -
(a) op 'n naam en nasionaliteit vanaf geboorte;
(b) op gesinsorg of ouerlike sorg, of op gepaste alternatiewe sorg wanneer die kind uit die
gesinsomgewing weggeneem word;
(c) op basiese voeding, skuiling, basiese gesondheidsorgdienste en maatskaplike dienste;
(d) om teen mishandeling, verwaarlosing, misbruik of vernedering beskerm te word;
(e) om teen uitbuitende arbeidspraktyke beskerm te word;
(f) om nie verplig of toegelaat te word om werk te verrig of dienste te lewer nie wat -
(i) onvanpas is vir 'n persoon van daardie kind se ouderdom; of
(ii) 'n risiko vir die kind se welsyn, opvoeding, liggaamlike of geestelike gesondheid of
geestelike, morele of sosiale ontwikkeling inhou;
(g) om nie aangehou te word nie, behalwe as laaste uitweg, in watter geval, benewens die
regte wat 'n kind kragtens artikels 12 en 35 geniet, die kind slegs vir die kortste gepaste tydperk
aangehou mag word, en die reg het om -
(i) afsonderlik van aangehoudenes bo die ouderdom van 18 jaar aangehou te word; en
(ii) op 'n wyse behandel te word, en in omstandighede aangehou te word, wat met die kind
se ouderdom rekening hou;
(h) om, in siviele verrigtinge wat die kind raak, deur die staat op staatskoste van 'n
regspraktisyn voorsien te word indien dit andersins tot wesenlike onreg sou lei; en
(i) om nie regstreeks in gewapende stryd gebruik te word nie, en om in tye van gewapende
stryd beskerm te word.
(2) 'n Kind se beste belang is van deurslaggewende belang in elke aangeleentheid wat die kind
raak.
(3) In hierdie artikel beteken "kind" iemand onder die ouderdom van 18 jaar.
Onderwys
29. (1) Elkeen het die reg -
(a) op basiese onderwys, met inbegrip van basiese onderwys vir volwassenes; en
(b) op verdere onderwys, wat die staat, deur middel van redelike maatrels, in toenemende
mate beskikbaar en toeganklik moet maak.
(2) Elkeen het die reg om in openbare onderwysinstellings onderwys te ontvang in die
amptelike taal of tale van eie keuse waar daardie onderwys redelikerwys doenlik is. Ten einde
doeltreffende toegang tot en verwesenliking van hierdie reg te verseker, moet die staat alle
redelike alternatiewe in die onderwys, met inbegrip van enkelmediuminstellings, oorweeg, met
inagneming van -
(a) billikheid;
(b) doenlikheid; en
(c) die behoefte om die gevolge van wette en praktyke van die verlede wat op grond van ras
gediskrimineer het, reg te stel.
(3) Elkeen het die reg om op eie koste onafhanklike onderwysinstellings tot stand te bring en
in stand te hou wat -
(a) nie op grond van ras diskrimineer nie;
(b) by die staat geregistreer is; en
(c) standaarde handhaaf wat nie minderwaardig is vergeleke met standaarde by vergelykbare
openbare onderwysinstellings nie.
(4) Subartikel (3) sluit nie staatsubsidies aan onafhanklike onderwysinstellings uit nie.
Taal en kultuur
30. Elkeen het die reg om die taal van eie keuse te gebruik en om aan die kulturele lewe van
eie keuse deel te neem, maar niemand wat hierdie regte uitoefen, mag dit doen op 'n wyse wat
met enige bepaling van die Handves van Regte onbestaanbaar is nie.
Kultuur-, godsdiens- en taalgemeenskappe
31. (1) Persone wat aan 'n kultuur-, godsdiens- of taalgemeenskap behoort, mag nie die
reg onts word om, saam met ander lede van daardie gemeenskap -
(a) hul kultuur te geniet, hul godsdiens te beoefen en hul taal te gebruik nie; en
(b) kultuur-, godsdiens- en taalverenigings en ander organe van die burgerlike gemeenskap
te vorm, in stand te hou en daarby aan te sluit nie.
(2) Die regte in subartikel (1) mag nie uitgeoefen word op 'n wyse wat met enige bepaling van
die Handves van Regte onbestaanbaar is nie.
Toegang tot inligting
32. (1) Elkeen het die reg op toegang tot -
(a) enige inligting wat deur die staat gehou word; en
(b) enige inligting wat deur 'n ander persoon gehou word en wat vir die uitoefening of
beskerming van enige regte benodig word.
(2) Nasionale wetgewing moet verorden word om aan hierdie reg gevolg te gee, en kan
voorsiening maak vir redelike maatrels om die administratiewe en finansile las op die staat te
verlig.
Regverdige administratiewe optrede
33. (1) Elkeen het die reg op administratiewe optrede wat regmatig, redelik en prosedureel
billik is.
(2) Elkeen wie se regte nadelig geraak is deur administratiewe optrede het die reg op die
verskaffing van skriftelike redes.
(3) Nasionale wetgewing moet verorden word om aan hierdie regte gevolg te gee, en moet
-
(a) voorsiening maak vir die hersiening van administratiewe optrede deur 'n hof of, waar dit
gepas is, 'n onafhanklike en onpartydige tribunaal;
(b) die staat verplig om aan die regte in subartikels (1) en (2) gevolg te gee; en
(c) 'n doeltreffende administrasie bevorder.
Toegang tot howe
34. Elkeen het die reg dat 'n geskil wat deur die toepassing van die reg besleg kan word, in
'n billike openbare verhoor beslis word voor 'n hof of, waar dit gepas is, 'n ander onafhanklike
en onpartydige tribunaal of forum.
Gearresteerde, aangehoue en beskuldigde persone
35. (1) Elkeen wat weens 'n beweerde oortreding gearresteer word, het die reg om -
(a) te swyg;
(b) onverwyld verwittig te word -
(i) van die reg om te swyg; en
(ii) van die gevolge indien daar nie geswyg word nie;
(c) nie verplig te word om 'n bekentenis of erkenning te doen wat as getuienis teen daardie
persoon gebruik sou kon word nie;
(d) so gou as wat redelikerwys moontlik is, voor 'n hof gebring te word, maar nie later nie
as -
(i) 48 uur na die arrestasie; of
(ii) die einde van die eerste hofdag na die verstryking van die 48 uur, as die 48 uur buite
gewone hofure, of op 'n dag wat nie 'n gewone hofdag is nie, verstryk;
(e) by die eerste verskyning in 'n hof na die arrestasie, aangekla te word of verwittig te word
van die rede vir die voortsetting van die aanhouding, of vrygelaat te word; en
(f) behoudens redelike voorwaardes, uit aanhouding vrygelaat te word indien die belang van
geregtigheid dit toelaat.
(2) Elkeen wat aangehou word, met inbegrip van elke gevonniste gevangene, het die reg -
(a) om onverwyld van die rede vir die aanhouding verwittig te word;
(b) op 'n regspraktisyn van eie keuse en om met daardie regspraktisyn te konsulteer, en om
onverwyld van hierdie reg verwittig te word;
(c) om deur die staat op staatskoste van 'n regspraktisyn voorsien te word indien dit andersins
tot wesenlike onreg sou lei, en om onverwyld van hierdie reg verwittig te word;
(d) om die regmatigheid van die aanhouding persoonlik voor 'n hof te betwis, en vrygelaat
te word indien die aanhouding onregmatig is;
(e) op omstandighede van aanhouding wat met menswaardigheid rekening hou, met inbegrip
van, minstens, oefening en die voorsiening, op staatskoste, van toereikende akkommodasie,
voeding, leesstof en mediese behandeling; en
(f) om in verbinding te tree met, en besoek te word deur, daardie persoon se -
(i) gade of lewensmaat;
(ii) naasbestaandes;
(iii) godsdiensraadgewer van eie keuse; en
(iv) mediese praktisyn van eie keuse.
(3) Elke beskuldigde persoon het die reg op 'n billike verhoor, waarby inbegrepe is die reg
-
(a) om van die aanklag verwittig te word in voldoende besonderhede om daarop te antwoord;
(b) om genoeg tyd en geriewe te h om 'n verweer voor te berei;
(c) op 'n openbare verhoor voor 'n gewone hof;
(d) op 'n verhoor wat sonder onredelike vertraging begin en afgehandel word;
(e) om by die verhoor teenwoordig te wees;
(f) op 'n regspraktisyn van eie keuse en om deur daardie regspraktisyn verteenwoordig te
word, en om onverwyld van hierdie reg verwittig te word;
(g) om deur die staat op staatskoste van 'n regspraktisyn voorsien te word indien dit andersins
tot wesenlike onreg sou lei, en om onverwyld van hierdie reg verwittig te word;
(h) om onskuldig geag te word, te swyg, en nie gedurende die verrigtinge te getuig nie;
(i) om getuienis aan te voer en te betwis;
(j) om nie verplig te word om self-inkriminerende getuienis af te l nie;
(k) om verhoor te word in 'n taal wat die beskuldigde persoon verstaan of, indien dit nie
doenlik is nie, dat die verrigtinge in daardie taal getolk word;
(l) om nie skuldig bevind te word weens 'n handeling of versuim wat ten tyde van die
handeling of versuim ingevolge f die nasionale reg f die volkereg nie 'n oortreding was nie;
(m) om nie verhoor te word weens 'n oortreding ten opsigte van 'n handeling of versuim ten
opsigte waarvan daardie persoon voorheen vrygespreek of skuldig bevind is nie;
(n) op die voordeel van die ligste van die voorgeskrewe strawwe indien die straf wat vir die
oortreding voorgeskryf word, verander is tussen die tydstip waarop die oortreding gepleeg is en
die tydstip van vonnis; en
(o) op appl na, of hersiening deur, 'n hor hof.
(4) Wanneer hierdie artikel vereis dat inligting aan 'n persoon verstrek word, moet die
inligting verstrek word in 'n taal wat die persoon verstaan.
(5) Getuienis wat verkry is op 'n wyse wat enige reg in die Handves van Regte skend, moet
uitgesluit word indien toelating van daardie getuienis die verhoor onbillik sou maak of andersins
vir die regspleging nadelig sou wees.
Beperking van regte
36. (1) Die regte in die Handves van Regte kan slegs kragtens 'n algemeen geldende
regsvoorskrif beperk word in die mate waarin die beperking redelik en regverdigbaar is in 'n oop
en demokratiese samelewing gebaseer op menswaardigheid, gelykheid en vryheid, met inagneming
van alle tersaaklike faktore, met inbegrip van -
(a) die aard van die reg;
(b) die belangrikheid van die doel van die beperking;
(c) die aard en omvang van die beperking;
(d) die verband tussen die beperking en die doel daarvan; en
(e) 'n minder beperkende wyse om die doel te bereik.
(2) Behalwe soos in subartikel (1) of in enige ander bepaling van die Grondwet bepaal, mag
geen regsvoorskrif enige reg wat in die Handves van Regte verskans is, beperk nie.
Noodtoestande
37. (1) 'n Noodtoestand mag slegs ingevolge 'n Parlementswet verklaar word, en slegs
wanneer -
(a) die voortbestaan van die nasie deur oorlog, 'n inval, algemene oproer, wanorde, 'n
natuurramp of 'n ander openbare noodgeval bedreig word; en
(b) die verklaring nodig is om die vrede en orde te herstel.
(2) 'n Verklaring van 'n noodtoestand, en enige wetgewing verorden of ander stappe gedoen
na aanleiding van daardie verklaring, kan van krag wees slegs -
(a) vooruitwerkend; en
(b) vir hoogstens 21 dae vanaf die datum van die verklaring, tensy die Nasionale Vergadering
besluit om die verklaring te verleng. Die Vergadering kan 'n verklaring van 'n noodtoestand vir
hoogstens drie maande op 'n keer verleng. Die eerste verlenging van die noodtoestand moet
geskied by wyse van 'n besluit wat aangeneem word met 'n ondersteunende stem van 'n
meerderheid van die lede van die Vergadering. Enige daaropvolgende verlenging moet geskied
by wyse van 'n besluit wat aangeneem word met 'n ondersteunende stem van minstens 60 persent
van die lede van die Vergadering. 'n Besluit ingevolge hierdie paragraaf kan slegs na 'n openbare
debat in die Vergadering aangeneem word.
(3) Enige bevoegde hof kan beslis oor die geldigheid van -
(a) 'n verklaring van 'n noodtoestand;
(b) enige verlenging van 'n verklaring van 'n noodtoestand; of
(c) enige wetgewing verorden, of ander stappe gedoen, na aanleiding van 'n verklaring van
'n noodtoestand.
(4) Enige wetgewing wat na aanleiding van 'n verklaring van 'n noodtoestand verorden word,
mag die Handves van Regte aantas slegs in die mate waarin -
(a) die aantasting streng deur die noodtoestand vereis word; en
(b) die wetgewing -
(i) bestaanbaar is met die Republiek se verpligtinge kragtens die volkereg wat op
noodtoestande betrekking het;
(ii) so gou as wat na die verordening daarvan redelikerwys moontlik is, in die nasionale
Staatskoerant gepubliseer word.
(5) Geen Parlementswet wat 'n verklaring van 'n noodtoestand magtig, en geen wetgewing
wat verorden is of ander stappe wat gedoen is na aanleiding van 'n verklaring, verleen
toestemming vir of magtig -
(a) die vrywaring van die staat, of enige persoon, ten opsigte van enige onregmatige handeling
nie;
(b) enige aantasting van hierdie artikel nie; of
(c) enige aantasting van 'n artikel genoem in kolom 1 van die Tabel van Nie-aantasbare Regte,
in die mate teenoor daardie artikel in kolom 3 van die Tabel aangedui nie.
Tabel van Nie-aantasbare Regte
1 2 3
Artikel- Opskrif van artikel Mate waarin die reg nie
nommer aantasbaar is nie
9 Gelykheid Met betrekking tot onbillike diskriminasie uitsluitlik op grond van
ras, kleur, etniese of sosiale herkoms, geslag, godsdiens of taal
10 Menswaardigheid Geheel en al
11 Lewe Geheel en al
12 Vryheid en sekerheid Met betrekking tot subartikels (1)(d) en (e)
van die persoon en (2)(c)
13 Slawerny, knegskap Met betrekking tot slawerny en knegskap
en dwangarbeid
28 Kinders Met betrekking tot:
- subartikel (1)(d) en (e);
- die regte in subparagrawe (i) en (ii) van
subartikel (1)(g); en
- subartikel (1)(i) ten opsigte van kinders
van 15 jaar en jonger
35 Gearresteerde, Met betrekking tot:
aangehoue en - subartikels (1)(a), (b) en (c) en (2)(d);
beskuldigde persone - die regte in paragrawe (a) tot (o) van
subartikel (3), uitgesonderd paragraaf (d);
- subartikel (4); en
- subartikel (5) ten opsigte van die
uitsluiting van getuienis indien toelating
van daardie getuienis die verhoor onbillik
sou maak
(6) Wanneer iemand sonder verhoor aangehou word na aanleiding van 'n aantasting van regte
voortspruitend uit 'n verklaring van 'n noodtoestand, moet die volgende voorwaardes nagekom
word:
(a) Daar moet so gou as wat redelikerwys moontlik is met 'n volwasse gesinslid of vriend van
die aangehoudene in aanraking gekom word, en daardie gesinslid of vriend moet verwittig word
dat die persoon aangehou word.
(b) 'n Kennisgewing moet binne vyf dae nadat die persoon in aanhouding geneem is in die
nasionale Staatskoerant gepubliseer word met vermelding van die aangehoudene se naam en plek
van aanhouding en die noodmaatrel waarkragtens daardie persoon aangehou word.
(c) Die aangehoudene moet toegelaat word om 'n mediese praktisyn te kies en te eniger
redelike tyd deur daardie mediese praktisyn besoek te word.
(d) Die aangehoudene moet toegelaat word om 'n regsverteenwoordiger te kies en te eniger
redelike tyd deur daardie regsverteenwoordiger besoek te word.
(e) 'n Hof moet die aanhouding so gou as wat redelikerwys moontlik is, maar nie later nie as
10 dae na die datum waarop die persoon in aanhouding geneem is, hersien, en die hof moet die
aangehoudene vrylaat tensy dit noodsaaklik is om die aanhouding voort te sit ten einde die vrede
en orde te herstel.
(f) 'n Aangehoudene wat nie ingevolge 'n hersiening kragtens paragraaf (e) of ingevolge 'n
hersiening kragtens hierdie paragraaf vrygelaat word nie, kan te eniger tyd na verstryking van 10
dae na die vorige hersiening by 'n hof aansoek doen om 'n verdere hersiening van die aanhouding,
en die hof moet die aangehoudene vrylaat tensy dit steeds noodsaaklik is om die aanhouding voort
te sit ten einde die vrede en orde te herstel.
(g) Die aangehoudene moet toegelaat word om persoonlik te verskyn voor enige hof wat die
aanhouding oorweeg, om by daardie verrigtinge deur 'n regspraktisyn verteenwoordig te word,
en om verto teen voortgesette aanhouding te rig.
(h) Die staat moet skriftelike redes om die voortgesette aanhouding van die aangehoudene
te regverdig aan die hof voorl, en moet minstens twee dae voordat die hof die aanhouding
hersien, 'n afskrif van daardie redes aan die aangehoudene verskaf.
(7) Indien 'n hof 'n aangehoudene vrylaat, mag daardie persoon nie weer op dieselfde gronde
aangehou word nie tensy die staat voor die heraanhouding goeie redes daarvoor voor 'n hof
aantoon.
(8) Subartikels (6) en (7) is nie van toepassing op persone wat nie Suid-Afrikaanse burgers
is nie en wat na aanleiding van 'n internasionale gewapende stryd aangehou word. In plaas
daarvan moet die staat voldoen aan die standaarde wat die Republiek bind kragtens die
internasionale humanitre reg wat op die aanhouding van sodanige persone betrekking het.
Afdwinging van regte
38. Iemand in hierdie artikel genoem, het die reg om 'n bevoegde hof te nader en aan te voer
dat daar op 'n reg in die Handves van Regte inbreuk gemaak is of dat so 'n inbreukmaking dreig,
en die hof kan gepaste regshulp verleen, met inbegrip van 'n verklaring van regte. Die persone wat
'n hof kan nader, is -
(a) iemand wat in eie belang optree;
(b) iemand wat optree namens iemand anders wat nie in eie naam kan optree nie;
(c) iemand wat as 'n lid van, of in die belang van, 'n groep of klas persone optree;
(d) iemand wat in die openbare belang optree; en
(e) 'n vereniging wat in die belang van sy lede optree.
Uitleg van Handves van Regte
39. (1) By die uitleg van die Handves van Regte -
(a) moet 'n hof, tribunaal of forum die waardes wat 'n oop en demokratiese samelewing
gebaseer op menswaardigheid, gelykheid en vryheid ten grondslag l, bevorder;
(b) moet 'n hof, tribunaal of forum die volkereg in ag neem; en
(c) kan 'n hof, tribunaal of forum buitelandse reg in ag neem.
(2) By die uitleg van enige wetgewing, en by die ontwikkeling van die gemene reg of
gewoontereg, moet elke hof, tribunaal of forum die gees, strekking en oogmerke van die Handves
van Regte bevorder.
(3) Die Handves van Regte ontken nie die bestaan van ander regte of vryhede wat deur die
gemene reg, gewoontereg of wetgewing erken of verleen word nie, in die mate waarin daardie
regte of vryhede met die Handves bestaanbaar is.
HOOFSTUK 3
REGERING VAN SAMEWERKING
Regering van die Republiek
40. (1) Regering in die Republiek bestaan uit nasionale, provinsiale en plaaslike sfere van
regering wat onderskeidend, onderling afhanklik en onderling verbonde is.
(2) Alle regeringsfere moet die beginsels in hierdie Hoofstuk handhaaf en nakom en moet hul
werksaamhede binne die perke wat deur die Hoofstuk bepaal word, verrig.
Beginsels van regering van samewerking en inter-regeringsbetrekkinge
41. (1) Alle regeringsfere en alle staatsorgane binne elke sfeer moet -
(a) die vrede, die nasionale eenheid en die onverdeelbaarheid van die Republiek bewaar;
(b) die welsyn van die mense van die Republiek verseker;
(c) doeltreffende, deursigtige, verantwoordingspligtige en samehangende regering vir die
Republiek as geheel voorsien;
(d) getrou wees aan die Grondwet, die Republiek en sy mense;
(e) die grondwetlike status, instellings, bevoegdhede en funksies van regering in die ander
sfere eerbiedig;
(f) hulself geen bevoegdheid of funksies toe-eien behalwe di wat ingevolge die Grondwet
aan hulle opgedra is nie;
(g) hul bevoegdhede uitoefen en hul funksies verrig op 'n wyse wat nie inbreuk maak op die
geografiese, funksionele of institusionele integriteit van regering in 'n ander sfeer nie; en
(h) in wedersydse vertroue en goeie trou met mekaar saamwerk
deur -
(i) vriendskaplike betrekkinge te bevorder;
(ii) mekaar te help en te ondersteun;
(iii) mekaar van inligting te voorsien, en met mekaar oorleg te pleeg, oor sake van
gemeenskaplike belang;
(iv) hul optrede en wetgewing met mekaar te kordineer;
(v) by ooreengekome prosedures te hou; en
(vi) regsverrigtinge teen mekaar te vermy.
(2) 'n Parlementswet moet -
(a) strukture en instellings tot stand bring, of voorsiening maak vir strukture en instellings,
om inter-regeringsbetrekkinge te bevorder en te vergemaklik; en
(b) voorsiening maak vir gepaste meganismes en prosedures om die beslegting van
inter-regeringsgeskille te vergemaklik.
(3) 'n Staatsorgaan wat in 'n inter-regeringsgeskil betrokke is, moet alle redelike pogings
aanwend om die geskil te besleg deur middel van meganismes en prosedures wat vir di doel
voorsien is, en moet alle ander middele uitput voordat hy 'n hof nader om die geskil te besleg.
(4) Indien 'n hof nie tevrede is dat daar aan die voorskrifte van subartikel (3) voldoen is nie,
kan hy 'n geskil na die betrokke staatsorgane terugverwys.
HOOFSTUK 4
DIE PARLEMENT
Samestelling van Parlement
42. (1) Die Parlement bestaan uit -
(a) die Nasionale Vergadering; en
(b) die Nasionale Raad van Provinsies.
(2) Die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies neem aan die
wetgewende proses deel op die wyse wat in die Grondwet uiteengesit word.
(3) Die Nasionale Vergadering word verkies om die mense te verteenwoordig en om regering
deur die mense kragtens die Grondwet te verseker. Hy doen dit deur die President te kies, deur
as 'n nasionale forum vir die openbare oorweging van sake te dien, deur wetgewing aan te neem
en deur optrede van die uitvoerende gesag na te gaan en toesig daaroor uit te oefen.
(4) Die Nasionale Raad van Provinsies verteenwoordig die provinsies ten einde te verseker
dat provinsiale belange in die nasionale regeringsfeer in ag geneem word. Hy doen dit hoofsaaklik
deur aan die nasionale wetgewende proses deel te neem en deur as 'n nasionale forum te dien vir
die openbare oorweging van sake wat die provinsies raak.
(5) Die President kan die Parlement te eniger tyd vir 'n buitengewone sitting byeenroep om
spesiale werksaamhede te verrig.
(6) Die setel van die Parlement is Kaapstad, maar 'n Parlementswet wat ooreenkomstig artikel
76(1) en (5) verorden is, kan bepaal dat die setel van die Parlement elders is.
Wetgewende gesag van die Republiek
43. In die Republiek berus die wetgewende gesag -
(a) van die nasionale regeringsfeer by die Parlement, soos in artikel 44 uiteengesit;
(b) van die provinsiale regeringsfeer by die provinsiale wetgewers, soos in artikel 104
uiteengesit; en
(c) van die plaaslike regeringsfeer by die Munisipale Rade, soos in artikel 156 uiteengesit.
Nasionale wetgewende gesag
44. (1) Die nasionale wetgewende gesag soos dit by die Parlement berus -
(a) verleen aan die Nasionale Vergadering die bevoegdheid -
(i) om die Grondwet te wysig;
(ii) om wetgewing aan te neem met betrekking tot enige aangeleentheid, met inbegrip van 'n
aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld, maar uitgesonderd, behoudens
subartikel (2), 'n aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 5 vermeld; en
(iii) om enige van sy wetgewende bevoegdhede, uitgesonderd die bevoegdheid om die
Grondwet te wysig, aan enige wetgewende liggaam in 'n ander regeringsfeer op te dra; en
(b) verleen aan die Nasionale Raad van Provinsies die bevoegdheid -
(i) om ooreenkomstig artikel 74 aan die wysiging van die Grondwet deel te neem;
(ii) om ooreenkomstig artikel 76 wetgewing aan te neem met betrekking tot enige
aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld en enige ander aangeleentheid ten
opsigte waarvan wetgewing ingevolge die Grondwet ooreenkomstig artikel 76 aangeneem moet
word; en
(iii) om ooreenkomstig artikel 75 enige ander wetgewing te oorweeg wat deur die Nasionale
Vergadering aangeneem is.
(2) Die Parlement kan, deur ooreenkomstig artikel 76(1) wetgewing aan te neem, met
betrekking tot 'n aangeleentheid wat val binne 'n funksionele gebied in Bylae 5 vermeld, ingryp
wanneer dit nodig is om -
(a) nasionale veiligheid te handhaaf;
(b) ekonomiese eenheid te handhaaf;
(c) noodsaaklike nasionale standaarde te handhaaf;
(d) minimum standaarde wat vir die lewering van dienste nodig is, te bepaal; of
(e) onredelike optrede deur 'n provinsie wat nadelig is vir die belange van 'n ander provinsie
of van die land as geheel, te voorkom.
(3) Wetgewing met betrekking tot 'n aangeleentheid wat redelikerwys nodig is vir, of verband
hou met, die doeltreffende uitoefening van 'n bevoegdheid betreffende 'n aangeleentheid in Bylae
4 vermeld, is vir alle doeleindes wetgewing met betrekking tot 'n aangeleentheid in Bylae 4
vermeld.
(4) In die uitoefening van sy wetgewende gesag word die Parlement slegs deur die Grondwet
gebind, en moet hy ooreenkomstig, en binne die perke van, die Grondwet optree.
Gesamentlike rels en orders en gesamentlike komitees
45. (1) Die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies moet 'n
gesamentlike relskomitee instel om rels en orders betreffende die gesamentlike werksaamhede
van die Vergadering en die Raad te maak, met inbegrip van rels en orders om -
(a) prosedures te bepaal om die wetgewende proses te vergemaklik, met inbegrip van die stel
van 'n tydsbeperking vir die voltooiing van enige stap in die proses;
(b) gesamentlike komitees bestaande uit verteenwoordigers van sowel die Vergadering as die
Raad in te stel om oorweging te skenk aan en verslag te doen oor Wetsontwerpe in artikels 74
en 75 beoog wat na so 'n komitee verwys word;
(c) 'n gesamentlike komitee in te stel om die Grondwet minstens jaarliks te hersien; en
(d) die werksaamhede te rel van -
(i) die gesamentlike relskomitee;
(ii) die Bemiddelingskomitee;
(iii) die grondwetlike hersieningskomitee; en
(iv) enige gesamentlike komitees ingevolge paragraaf (b) ingestel.
(2) Lede van die Kabinet, lede van die Nasionale Vergadering en afgevaardigdes na die
Nasionale Raad van Provinsies het dieselfde voorregte en immuniteite voor 'n gesamentlike
komitee van die Vergadering en die Raad as di wat hulle voor die Vergadering of die Raad het.
Die Nasionale Vergadering
Samestelling en verkiesing
46. (1) Die Nasionale Vergadering bestaan uit minstens 350 en hoogstens 400 vroue en
mans wat as lede verkies is ingevolge 'n kiesstelsel wat -
(a) deur nasionale wetgewing voorgeskryf word;
(b) op die nasionale gemeenskaplike kieserslys gebaseer is;
(c) vir 'n minimum stemouderdom van 18 jaar voorsiening maak; en
(d) in die algemeen, proporsionele verteenwoordiging tot gevolg het.
(2) 'n Parlementswet moet 'n formule voorsien om die getal lede van die Nasionale
Vergadering te bepaal.
Lidmaatskap
47. (1) Elke burger wat bevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem, is bevoeg
om 'n lid van die Vergadering te wees, uitgesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat en vergoeding vir daardie
aanstelling of diens ontvang, behalwe -
(i) die President, Adjunkpresident, Ministers en Adjunkministers; en
(ii) ander ampsdraers wie se funksies met die funksies van 'n lid van die Vergadering
bestaanbaar is, en deur nasionale wetgewing verklaar is met di funksies bestaanbaar te wees;
(b) vaste afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies, of lede van 'n provinsiale
wetgewer of 'n Munisipale Raad;
(c) ongerehabiliteerde insolvente;
(d) iemand wat deur 'n hof van die Republiek as geestelik gekrenk verklaar is; of
(e) iemand wat na die inwerkingtreding van hierdie artikel, binne die Republiek aan 'n misdryf
skuldig bevind word, of buite die Republiek aldus skuldig bevind word indien die optrede wat die
misdryf uitmaak binne die Republiek 'n misdryf sou uitgemaak het, en tot meer as 12 maande
gevangenisstraf sonder die keuse van 'n boete gevonnis is, maar niemand word beskou as
gevonnis te wees voordat 'n appl teen die skuldigbevinding of vonnis beslis is, of voordat die tyd
om appl aan te teken, verstryk het nie. 'n Onbevoegdheid ingevolge hierdie paragraaf verstryk
vyf jaar nadat die vonnis voltooi is.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a) of (b) onbevoeg is om 'n lid van die Nasionale
Vergadering te wees, kan 'n kandidaat vir die Vergadering wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes wat deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(3) Iemand verloor lidmaatskap van die Nasionale Vergadering indien so iemand -
(a) ophou om bevoeg te wees; of
(b) sonder toestemming afwesig is van die Vergadering in omstandighede waarvoor die rels
en orders van die Vergadering verlies van lidmaatskap voorskryf.
(4) Vakatures in die Nasionale Vergadering moet ooreenkomstig nasionale wetgewing gevul
word.
Eed of plegtige verklaring
48. Voordat lede van die Nasionale Vergadering begin om hul funksies in die Vergadering te
verrig, moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die
Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Duur van Nasionale Vergadering
49. (1) Die Nasionale Vergadering word vir 'n termyn van vyf jaar verkies.
(2) Indien die Nasionale Vergadering ingevolge artikel 50 ontbind word, of wanneer sy termyn
verstryk, moet die President by proklamasie 'n verkiesing uitskryf en datums daarvoor bepaal, en
di verkiesing moet gehou word binne 90 dae vanaf die datum waarop die Vergadering ontbind
is of sy termyn verstryk het.
(3) Indien die uitslag van 'n verkiesing van die Nasionale Vergadering nie binne die tydperk
ingevolge artikel 190 vasgestel, bekend gemaak word nie of indien 'n verkiesing deur 'n hof
tersyde gestel word, moet die President by proklamasie 'n ander verkiesing uitskryf en datums
daarvoor bepaal, en di verkiesing moet gehou word binne 90 dae vanaf die verstryking van
daardie tydperk of vanaf die datum waarop die verkiesing tersyde gestel is.
(4) Die Nasionale Vergadering bly bevoeg om te funksioneer vanaf sy ontbinding of die
verstryking van sy termyn tot op die dag voor die eerste dag waarop die stemming vir die
volgende Vergadering plaasvind.
Ontbinding van Nasionale Vergadering voor verstryking van sy termyn
50. (1) Die President moet die Nasionale Vergadering ontbind indien -
(a) die Vergadering 'n besluit om te ontbind met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid
van sy lede aangeneem het; en
(b) drie jaar verstryk het sedert die Vergadering verkies is.
(2) Die Waarnemende President moet die Nasionale Vergadering ontbind indien -
(a) daar 'n vakature in die amp van President is; en
(b) die Vergadering in gebreke bly om binne 30 dae nadat die vakature ontstaan het 'n nuwe
President te kies.
Sittings en resesse
51. (1) Die eerste sitting van die Nasionale Vergadering na 'n verkiesing vind plaas op 'n
tyd en datum wat die President van die Konstitusionele Hof bepaal, maar nie later nie as 14 dae
nadat die uitslag van die verkiesing bekend gemaak is. Die Vergadering kan die tyd en duur van
sy ander sittings en sy resesse bepaal.
(2) Die President kan die Nasionale Vergadering te eniger tyd vir 'n buitengewone sitting
byeenroep om spesiale werksaamhede te verrig.
(3) Sittings van die Nasionale Vergadering op ander plekke as die setel van die Parlement
word veroorloof slegs op grond van die openbare belang, veiligheid of gerief, en indien daar in
die rels en orders van die Vergadering daarvoor voorsiening gemaak word.
Speaker en Adjunkspeaker
52. (1) By die eerste sitting na sy verkiesing, of wanneer dit nodig is om 'n vakature te
vul, moet die Nasionale Vergadering uit sy geledere 'n Speaker en 'n Adjunkspeaker kies.
(2) Die President van die Konstitusionele Hof moet by die verkiesing van 'n Speaker voorsit,
of 'n ander regter aanwys om dit te doen. Die Speaker sit by die verkiesing van 'n Adjunkspeaker
voor.
(3) Die prosedure in Deel A van Bylae 3 uiteengesit, is op die verkiesing van die Speaker en
die Adjunkspeaker van toepassing.
(4) Die Nasionale Vergadering kan die Speaker of Adjunkspeaker by besluit van die amp
onthef. 'n Meerderheid van die lede van die Vergadering moet teenwoordig wees wanneer di
besluit aangeneem word.
(5) Die Nasionale Vergadering kan ingevolge sy rels en orders uit sy geledere ander
voorsittende beamptes kies om die Speaker en die Adjunkspeaker behulpsaam te wees.
Besluite
53. (1) Behalwe waar die Grondwet anders bepaal -
(a) moet 'n meerderheid van die lede van die Nasionale Vergadering teenwoordig wees
voordat 'n stemming oor 'n Wetsontwerp of 'n wysiging van 'n Wetsontwerp gehou kan word;
(b) moet minstens een derde van die lede teenwoordig wees voordat 'n stemming oor enige
ander vraag wat voor die Vergadering dien, gehou kan word; en
(c) word alle vrae wat voor die Vergadering dien, beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(2) Die lid van die Nasionale Vergadering wat by 'n vergadering van die Vergadering voorsit,
het nie 'n beraadslagende stem nie, maar -
(a) moet 'n beslissende stem uitbring wanneer daar 'n staking van stemme oor 'n vraag is; en
(b) kan 'n beraadslagende stem uitbring wanneer 'n vraag beslis moet word met 'n
ondersteunende stem van minstens twee derdes van die lede van die Vergadering.
Regte van sekere Kabinetslede in Nasionale Vergadering
54. Die President en enige lid van die Kabinet wat nie 'n lid van die Nasionale Vergadering
is nie, kan in die Vergadering sitting neem en daarin praat, maar mag nie stem nie.
Bevoegdhede van Nasionale Vergadering
55. (1) In die uitoefening van sy wetgewende bevoegdheid kan die Nasionale Vergadering
-
(a) enige wetgewing wat voor die Vergadering dien, oorweeg, aanneem, wysig of verwerp;
en
(b) wetgewing, behalwe Geldwetsontwerpe, inisieer of opstel.
(2) Die Nasionale Vergadering moet voorsiening maak vir meganismes om -
(a) te verseker dat alle uitvoerende staatsorgane in die nasionale regeringsfeer aan hom
verantwoording doen; en
(b) toesig te hou oor -
(i) die uitoefening van nasionale uitvoerende gesag, met inbegrip van die uitvoering van
wetgewing; en
(ii) enige staatsorgaan.
Getuienis of inligting voor Nasionale Vergadering
56. Die Nasionale Vergadering of enige van sy komitees kan -
(a) enige persoon dagvaar om voor hom te verskyn om onder eed of plegtige verklaring
getuienis af te l, of om dokumente voor te l;
(b) van enige persoon of instelling vereis om aan hom verslag te doen;
(c) ingevolge nasionale wetgewing of die rels en orders enige persoon of instelling verplig
om aan 'n dagvaarding of vereiste ingevolge paragraaf (a) of (b) te voldoen; en
(d) van enige belanghebbende persone of instellings petisies, verto of voorleggings ontvang.
Interne relings, verrigtinge en prosedures van Nasionale Vergadering
57. (1) Die Nasionale Vergadering kan -
(a) sy interne relings, verrigtinge en prosedures bepaal en beheer; en
(b) rels en orders betreffende sy werksaamhede maak, met behoorlike inagneming van
verteenwoordigende en deelnemende demokrasie, verantwoordingspligtigheid, deursigtigheid en
publieke betrokkenheid.
(2) Die rels en orders van die Nasionale Vergadering moet voorsiening maak vir -
(a) die instelling, samestelling, bevoegdhede, funksies, prosedures en duur van sy komitees;
(b) die deelname van minderheidspartye wat in die Vergadering verteenwoordig is, aan die
verrigtinge van die Vergadering en sy komitees op 'n wyse wat met die demokrasie bestaanbaar
is;
(c) finansile en administratiewe hulp aan elke party wat in die Vergadering verteenwoordig
is, in verhouding tot sy verteenwoordiging, ten einde die party en sy leier in staat te stel om hul
funksies in die Vergadering doeltreffend te verrig; en
(d) die erkenning van die leier van die grootste opposisieparty in die Vergadering as die Leier
van die Opposisie.
Voorreg
58. (1) Kabinetslede en lede van die Nasionale Vergadering -
(a) het behoudens die Vergadering se rels en orders vryheid van spraak in die Vergadering
en in sy komitees; en
(b) is nie blootgestel aan siviele of strafregtelike verrigtinge, inhegtenisneming, gevangesetting
of skadevergoeding
weens -
(i) enigiets wat hulle in of voor of aan die Vergadering of enige van sy komitees ges,
blootgel of voorgel het nie; of
(ii) enigiets wat aan die lig gebring is as gevolg van enigiets wat hulle in of voor of aan die
Vergadering of enige van sy komitees ges, blootgel of voorgel het nie.
(2) Ander voorregte en immuniteite van die Nasionale Vergadering, Kabinetslede en lede van
die Vergadering kan deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(3) Salarisse, toelaes en voordele wat aan lede van die Nasionale Vergadering betaalbaar is,
is 'n regstreekse las teen die Nasionale Inkomstefonds.
Publieke toegang tot en betrokkenheid in Nasionale Vergadering
59. (1) Die Nasionale Vergadering moet -
(a) publieke betrokkenheid in die wetgewende en ander prosesse van die Vergadering en sy
komitees vergemaklik; en
(b) sy werksaamhede op 'n oop wyse verrig, en sy sittings en di van sy komitees in die
openbaar hou, maar redelike maatrels kan getref word om -
(i) publieke toegang, met inbegrip van toegang aan die media, tot die Vergadering en sy
komitees te reguleer; en
(ii) voorsiening te maak vir die deursoeking van en, waar dit gepas is, die weiering van
toegang aan of die verwydering van enige persoon.
(2) Die Nasionale Vergadering mag nie die publiek, met inbegrip van die media, van 'n sitting
van 'n komitee uitsluit nie tensy dit in 'n oop en demokratiese gemeenskap redelik en
regverdigbaar is om dit te doen.
Nasionale Raad van Provinsies
Samestelling van Nasionale Raad
60. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies word saamgestel uit 'n enkele afvaardiging uit
elke provinsie bestaande uit tien afgevaardigdes.
(2) Die tien afgevaardigdes is -
(a) vier spesiale afgevaardigdes, bestaande uit -
(i) die Premier van die provinsie of, indien die Premier nie beskikbaar is nie, 'n lid van die
provinsiale wetgewer wat f in die algemeen f vir 'n bepaalde werksaamheid wat voor die
Nasionale Raad van Provinsies dien, deur die Premier aangewys word; en
(ii) drie ander spesiale afgevaardigdes; en
(b) ses vaste afgevaardigdes wat ingevolge artikel 61(2) aangestel is.
(3) Die Premier van 'n provinsie of, indien die Premier nie beskikbaar is nie, 'n lid van die
provinsie se afvaardiging wat deur die Premier aangewys word, staan aan die hoof van die
afvaardiging.
Toewysing van afgevaardigdes
61. (1) Partye wat in 'n provinsiale wetgewer verteenwoordig is, is geregtig op
afgevaardigdes in die provinsie se afvaardiging ooreenkomstig die formule in Deel B van Bylae
3 uiteengesit.
(2) Binne 30 dae nadat die uitslag van 'n verkiesing van 'n provinsiale wetgewer bekend
gemaak is, moet die wetgewer -
(a) ooreenkomstig nasionale wetgewing bepaal hoeveel van elke party se afgevaardigdes vaste
afgevaardigdes en hoeveel spesiale afgevaardigdes moet wees; en
(b) die vaste afgevaardigdes ooreenkomstig die partye se benoemings aanstel.
(3) Die nasionale wetgewing in subartikel (2)(a) beoog, moet die deelname van
minderheidspartye in sowel die vaste as die spesiale afgevaardigdes se komponente van die
afvaardiging op 'n wyse wat met die demokrasie bestaanbaar is, verseker.
(4) Die wetgewer, met die instemming van die Premier en die leiers van die partye wat op
spesiale afgevaardigdes in die provinsie se afvaardiging geregtig is, moet, soos dit van tyd tot tyd
nodig mag wees, spesiale afgevaardigdes uit die geledere van die wetgewer aanwys.
Vaste afgevaardigdes
62. (1) Iemand wat as 'n vaste afgevaardigde benoem word, moet bevoeg wees om 'n lid
van die provinsiale wetgewer te wees.
(2) Indien iemand wat 'n lid van 'n provinsiale wetgewer is, as 'n vaste afgevaardigde
aangestel word, hou so iemand op om 'n lid van die wetgewer te wees.
(3) Vaste afgevaardigdes word aangestel vir 'n termyn wat onmiddellik voor die eerste sitting
van die provinsiale wetgewer na sy volgende verkiesing verstryk.
(4) Iemand hou op om 'n vaste afgevaardigde te wees indien so iemand -
(a) om enige ander rede as so iemand se aanstelling as 'n vaste afgevaardigde nie meer bevoeg
is om 'n lid van die provinsiale wetgewer te wees nie;
(b) 'n lid van die Kabinet word;
(c) die vertroue van die provinsiale wetgewer verloor het en teruggeroep word deur die party
wat so iemand benoem het;
(d) ophou om 'n lid te wees van die party wat so iemand benoem het en deur daardie party
teruggeroep word; of
(e) sonder toestemming afwesig is van die Nasionale Raad van Provinsies in omstandighede
waarvoor die rels en orders van die Raad verlies van die amp van vaste afgevaardigde voorskryf.
(5) Vakatures onder die vaste afgevaardigdes moet ooreenkomstig nasionale wetgewing gevul
word.
(6) Voordat vaste afgevaardigdes begin om hul funksies in die Nasionale Raad van Provinsies
te verrig, moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die
Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Sittings van Nasionale Raad
63. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies kan die tyd en duur van sy sittings en sy resesse
bepaal.
(2) Die President kan die Nasionale Raad van Provinsies te eniger tyd vir 'n buitengewone
sitting byeenroep om spesiale werksaamhede te verrig.
(3) Sittings van die Nasionale Raad van Provinsies op ander plekke as die setel van die
Parlement word veroorloof slegs op grond van die openbare belang, veiligheid of gerief, en indien
daar in die rels en orders van die Raad daarvoor voorsiening gemaak word.
Voorsitter en Adjunkvoorsitters
64. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies moet uit die afgevaardigdes 'n Voorsitter en
twee Adjunkvoorsitters kies.
(2) Die Voorsitter en een van die Adjunkvoorsitters word uit die vaste afgevaardigdes verkies
vir 'n termyn van vyf jaar, tensy hul termyne as afgevaardigdes vroer verstryk.
(3) Die ander Adjunkvoorsitter word vir 'n termyn van een jaar verkies, en moet opgevolg
word deur 'n afgevaardigde uit 'n ander provinsie, sodat elke provinsie om die beurt
verteenwoordig word.
(4) Die President van die Konstitusionele Hof moet by die verkiesing van die Voorsitter
voorsit, of 'n ander regter aanwys om dit te doen. Die Voorsitter sit by die verkiesing van die
Adjunkvoorsitters voor.
(5) Die prosedure in Deel A van Bylae 3 uiteengesit, is op die verkiesing van die Voorsitter
en die Adjunkvoorsitters van toepassing.
(6) Die Nasionale Raad van Provinsies kan die Voorsitter of 'n Adjunkvoorsitter van die amp
onthef.
(7) Die Nasionale Raad van Provinsies kan ingevolge sy rels en orders uit die afgevaardigdes
ander voorsittende beamptes kies om die Voorsitter en Adjunkvoorsitters behulpsaam te wees.
Besluite
65. (1) Behalwe waar die Grondwet anders bepaal -
(a) het elke provinsie een stem, wat namens die provinsie deur die hoof van sy afvaardiging
uitgebring word; en
(b) word alle vrae voor die Nasionale Raad van Provinsies goedgekeur wanneer minstens vyf
provinsies ten gunste van die vraag stem.
(2) 'n Parlementswet wat verorden is ooreenkomstig die prosedure wat deur hetsy subartikel
(1) hetsy subartikel (2) van artikel 76 voorgeskryf is, moet voorsiening maak vir 'n eenvormige
prosedure waarvolgens provinsiale wetgewers magtiging aan hul afvaardigings verleen om namens
hulle stemme uit te bring.
Deelname deur lede van nasionale uitvoerende gesag
66. (1) Kabinetslede en Adjunkministers kan in die Nasionale Raad van Provinsies sitting
neem en daarin praat, maar mag nie stem nie.
(2) Die Nasionale Raad van Provinsies kan van 'n Kabinetslid, 'n Adjunkminister of 'n
amptenaar in die nasionale of 'n provinsiale uitvoerende gesag vereis om 'n vergadering van die
Raad of 'n komitee van die Raad by te woon.
Deelname deur verteenwoordigers van plaaslike regering
67. Hoogstens tien deeltydse verteenwoordigers wat ingevolge artikel 163 deur die
georganiseerde plaaslike regering aangewys word om die verkillende kategorie munisipaliteite
te verteenwoordig, kan, wanneer nodig, aan die verrigtinge van die Nasionale Raad van Provinsies
deelneem, maar mag nie stem nie.
Bevoegdhede van Nasionale Raad
68. In die uitoefening van sy wetgewende bevoegdheid kan die Nasionale Raad van Provinsies
-
(a) enige wetgewing wat voor die Raad dien, ooreenkomstig hierdie Hoofstuk oorweeg,
aanneem, wysig of verwerp of wysigings daarvan voorstel; en
(b) wetgewing wat val binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld of ander wetgewing
wat in artikel 76(3) genoem word, inisieer of opstel, maar die Raad mag nie Geldwetsontwerpe
inisieer of opstel nie.
Getuienis of inligting voor Nasionale Raad
69. Die Nasionale Raad van Provinsies of enige van sy komitees kan -
(a) enige persoon dagvaar om voor hom te verskyn om onder eed of plegtige verklaring
getuienis af te l, of om dokumente voor te l;
(b) van enige instelling of persoon vereis om aan hom verslag te doen;
(c) ingevolge nasionale wetgewing of die rels en orders enige persoon of instelling verplig
om aan 'n dagvaarding of vereiste ingevolge paragraaf (a) of (b) te voldoen; en
(d) van enige belanghebbende persone of instellings petisies, verto of voorleggings ontvang.
Interne relings, verrigtinge en prosedures van Nasionale Raad
70. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies kan -
(a) sy interne relings, verrigtinge en prosedures bepaal en beheer; en
(b) rels en orders betreffende sy werksaamhede maak, met behoorlike inagneming van
verteenwoordigende en deelnemende demokrasie, verantwoordingspligtigheid, deursigtigheid en
publieke betrokkenheid.
(2) Die rels en orders van die Nasionale Raad van Provinsies moet voorsiening maak vir -
(a) die instelling, samestelling, bevoegdhede, funksies, prosedures en duur van sy komitees;
(b) die deelname van al die provinsies in sy verrigtinge op 'n wyse wat met die demokrasie
bestaanbaar is; en
(c) die deelname van minderheidspartye wat in die Raad verteenwoordig is, aan die verrigtinge
van die Raad en sy komitees op 'n wyse wat met die demokrasie bestaanbaar is, wanneer daar
ooreenkomstig artikel 75 oor 'n aangeleentheid beslis moet word.
Voorreg
71. (1) Afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies en die persone in artikels
66 en 67 genoem -
(a) het behoudens die Raad se rels en orders vryheid van spraak in die Raad en in sy
komitees; en
(b) is nie blootgestel aan siviele of strafregtelike verrigtinge, inhegtenisneming, gevangesetting
of skadevergoeding
weens -
(i) enigiets wat hulle in of voor of aan die Raad of enige van sy komitees ges, blootgel of
voorgel het nie; of
(ii) enigiets wat aan die lig gebring is as gevolg van enigiets wat hulle in of voor of aan die
Raad of enige van sy komitees ges, blootgel of voorgel het nie.
(2) Ander voorregte en immuniteite van die Nasionale Raad van Provinsies, afgevaardigdes
na die Raad en persone in artikels 66 en 67 bedoel, kan deur nasionale wetgewing voorgeskryf
word.
(3) Salarisse, toelaes en voordele wat aan vaste lede van die Nasionale Raad van Provinsies
betaalbaar is, is 'n regstreekse las teen die Nasionale Inkomstefonds.
Publieke toegang tot en betrokkenheid in Nasionale Raad
72. (1) Die Nasionale Raad van Provinsies moet -
(a) publieke betrokkenheid in die wetgewende en ander prosesse van die Raad en sy komitees
vergemaklik; en
(b) sy werksaamhede op 'n oop wyse verrig, en sy sittings en di van sy komitees in die
openbaar hou, maar redelike maatrels kan getref word om -
(i) publieke toegang, met inbegrip van toegang aan die media, tot die Raad en sy komitees
te reguleer; en
(ii) voorsiening te maak vir die deursoeking van en, waar dit gepas is, die weiering van
toegang aan of die verwydering van enige persoon.
(2) Die Nasionale Raad van Provinsies mag nie die publiek, met inbegrip van die media, van
'n sitting van 'n komitee uitsluit nie tensy dit in 'n oop en demokratiese gemeenskap redelik en
regverdigbaar is om dit te doen.
Nasionale Wetgewende Proses
Alle Wetsontwerpe
73. (1) Enige Wetsontwerp kan by die Nasionale Vergadering ingedien word.
(2) Slegs 'n Kabinetslid of 'n Adjunkminister, of 'n lid of komitee van die Nasionale
Vergadering, kan 'n Wetsontwerp by die Vergadering indien; maar slegs die Kabinetslid wat vir
nasionale finansile sake verantwoordelik is, kan 'n Geldwetsontwerp by die Vergadering indien.
(3) 'n Wetsontwerp in artikel 76(3) genoem, uitgesonderd 'n Geldwetsontwerp, kan by die
Nasionale Raad van Provinsies ingedien word.
(4) Slegs 'n lid of komitee van die Nasionale Raad van Provinsies kan 'n Wetsontwerp by die
Raad indien.
(5) 'n Wetsontwerp wat deur die Nasionale Vergadering aangeneem is, moet na die Nasionale
Raad van Provinsies verwys word indien dit deur die Raad oorweeg moet word. 'n Wetsontwerp
wat deur die Raad aangeneem is, moet na die Vergadering verwys word.
Wetsontwerpe wat die Grondwet wysig
74. (1) Artikel 1 en hierdie subartikel kan gewysig word deur 'n Wetsontwerp wat
aangeneem word deur -
(a) die Nasionale Vergadering, met 'n ondersteunende stem van minstens 75 persent van sy
lede; en
(b) die Nasionale Raad van Provinsies, met 'n ondersteunende stem van minstens ses
provinsies.
(2) Hoofstuk 2 kan gewysig word deur 'n Wetsontwerp wat aangeneem word deur -
(a) die Nasionale Vergadering, met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van sy
lede; en
(b) die Nasionale Raad van Provinsies, met 'n ondersteunende stem van minstens ses
provinsies.
(3) Enige ander bepaling van die Grondwet kan gewysig word deur 'n Wetsontwerp wat
aangeneem word -
(a) deur die Nasionale Vergadering, met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes
van sy lede; en
(b) ook deur die Nasionale Raad van Provinsies, met 'n ondersteunende stem van minstens
ses provinsies, indien die wysiging -
(i) betrekking het op 'n aangeleentheid wat die Raad raak;
(ii) provinsiale grense, bevoegdhede, funksies of instellings verander; of
(iii) 'n bepaling wat spesifiek met 'n provinsiale aangeleentheid handel, wysig.
(4) 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig, mag nie ander bepalings insluit as grondwetlike
wysigings en aangeleenthede wat met die wysigings in verband staan nie.
(5) Minstens 30 dae voordat 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig, ingevolge artikel 73(2)
ingedien word, moet die persoon of komitee wat voornemens is om die Wetsontwerp in te dien
-
(a) besonderhede van die beoogde wysiging in die nasionale Staatskoerant, en ooreenkomstig
die rels en orders van die Nasionale Vergadering, vir openbare kommentaar publiseer;
(b) di besonderhede ooreenkomstig die rels en orders van die Vergadering aan die
provinsiale wetgewers vir hul sienswyses voorl; en
(c) di besonderhede ooreenkomstig die rels en orders van die Nasionale Raad van
Provinsies aan die Raad voorl vir 'n openbare debat, indien die beoogde wysiging nie 'n wysiging
is wat deur die Raad aangeneem moet word nie.
(6) Wanneer 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig, ingedien word, moet die persoon of
komitee wat die Wetsontwerp indien enige skriftelike kommentaar wat van die publiek en die
provinsiale wetgewers ontvang is -
(a) aan die Speaker voorl vir tertafellegging in die Nasionale Vergadering; en
(b) ten opsigte van wysigings in subartikel (1), (2) of (3)(b) genoem, aan die Voorsitter van
die Nasionale Raad van Provinsies voorl vir tertafellegging in die Raad.
(7) 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig, mag nie in die Nasionale Vergadering tot
stemming gebring word nie binne 30 dae vanaf -
(a) die indiening daarvan, indien die Vergadering sit wanneer die Wetsontwerp ingedien word;
of
(b) die tertafellegging daarvan in die Vergadering, indien die Vergadering in reses is wanneer
die Wetsontwerp ingedien word.
(8) Indien 'n Wetsontwerp in subartikel (3)(b) genoem, of enige gedeelte van die
Wetsontwerp, slegs 'n bepaalde provinsie of provinsies raak, mag die Nasionale Raad van
Provinsies die Wetsontwerp, of die tersaaklike gedeelte daarvan, nie aanneem nie tensy dit deur
die wetgewer of wetgewers van die betrokke provinsie of provinsies goedgekeur is.
(9) 'n Wetsontwerp wat die Grondwet wysig en wat deur die Nasionale Vergadering en, waar
van toepassing, deur die Nasionale Raad van Provinsies aangeneem is, moet na die President vir
bekragtiging verwys word.
Gewone Wetsontwerpe wat nie provinsies raak nie
75. (1) Wanneer die Nasionale Vergadering 'n Wetsontwerp, behalwe 'n Wetsontwerp
waarop die prosedure uiteengesit in artikel 74 of 76 van toepassing is, aanneem, moet die
Wetsontwerp na die Nasionale Raad van Provinsies verwys word en ooreenkomstig die volgende
prosedure behandel word:
(a) Die Raad moet -
(i) die Wetsontwerp aanneem;
(ii) die Wetsontwerp aanneem behoudens wysigings deur hom voorgestel; of
(iii) die Wetsontwerp verwerp.
(b) Indien die Raad die Wetsontwerp aanneem sonder om wysigings voor te stel, moet die
Wetsontwerp aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(c) Indien die Raad die Wetsontwerp verwerp of dit behoudens wysigings aanneem, moet die
Vergadering die Wetsontwerp heroorweeg, met inagneming van enige wysiging wat deur die
Raad voorgestel is, en kan die Vergadering -
(i) die Wetsontwerp weer aanneem, met of sonder wysigings; of
(ii) besluit om nie met die Wetsontwerp voort te gaan nie.
(d) 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (c) deur die Vergadering aangeneem is, moet aan
die President vir bekragtiging voorgel word.
(2) Wanneer die Nasionale Raad van Provinsies ingevolge hierdie artikel oor 'n vraag stem,
is artikel 65 nie van toepassing nie; in plaas daarvan -
(a) het elke afgevaardigde in 'n provinsiale afvaardiging een stem;
(b) moet minstens een derde van die afgevaardigdes teenwoordig wees voordat daar oor die
vraag gestem kan word; en
(c) word die vraag beslis deur 'n meerderheid van die stemme wat uitgebring word, maar by
staking van stemme oor die vraag moet die voorsittende afgevaardigde 'n beslissende stem
uitbring.
Gewone Wetsontwerpe wat provinsies raak
76. (1) Wanneer die Nasionale Vergadering 'n Wetsontwerp genoem in subartikel (3), (4)
of (5) aanneem, moet die Wetsontwerp na die Nasionale Raad van Provinsies verwys word en
ooreenkomstig die volgende prosedure behandel word:
(a) Die Raad moet -
(i) die Wetsontwerp aanneem;
(ii) 'n gewysigde Wetsontwerp aanneem; of
(iii) die Wetsontwerp verwerp.
(b) Indien die Raad die Wetsontwerp sonder wysiging aanneem, moet die Wetsontwerp aan
die President vir bekragtiging voorgel word.
(c) Indien die Raad 'n gewysigde Wetsontwerp aanneem, moet die gewysigde Wetsontwerp
na die Vergadering verwys word, en indien die Vergadering die gewysigde Wetsontwerp
aanneem, moet dit aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(d) Indien die Raad die Wetsontwerp verwerp, of indien die Vergadering weier om 'n
gewysigde Wetsontwerp aan te neem wat ingevolge paragraaf (c) na hom verwys is, moet die
Wetsontwerp en, waar van toepassing, ook die gewysigde Wetsontwerp verwys word na die
Bemiddelingskomitee, wat kan ooreenkom ten gunste
van -
(i) die Wetsontwerp soos deur die Vergadering aangeneem;
(ii) die gewysigde Wetsontwerp soos deur die Raad aangeneem; of
(iii) 'n ander weergawe van die Wetsontwerp.
(e) Indien die Bemiddelingskomitee nie kan ooreenkom binne 30 dae nadat die Wetsontwerp
na hom verwys is nie, verval die Wetsontwerp tensy die Vergadering die Wetsontwerp weer
aanneem, maar met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van sy lede.
(f) Indien die Bemiddelingskomitee ooreenkom ten gunste van die Wetsontwerp soos deur
die Vergadering aangeneem, moet die Wetsontwerp na die Raad verwys word, en indien die Raad
die Wetsontwerp aanneem, moet die Wetsontwerp aan die President vir bekragtiging voorgel
word.
(g) Indien die Bemiddelingskomitee ooreenkom ten gunste van die gewysigde Wetsontwerp
soos deur die Raad aangeneem, moet die Wetsontwerp na die Vergadering verwys word, en
indien die Vergadering die Wetsontwerp aanneem, moet die Wetsontwerp aan die President vir
bekragtiging voorgel word.
(h) Indien die Bemiddelingskomitee ten gunste van 'n ander weergawe van die Wetsontwerp
ooreenkom, moet di weergawe van die Wetsontwerp na sowel die Vergadering as die Raad
verwys word, en indien di weergawe deur die Vergadering en die Raad aangeneem word, moet
dit aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(i) Indien 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (f) of (h) na die Raad verwys is, nie deur
die Raad aangeneem word nie, verval die Wetsontwerp, tensy die Vergadering die Wetsontwerp
aanneem met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van sy lede.
(j) Indien 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (g) of (h) na die Vergadering verwys is,
nie deur die Vergadering aangeneem word nie, verval die Wetsontwerp, maar die Wetsontwerp
soos oorspronklik deur die Vergadering aangeneem, kan weer deur die Vergadering aangeneem
word, maar met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van sy lede.
(k) 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (e), (i) of (j) deur die Vergadering aangeneem
is, moet aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(2) Wanneer die Nasionale Raad van Provinsies 'n Wetsontwerp bedoel in subartikel (3)
aanneem, moet die Wetsontwerp na die Nasionale Vergadering verwys word en ooreenkomstig
die volgende prosedure behandel word:
(a) Die Vergadering moet -
(i) die Wetsontwerp aanneem;
(ii) 'n gewysigde Wetsontwerp aanneem; of
(iii) die Wetsontwerp verwerp.
(b) 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (a)(i) deur die Vergadering aangeneem is, moet
aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(c) Indien die Vergadering 'n gewysigde Wetsontwerp aanneem, moet die gewysigde
Wetsontwerp na die Raad verwys word, en indien die Raad die gewysigde Wetsontwerp aanneem,
moet dit aan die President vir bekragtiging voorgel word.
(d) Indien die Vergadering die Wetsontwerp verwerp, of indien die Raad weier om 'n
gewysigde Wetsontwerp aan te neem wat ingevolge paragraaf (c) na hom verwys is, moet die
Wetsontwerp en, waar van toepassing, ook die gewysigde Wetsontwerp verwys word na die
Bemiddelingskomitee, wat kan ooreenkom ten gunste
van -
(i) die Wetsontwerp soos deur die Raad aangeneem;
(ii) die gewysigde Wetsontwerp soos deur die Vergadering aangeneem; of
(iii) 'n ander weergawe van die Wetsontwerp.
(e) Indien die Bemiddelingskomitee nie kan ooreenkom binne 30 dae nadat die Wetsontwerp
na hom verwys is nie, verval die Wetsontwerp.
(f) Indien die Bemiddelingskomitee ooreenkom ten gunste van die Wetsontwerp soos deur
die Raad aangeneem, moet die Wetsontwerp na die Vergadering verwys word, en indien die
Vergadering die Wetsontwerp aanneem, moet dit aan die President vir bekragtiging voorgel
word.
(g) Indien die Bemiddelingskomitee ooreenkom ten gunste van die gewysigde Wetsontwerp
soos deur die Vergadering aangeneem, moet die Wetsontwerp na die Raad verwys word, en
indien dit deur die Raad aangeneem word, moet dit aan die President vir bekragtiging voorgel
word.
(h) Indien die Bemiddelingskomitee ten gunste van 'n ander weergawe van die Wetsontwerp
ooreenkom, moet di weergawe van die Wetsontwerp na sowel die Raad as die Vergadering
verwys word, en indien dit deur die Raad en die Vergadering aangeneem word, moet dit aan die
President vir bekragtiging voorgel word.
(i) Indien 'n Wetsontwerp wat ingevolge paragraaf (f) of (h) na die Vergadering verwys is,
nie deur die Vergadering aangeneem word nie, verval die Wetsontwerp.
(3) 'n Wetsontwerp moet behandel word ooreenkomstig die prosedure wat deur hetsy
subartikel (1) hetsy subartikel (2) voorgeskryf word indien dit binne 'n funksionele gebied vermeld
in Bylae 4 val of voorsiening maak vir wetgewing wat in enige van die volgende artikels beoog
word:
(a) Artikel 65(2);
(b) artikel 163;
(c) artikel 182;
(d) artikel 195(3) en (4);
(e) artikel 196; en
(f) artikel 197.
(4) 'n Wetsontwerp moet behandel word ooreenkomstig die prosedure wat deur subartikel
(1) voorgeskryf word indien dit voorsiening maak vir wetgewing wat -
(a) in artikel 44(2) of 220(3) beoog word; of
(b) in Hoofstuk 13 beoog word en wat die finansile belange van die provinsiale regeringsfeer
raak.
(5) 'n Wetsontwerp in artikel 42(6) beoog, moet behandel word ooreenkomstig die prosedure
wat deur subartikel (1) voorgeskryf word, behalwe dat -
(a) wanneer die Nasionale Vergadering oor die Wetsontwerp stem, die bepalings van artikel
53(1) nie van toepassing is nie; in plaas daarvan, kan die Wetsontwerp aangeneem word slegs
indien 'n meerderheid van die lede van die Vergadering ten gunste daarvan stem; en
(b) indien die Wetsontwerp na die Bemiddelingskomitee verwys word, die volgende rels van
toepassing is:
(i) Indien die Nasionale Vergadering 'n Wetsontwerp beoog in subartikel (1)(g) of (h)
oorweeg, kan daardie Wetsontwerp aangeneem word slegs indien 'n meerderheid van die lede van
die Vergadering ten gunste daarvan stem.
(ii) Indien die Nasionale Vergadering 'n Wetsontwerp beoog in subartikel (1)(e), (i) of (j)
oorweeg of heroorweeg, kan daardie Wetsontwerp aangeneem word slegs indien minstens twee
derdes van die lede van die Vergadering ten gunste daarvan stem.
(6) Hierdie artikel is nie op Geldwetsontwerpe van toepassing nie.
Geldwetsontwerpe
77. (1) 'n Wetsontwerp wat geld bewillig of belastings, heffings of regte opl, is 'n
Geldwetsontwerp. 'n Geldwetsontwerp mag met geen ander aangeleentheid handel nie, behalwe
'n ondergeskikte aangeleentheid wat verband hou met die bewilliging van geld of die oplegging
van belastings, heffings of regte.
(2) Alle Geldwetsontwerpe moet oorweeg word ooreenkomstig die prosedure wat deur artikel
75 voorgeskryf word. 'n Parlementswet moet voorsiening maak vir 'n prosedure vir die wysiging
van Geldwetsontwerpe voor die Parlement.
Bemiddelingskomitee
78. (1) Die Bemiddelingskomitee bestaan uit -
(a) nege lede van die Nasionale Vergadering deur die Vergadering verkies ooreenkomstig 'n
prosedure wat deur die rels en orders van die Vergadering voorgeskryf word en wat tot gevolg
het dat partye in wesenlik dieselfde verhouding verteenwoordig is as di waarin die partye in die
Vergadering verteenwoordig is; en
(b) een afgevaardigde uit elke provinsiale afvaardiging in die Nasionale Raad van Provinsies,
deur die afvaardiging aangewys.
(2) Die Bemiddelingskomitee het ten gunste van 'n weergawe van 'n Wetsontwerp
ooreengekom, of 'n vraag beslis, wanneer di weergawe, of een kant van die vraag, gesteun word
deur -
(a) minstens vyf van die verteenwoordigers van die Nasionale Vergadering; en
(b) minstens vyf van die verteenwoordigers van die Nasionale Raad van Provinsies.
Bekragtiging van Wetsontwerpe
79. (1) Die President moet 'n Wetsontwerp wat ingevolge hierdie Hoofstuk aangeneem
is f bekragtig en onderteken f, indien die President voorbehoude omtrent die grondwetlikheid
van die Wetsontwerp het, dit na die Nasionale Vergadering vir heroorweging terugverwys.
(2) Die gesamentlike rels en orders moet voorsiening maak vir die prosedure vir die
heroorweging van 'n Wetsontwerp deur die Nasionale Vergadering en die deelname van die
Nasionale Raad van Provinsies aan die proses.
(3) Die Nasionale Raad van Provinsies moet deelneem aan die heroorweging van 'n
Wetsontwerp wat die President na die Nasionale Vergadering terugverwys het indien -
(a) die President se voorbehoude omtrent die grondwetlikheid van die Wetsontwerp verband
hou met 'n prosedurele aangeleentheid waarby die Raad betrokke is; of
(b) artikel 74(1), (2) of (3)(b) of 76 by die aanname van die Wetsontwerp van toepassing was.
(4) Indien 'n Wetsontwerp, na heroorweging, ten volle aan die President se voorbehoude
voldoen, moet die President die Wetsontwerp bekragtig en onderteken; indien nie, moet die
President -
(a) f die Wetsontwerp bekragtig en onderteken;
(b) f dit na die Konstitusionele Hof vir 'n beslissing oor die grondwetlikheid daarvan verwys.
(5) Indien die Konstitusionele Hof beslis dat die Wetsontwerp grondwetlik is, moet die
President dit bekragtig en onderteken.
Aansoek by Konstitusionele Hof deur lede van Nasionale Vergadering
80. (1) Lede van die Nasionale Vergadering kan by die Konstitusionele Hof aansoek doen
om 'n bevel wat verklaar dat 'n Parlementswet in die geheel of ten dele ongrondwetlik is.
(2) 'n Aansoek -
(a) moet deur minstens een derde van die lede van die Nasionale Vergadering gesteun word;
en
(b) moet gedoen word binne 30 dae vanaf die datum waarop die President die Wet bekragtig
en onderteken het.
(3) Die Konstitusionele Hof kan gelas dat 'n Wet, of 'n gedeelte daarvan, wat die onderwerp
van 'n aansoek ingevolge subartikel (1) uitmaak, geen regskrag het nie totdat die Hof oor die
aansoek beslis het, indien -
(a) dit in die belang van geregtigheid is; en
(b) die aansoek 'n redelike vooruitsig het om te slaag.
(4) Indien 'n aansoek nie slaag nie, en nie 'n redelike vooruitsig gehad het om te slaag nie, kan
die Konstitusionele Hof die aansoekers gelas om die koste te betaal.
Publikasie van Wette
81. 'n Wetsontwerp wat deur die President bekragtig en onderteken is, word 'n Wet van die
Parlement, moet onverwyld gepubliseer word, en tree in werking by die publikasie daarvan of op
'n datum ingevolge die Wet bepaal.
Veilige bewaring van Parlementswette
82. Die ondertekende eksemplaar van 'n Parlementswet is afdoende bewys van die bepalings
van daardie Wet en moet na die publikasie daarvan vir veilige bewaring aan die Konstitusionele
Hof toevertrou word.
HOOFSTUK 5
Die President en Nasionale
Uitvoerende Gesag
Die President
83. Die President -
(a) is die Staatshoof en hoof van die nasionale uitvoerende gesag;
(b) moet die Grondwet as die hoogste reg van die Republiek handhaaf, verdedig en eerbiedig;
en
(c) bevorder die eenheid van die nasie en alles wat die Republiek sal laat vooruitgaan.
Bevoegdhede en funksies van President
84. (1) Die President het die bevoegdhede wat deur die Grondwet en wetgewing verleen
word, met inbegrip van di bevoegdhede wat nodig is om die funksies van Staatshoof en hoof van
die nasionale uitvoerende gesag te verrig.
(2) Die President is verantwoordelik vir -
(a) die bekragtiging en ondertekening van Wetsontwerpe;
(b) die terugverwysing van 'n Wetsontwerp na die Nasionale Vergadering vir heroorweging
van die grondwetlikheid van die Wetsontwerp;
(c) die verwysing van 'n Wetsontwerp na die Konstitusionele Hof vir 'n beslissing oor die
grondwetlikheid van die Wetsontwerp;
(d) die byeenroeping van die Nasionale Vergadering, die Nasionale Raad van Provinsies of
die Parlement vir 'n buitengewone sitting om spesiale werksaamhede te verrig;
(e) die doen van aanstellings wat die Grondwet of wetgewing van die President anders as in
die hoedanigheid van hoof van die nasionale uitvoerende gesag vereis;
(f) die aanstelling van kommissies van ondersoek;
(g) die uitroep van 'n nasionale referendum ingevolge 'n Parlementswet;
(h) die ontvangs en erkenning van buitelandse diplomatieke en konsulre verteenwoordigers;
(i) die aanstelling van ambassadeurs, gevolmagtigdes en diplomatieke en konsulre
verteenwoordigers;
(j) die begenadiging van, of die verlening van grasie aan, oortreders, en die kwytskelding van
boetes, strawwe of verbeurings; en
(k) die toekenning van eerbewyse.
Uitvoerende gesag van die Republiek
85. (1) Die uitvoerende gesag van die Republiek berus by die President.
(2) Die President oefen die uitvoerende gesag gesamentlik met die ander lede van die Kabinet
uit, deur -
(a) nasionale wetgewing uit te voer, behalwe waar die Grondwet of 'n Parlementswet anders
bepaal;
(b) nasionale beleid te ontwikkel en uit te voer;
(c) die funksies van staatsdepartemente en -administrasies te kordineer;
(d) wetgewing op te stel en te inisieer; en
(e) enige ander uitvoerende funksie te verrig waarvoor in die Grondwet of in nasionale
wetgewing voorsiening gemaak word.
Verkiesing van President
86. (1) By sy eerste sitting na sy verkiesing, en wanneer dit ook al nodig is om 'n vakature
te vul, moet die Nasionale Vergadering 'n vrou of 'n man uit sy geledere as die President verkies.
(2) Die President van die Konstitusionele Hof moet by die verkiesing van die President
voorsit, of 'n ander regter aanwys om dit te doen. Die prosedure in Deel A van Bylae 3
uiteengesit, is op die verkiesing van die President van toepassing.
(3) 'n Verkiesing om 'n vakature in die amp van President te vul, moet gehou word op 'n tyd
en datum deur die President van die Konstitusionele Hof bepaal, maar nie later nie as 30 dae nadat
die vakature ontstaan.
Aanvaarding van amp deur President
87. Wanneer iemand as President verkies word, hou so iemand op om 'n lid van die Nasionale
Vergadering te wees, en moet so iemand die amp van President binne vyf dae aanvaar deur
ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek en
gehoorsaamheid aan die Grondwet af te l.
Ampstermyn van President
88. (1) Die President se ampstermyn begin by ampsaanvaarding en eindig wanneer 'n
vakature ontstaan of wanneer die persoon wat volgende as President verkies word die amp
aanvaar.
(2) Niemand mag die amp van President vir meer as twee ampstermyne beklee nie, maar
wanneer iemand verkies word om 'n vakature in die amp van President te vul, word die tydperk
tussen daardie verkiesing en die volgende verkiesing van 'n President nie as 'n ampstermyn
beskou nie.
Ontheffing van President
89. (1) Die Nasionale Vergadering kan, by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende
stem van minstens twee derdes van sy lede, die President van die amp van President onthef slegs
op grond van -
(a) 'n ernstige skending van die Grondwet of die reg;
(b) ernstige wangedrag; of
(c) onvermo om die funksies van die amp te verrig.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a) of (b) van die amp van President onthef is, mag
geen voordele van daardie amp ontvang nie, en mag in geen openbare amp dien nie.
Waarnemende President
90. (1) Wanneer die President uit die Republiek afwesig is of andersins nie in staat is om
die pligte van die President te vervul nie, of gedurende 'n vakature in die amp van President, neem
'n ampsdraer in die onderstaande rangorde as President waar:
(a) Die Adjunkpresident.
(b) 'n Minister deur die President aangewys.
(c) 'n Minister deur die ander lede van die Kabinet aangewys.
(d) Die Speaker, totdat die Nasionale Vergadering een van sy ander lede aanwys.
(2) 'n Waarnemende President het die verantwoordelikhede, bevoegdhede en funksies van die
President.
(3) Voordat die Waarnemende President die verantwoordelikhede, bevoegdhede en funksies
van die President aanvaar, moet die Waarnemende President ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of
plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Kabinet
91. (1) Die Kabinet bestaan uit die President, as hoof van die Kabinet, 'n Adjunkpresident
en Ministers.
(2) Die President stel die Adjunkpresident en Ministers aan, dra hulle bevoegdhede en funksies
aan hulle op, en kan hulle ontslaan.
(3) Die President -
(a) moet die Adjunkpresident uit die geledere van die Nasionale Vergadering kies;
(b) kan enige getal Ministers uit die geledere van die Vergadering kies; en
(c) kan hoogstens twee Ministers van buite die Vergadering kies.
(4) Die President moet 'n lid van die Kabinet as die leier van regeringswerksaamhede in die
Nasionale Vergadering aanstel.
(5) Die Adjunkpresident moet die President in die verrigting van regeringsfunksies bystaan.
Aanspreeklikheid en verantwoordelikhede
92. (1) Die Adjunkpresident en Ministers is verantwoordelik vir die bevoegdhede en
funksies van die uitvoerende gesag wat deur die President aan hulle opgedra word.
(2) Lede van die Kabinet is gesamentlik en afsonderlik teenoor die Parlement aanspreeklik vir
die uitoefening van hul bevoegdhede en die verrigting van hul funksies.
(3) Lede van die Kabinet moet -
(a) ooreenkomstig die Grondwet optree; en
(b) die Parlement voorsien van volledige en gereelde verslae oor aangeleenthede onder hulle
beheer.
Adjunkministers
93. Die President kan Adjunkministers uit die geledere van die Nasionale Vergadering aanstel
om die lede van die Kabinet behulpsaam te wees, en kan hulle ontslaan.
Voortbestaan van Kabinet na verkiesings
94. Wanneer 'n verkiesing van die Nasionale Vergadering gehou word, bly die Kabinet, die
Adjunkpresident, Ministers en enige Adjunkministers bevoeg om te funksioneer totdat die persoon
wat deur die volgende Vergadering as President verkies word die amp aanvaar.
Eed of plegtige verklaring
95. Voordat die Adjunkpresident, Ministers en enige Adjunkministers begin om hul funksies
te verrig, moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die
Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Gedrag van Kabinetslede en Adjunkministers
96. (1) Lede van die Kabinet en Adjunkministers moet optree ooreenkomstig 'n etiese
kode deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
(2) Lede van die Kabinet en Adjunkministers mag nie -
(a) enige ander betaalde werk onderneem nie;
(b) optree op enige wyse wat met hul amp onbestaanbaar is, of hulself blootstel aan enige
omstandigheid wat die risiko inhou van 'n botsing tussen hul amptelike verantwoordelikhede en
hul private belange nie; of
(c) hul posisie of enige inligting aan hulle toevertrou, gebruik om hulself te verryk of enige
ander persoon onbehoorlik te bevoordeel nie.
Oordrag van werksaamhede
97. Die President kan by proklamasie aan 'n lid van die Kabinet -
(a) die administrasie oordra van enige wetgewing wat aan 'n ander lid opgedra is; of
(b) enige bevoegdheid of funksie oordra wat by wetgewing aan 'n ander lid opgedra is.
Tydelike opdra van funksies
98. Die President kan aan 'n Kabinetslid enige bevoegdheid of funksie van 'n ander lid wat
uit die amp afwesig is of nie in staat is om daardie bevoegdheid uit te oefen of daardie funksie te
verrig nie, opdra.
Opdra van funksies
99. 'n Lid van die Kabinet kan enige bevoegdheid of funksie wat ingevolge 'n Parlementswet
uitgeoefen of verrig moet word, aan 'n lid van 'n provinsiale Uitvoerende Raad of 'n Munisipale
Raad opdra. 'n Opdrag -
(a) geskied ingevolge 'n ooreenkoms tussen die betrokke Kabinetslid en die lid van die
Uitvoerende Raad of die Munisipale Raad;
(b) moet bestaanbaar wees met die Parlementswet ingevolge waarvan die betrokke
bevoegdheid of funksie uitgeoefen of verrig word; en
(c) tree by proklamering deur die President in werking.
Nasionale toesig oor provinsiale administrasie
100. (1) Wanneer 'n provinsie 'n uitvoerende verpligting ingevolge wetgewing of die
Grondwet nie kan nakom nie of dit nie nakom nie, kan die nasionale uitvoerende gesag ingryp
deur enige gepaste stappe te doen om te verseker dat daardie verpligting nagekom word, met
inbegrip van -
(a) die uitreiking van 'n lasgewing aan die provinsiale uitvoerende gesag waarin die mate van
die versuim om sy verpligtinge na te kom, beskryf word en stappe wat nodig is om sy verpligtinge
na te kom, vermeld word; en
(b) die aanvaarding van verantwoordelikheid vir die betrokke verpligting in daardie provinsie
in die mate wat nodig is om -
(i) noodsaaklike nasionale standaarde te handhaaf of aan gevestigde minimum standaarde vir
die lewering van 'n diens te voldoen;
(ii) ekonomiese eenheid te handhaaf;
(iii) nasionale veiligheid te handhaaf; of
(iv) te voorkom dat daardie provinsie onredelike stappe doen wat nadelig is vir die belange van
'n ander provinsie of van die land as geheel.
(2) Indien die nasionale uitvoerende gesag ingevolge subartikel (1)(b) in 'n provinsie ingryp,
moet -
(a) 'n kennisgewing van die ingryping in die Nasionale Raad van Provinsies ter tafel gel word
binne 14 dae vanaf sy eerste sitting nadat die ingryping 'n aanvang geneem het;
(b) die ingryping beindig word tensy dit deur die Raad goedgekeur word binne 30 dae vanaf
sy eerste sitting nadat die ingryping 'n aanvang geneem het; en
(c) die Raad die ingryping gereeld in hersiening neem en enige gepaste aanbevelings aan die
nasionale uitvoerende gesag doen.
(3) Nasionale wetgewing kan die proses ingestel deur hierdie artikel reguleer.
Uitvoerende besluite
101. (1) 'n Besluit van die President moet op skrif wees indien dit -
(a) ingevolge wetgewing geneem word; of
(b) regsgevolge het.
(2) 'n Skriftelike besluit van die President moet deur 'n ander Kabinetslid mede-onderteken
word indien daardie besluit 'n funksie raak wat aan daardie ander Kabinetslid opgedra is.
(3) Proklamasies, regulasies en ander instrumente van ondergeskikte wetgewing moet vir die
publiek toeganklik wees.
(4) Nasionale wetgewing kan die wyse waarop en die mate waarin instrumente in subartikel
(3) genoem -
(a) in die Parlement ter tafel gel moet word, spesifiseer; en
(b) deur die Parlement goedgekeur moet word, spesifiseer.
Voorstelle van wantroue
102. (1) Indien die Nasionale Vergadering by 'n besluit ten gunste waarvan 'n meerderheid
van sy lede stem 'n voorstel van wantroue in die Kabinet, uitgesonderd die President, aanneem,
moet die President die Kabinet hersaamstel.
(2) Indien die Nasionale Vergadering by 'n besluit ten gunste waarvan 'n meerderheid van sy
lede stem 'n voorstel van wantroue in die President aanneem, moet die President en die ander lede
van die Kabinet en enige Adjunkministers bedank.
HOOFSTUK 6
PROVINSIES
Provinsies
103. (1) Die Republiek het die volgende provinsies:
(a) Oos-Kaap
(b) Vrystaat
(c) Gauteng
(d) Kwazulu-Natal
(e) Mpumalanga
(f) Noord-Kaap
(g) Noordelike Provinsie
(h) Noordwes
(i) Wes-Kaap.
(2) Die grense van die provinsies is di wat bestaan het toe die Grondwet in werking getree
het.
Provinsiale Wetgewers
Wetgewende gesag van provinsies
104. (1) Die wetgewende gesag van 'n provinsie berus by sy provinsiale wetgewer, en
verleen aan die provinsiale wetgewer die bevoegdheid -
(a) om ingevolge artikels 142 en 143 'n grondwet vir sy provinsie aan te neem of enige
grondwet wat deur hom aangeneem is, te wysig; en
(b) om vir sy provinsie wetgewing aan te neem met betrekking tot -
(i) enige aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld;
(ii) enige aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in Bylae 5 vermeld;
(iii) enige aangeleentheid buite daardie funksionele gebiede en wat deur nasionale wetgewing
uitdruklik aan die provinsie opgedra is; en
(iv) enige aangeleentheid waarvoor 'n bepaling van die Grondwet die verordening van
provinsiale wetgewing beoog; en
(c) om enige van sy wetgewende bevoegdhede aan 'n Munisipale Raad in daardie provinsie
op te dra.
(2) Die wetgewer van 'n provinsie kan by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende stem
van minstens twee derdes van sy lede, die Parlement versoek om die naam van daardie provinsie
te verander.
(3) 'n Provinsiale wetgewer word slegs deur die Grondwet en, indien hy 'n grondwet vir sy
provinsie aangeneem het, ook deur daardie grondwet gebind, en moet in ooreenstemming met,
en binne die perke van, die Grondwet en daardie provinsiale grondwet optree.
(4) Provinsiale wetgewing met betrekking tot 'n aangeleentheid wat redelikerwys nodig is vir,
of verband hou met, die doeltreffende uitoefening van 'n bevoegdheid betreffende enige
aangeleentheid in Bylae 4 vermeld, is vir alle doeleindes wetgewing met betrekking tot 'n
aangeleentheid in Bylae 4 vermeld.
(5) 'n Provinsiale wetgewer kan by die Nasionale Vergadering wetgewing aanbeveel
betreffende enige aangeleentheid buite die gesag van daardie wetgewer, of ten opsigte waarvan
'n Parlementswet voorrang bo 'n provinsiale Wet geniet.
Samestelling en verkiesing van provinsiale wetgewers
105. (1) 'n Provinsiale wetgewer bestaan uit vroue en mans wat as lede verkies is ingevolge
'n kiesstelsel wat -
(a) deur nasionale wetgewing voorgeskryf word;
(b) op daardie provinsie se segment van die nasionale gemeenskaplike kieserslys gebaseer is;
(c) vir 'n minimum stemouderdom van 18 jaar voorsiening maak; en
(d) in die algemeen, proporsionele verteenwoordiging tot gevolg het.
(2) 'n Provinsiale wetgewer bestaan uit tussen 30 en 80 lede. Die getal lede, wat van provinsie
tot provinsie kan verskil, moet bepaal word ooreenkomstig 'n formule wat deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
Lidmaatskap
106. (1) Elke burger wat bevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem, is bevoeg
om 'n lid van 'n provinsiale wetgewer te wees, uitgesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat en vergoeding vir di
aanstelling of diens ontvang, behalwe -
(i) die Premier en ander lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie; en
(ii) ander ampsdraers wie se funksies met die funksies van 'n lid van 'n provinsiale wetgewer
bestaanbaar is en deur nasionale wetgewing verklaar is met di funksies bestaanbaar te wees;
(b) lede van die Nasionale Vergadering, vaste afgevaardigdes na die Nasionale Raad van
Provinsies of lede van 'n Munisipale Raad;
(c) ongerehabiliteerde insolvente;
(d) iemand wat deur 'n hof van die Republiek as geestelik gekrenk verklaar is; of
(e) iemand wat na die inwerkingtreding van hierdie artikel, binne die Republiek aan 'n misdryf
skuldig bevind word, of buite die Republiek aldus skuldig bevind word indien die optrede wat die
misdryf uitmaak binne die Republiek 'n misdryf sou uitgemaak het, en tot meer as 12 maande
gevangenisstraf sonder die keuse van 'n boete gevonnis is, maar niemand word beskou as
gevonnis te wees voordat 'n appl teen die skuldigbevinding of vonnis beslis is, of voordat die tyd
om appl aan te teken, verstryk het nie. 'n Onbevoegdheid ingevolge hierdie paragraaf verstryk
vyf jaar nadat die vonnis voltooi is.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a) of (b) onbevoeg is om 'n lid van 'n provinsiale
wetgewer te wees, kan 'n kandidaat vir die wetgewer wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes wat deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(3) Iemand verloor lidmaatskap van 'n provinsiale wetgewer indien so iemand -
(a) ophou om bevoeg te wees; of
(b) sonder toestemming afwesig is van die wetgewer in omstandighede waarvoor die rels en
orders van die wetgewer verlies van lidmaatskap voorskryf.
(4) Vakatures in 'n provinsiale wetgewer moet ooreenkomstig nasionale wetgewing gevul
word.
Eed of plegtige verklaring
107. Voordat lede van 'n provinsiale wetgewer begin om hul funksies in die wetgewer te verrig,
moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek
en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Duur van provinsiale wetgewers
108. (1) 'n Provinsiale wetgewer word vir 'n termyn van vyf jaar verkies.
(2) Indien 'n provinsiale wetgewer ingevolge artikel 109 ontbind word, of wanneer sy termyn
verstryk, moet die Premier van die provinsie by proklamasie 'n verkiesing uitskryf en datums
daarvoor bepaal, en di verkiesing moet gehou word binne 90 dae vanaf die datum waarop die
wetgewer ontbind is of sy termyn verstryk het.
(3) Indien die uitslag van 'n verkiesing van 'n provinsiale wetgewer nie binne die tydperk in
artikel 190 genoem, bekend gemaak word nie, of indien 'n verkiesing deur 'n hof tersyde gestel
word, moet die President by proklamasie 'n ander verkiesing uitskryf en datums daarvoor bepaal,
en di verkiesing moet gehou word binne 90 dae vanaf die verstryking van daardie tydperk of
vanaf die datum waarop die verkiesing tersyde gestel is.
(4) 'n Provinsiale wetgewer bly bevoeg om te funksioneer vanaf sy ontbinding of die
verstryking van sy termyn tot op die dag voor die eerste dag waarop die stemming vir die
volgende wetgewer plaasvind.
Ontbinding van provinsiale wetgewers voor verstryking van termyn
109. (1) Die Premier van 'n provinsie moet die provinsiale wetgewer ontbind indien -
(a) die wetgewer 'n besluit om te ontbind met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van
sy lede aangeneem het; en
(b) drie jaar verstryk het sedert die wetgewer verkies is.
(2) 'n Waarnemende Premier moet die provinsiale wetgewer ontbind
indien -
(a) daar 'n vakature in die amp van Premier is; en
(b) die wetgewer in gebreke bly om binne 30 dae nadat die vakature ontstaan het 'n nuwe
Premier te kies.
Sittings en resesse
110. (1) Die eerste sitting van 'n provinsiale wetgewer na 'n verkiesing vind plaas op 'n tyd
en datum wat bepaal word deur 'n regter wat deur die President van die Konstitusionele Hof
aangewys word, maar nie later nie as 14 dae nadat die uitslag van die verkiesing bekend gemaak
is. 'n Provinsiale wetgewer kan die tyd en duur van sy ander sittings en sy resesse bepaal.
(2) Die Premier van 'n provinsie kan die provinsiale wetgewer te eniger tyd vir 'n
buitengewone sitting byeenroep om spesiale werksaamhede te verrig.
(3) 'n Provinsiale wetgewer kan bepaal waar hy normaalweg sy sittings sal hou.
Speakers en Adjunkspeakers
111. (1) By die eerste sitting na sy verkiesing, of wanneer dit nodig is om 'n vakature te
vul, moet 'n provinsiale wetgewer uit sy geledere 'n Speaker en 'n Adjunkspeaker kies.
(2) 'n Regter deur die President van die Konstitusionele Hof aangewys, moet by die verkiesing
van 'n Speaker voorsit. Die Speaker sit by die verkiesing van 'n Adjunkspeaker voor.
(3) Die prosedure in Deel A van Bylae 3 uiteengesit, is op die verkiesing van Speakers en
Adjunkspeakers van toepassing.
(4) 'n Provinsiale wetgewer kan sy Speaker of Adjunkspeaker by besluit van die amp onthef.
'n Meerderheid van die lede van die wetgewer moet teenwoordig wees wanneer di besluit
aangeneem word.
(5) 'n Provinsiale wetgewer kan ingevolge sy rels en orders uit sy geledere ander
voorsittende beamptes kies om die Speaker en Adjunkspeaker behulpsaam te wees.
Besluite
112. (1) Behalwe waar die Grondwet anders bepaal -
(a) moet 'n meerderheid van die lede van 'n provinsiale wetgewer teenwoordig wees voordat
'n stemming oor 'n Wetsontwerp of 'n wysiging van 'n Wetsontwerp gehou kan word;
(b) moet minstens een derde van die lede teenwoordig wees voordat 'n stemming oor enige
ander vraag wat voor die wetgewer dien, gehou kan word; en
(c) word alle vrae wat voor 'n provinsiale wetgewer dien, beslis deur 'n meerderheid van die
stemme wat uitgebring word.
(2) Die lid wat by 'n vergadering van 'n provinsiale wetgewer voorsit, het nie 'n
beraadslagende stem nie, maar -
(a) moet 'n beslissende stem uitbring wanneer daar 'n staking van stemme oor 'n vraag is; en
(b) kan 'n beraadslagende stem uitbring wanneer 'n vraag beslis moet word met 'n
ondersteunende stem van minstens twee derdes van die lede van die wetgewer.
Vaste afgevaardigdes se regte in provinsiale wetgewers
113. 'n Provinsie se vaste afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies kan in hulle
provinsiale wetgewer en sy komitees sitting neem en daarin praat, maar mag nie stem nie. Die
wetgewer kan van 'n vaste afgevaardigde vereis om in die wetgewer of sy komitees sitting te
neem.
Bevoegdhede van provinsiale wetgewers
114. (1) In die uitoefening van sy wetgewende bevoegdheid kan 'n provinsiale wetgewer
-
(a) enige Wetsontwerp wat voor die wetgewer dien, oorweeg, aanneem, wysig of verwerp;
en
(b) wetgewing, behalwe Geldwetsontwerpe, inisieer of opstel.
(2) 'n Provinsiale wetgewer moet voorsiening maak vir meganismes om -
(a) te verseker dat alle provinsiale uitvoerende staatsorgane in die provinsie aan hom
verantwoording doen; en
(b) toesig te hou oor -
(i) die uitoefening van provinsiale uitvoerende gesag in die provinsie, met inbegrip van die
uitvoering van wetgewing; en
(ii) enige provinsiale staatsorgaan.
Getuienis of inligting voor provinsiale wetgewers
115. 'n Provinsiale wetgewer of enige van sy komitees kan -
(a) enige persoon dagvaar om voor hom te verskyn om onder eed of plegtige verklaring
getuienis af te l, of om dokumente voor te l;
(b) van enige persoon of provinsiale instelling vereis om aan hom verslag te doen;
(c) ingevolge provinsiale wetgewing of die rels en orders enige persoon of instelling verplig
om aan 'n dagvaarding of vereiste ingevolge paragraaf (a) of (b) te voldoen; en
(d) van enige belanghebbende persone of instellings petisies, verto of voorleggings ontvang.
Interne relings, verrigtinge en prosedures van provinsiale wetgewers
116. (1) 'n Provinsiale wetgewer kan -
(a) sy interne relings, verrigtinge en prosedures bepaal en beheer; en
(b) rels en orders betreffende sy werksaamhede maak, met behoorlike inagneming van
verteenwoordigende en deelnemende demokrasie, verantwoordingspligtigheid, deursigtigheid en
publieke betrokkenheid.
(2) Die rels en orders van 'n provinsiale wetgewer moet voorsiening maak vir -
(a) die instelling, samestelling, bevoegdhede, funksies, prosedures en duur van sy komitees;
(b) die deelname van minderheidspartye wat in die wetgewer verteenwoordig is, aan die
verrigtinge van die wetgewer en sy komitees op 'n wyse wat met die demokrasie bestaanbaar is;
(c) finansile en administratiewe hulp aan elke party wat in die wetgewer verteenwoordig is,
in verhouding tot sy verteenwoordiging, ten einde die party en sy leier in staat te stel om hul
funksies in die wetgewer doeltreffend te verrig; en
(d) die erkenning van die leier van die grootste opposisieparty in die wetgewer as die Leier
van die Opposisie.
Voorreg
117. (1) Lede van 'n provinsiale wetgewer en die provinsie se vaste afgevaardigdes na die
Nasionale Raad van Provinsies -
(a) het behoudens die wetgewer se rels en orders vryheid van spraak in die wetgewer en in
sy komitees; en
(b) is nie blootgestel aan siviele of strafregtelike verrigtinge, inhegtenisneming, gevangesetting
of skadevergoeding
weens -
(i) enigiets wat hulle in of voor of aan die wetgewer of enige van sy komitees ges, blootgel
of voorgel het nie; of
(ii) enigiets wat aan die lig gebring is as gevolg van enigiets wat hulle in of voor of aan die
wetgewer of enige van sy komitees ges, blootgel of voorgel het nie.
(2) Ander voorregte en immuniteite van 'n provinsiale wetgewer en sy lede kan deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
(3) Salarisse, toelaes en voordele wat aan lede van 'n provinsiale wetgewer betaalbaar is, is
'n regstreekse las teen die Provinsiale Inkomstefonds.
Publieke toegang tot en betrokkenheid in provinsiale wetgewers
118. (1) 'n Provinsiale wetgewer moet -
(a) publieke betrokkenheid in die wetgewende en ander prosesse van die wetgewer en sy
komitees vergemaklik; en
(b) sy werksaamhede op 'n oop wyse verrig, en sy sittings en di van sy komitees in die
openbaar hou, maar redelike maatrels kan getref word om -
(i) publieke toegang, met inbegrip van toegang aan die media, tot die wetgewer en sy
komitees te reguleer; en
(ii) voorsiening te maak vir die deursoeking van en, waar dit gepas is, die weiering van
toegang aan of die verwydering van enige persoon.
(2) 'n Provinsiale wetgewer mag nie die publiek, met inbegrip van die media, van 'n sitting
van 'n komitee uitsluit nie tensy dit in 'n oop en demokratiese gemeenskap redelik en
regverdigbaar is om dit te doen.
Indiening van Wetsontwerpe
119. Slegs lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie of 'n komitee of lid van 'n
provinsiale wetgewer kan 'n Wetsontwerp by die wetgewer indien; maar slegs die lid van die
Uitvoerende Raad wat vir finansile sake in die provinsie verantwoordelik is, kan 'n
Geldwetsontwerp by die wetgewer indien.
Geldwetsontwerpe
120. (1) 'n Wetsontwerp wat geld bewillig of belastings, heffings of regte opl, is 'n
Geldwetsontwerp. 'n Geldwetsontwerp mag met geen ander aangeleentheid handel nie, behalwe
'n ondergeskikte aangeleentheid wat verband hou met die bewilliging van geld of die oplegging
van belastings, heffings of regte.
(2) 'n Provinsiale Wet moet voorsiening maak vir 'n prosedure waarvolgens die provinsie se
wetgewer 'n Geldwetsontwerp kan wysig.
Bekragtiging van Wetsontwerpe
121. (1) Die Premier van 'n provinsie moet 'n Wetsontwerp wat ingevolge hierdie Hoofstuk
deur die provinsiale wetgewer aangeneem is f bekragtig en onderteken f, indien die Premier
voorbehoude omtrent die grondwetlikheid van die Wetsontwerp het, dit na die wetgewer vir
heroorweging terugverwys.
(2) Indien 'n Wetsontwerp, na heroorweging, ten volle aan die Premier se voorbehoude
voldoen, moet die Premier die Wetsontwerp bekragtig en onderteken; indien nie, moet die Premier
-
(a) f die Wetsontwerp bekragtig en onderteken;
(b) f dit na die Konstitusionele Hof vir 'n beslissing oor die grondwetlikheid daarvan verwys.
(3) Indien die Konstitusionele Hof beslis dat die Wetsontwerp grondwetlik is, moet die
Premier dit bekragtig en onderteken.
Aansoek by Konstitusionele Hof deur lede
122. (1) Lede van 'n provinsiale wetgewer kan by die Konstitusionele Hof aansoek doen
om 'n bevel wat verklaar dat 'n provinsiale Wet in die geheel of ten dele ongrondwetlik is.
(2) 'n Aansoek -
(a) moet deur minstens 20 persent van die lede van die wetgewer gesteun word; en
(b) moet gedoen word binne 30 dae vanaf die datum waarop die Premier die Wet bekragtig
en onderteken het.
(3) Die Konstitusionele Hof kan gelas dat 'n Wet, of 'n gedeelte daarvan, wat die onderwerp
van 'n aansoek ingevolge subartikel (1) uitmaak, geen regskrag het nie totdat die Hof oor die
aansoek beslis het, indien -
(a) dit in die belang van geregtigheid is; en
(b) die aansoek 'n redelike vooruitsig het om te slaag.
(4) Indien 'n aansoek nie slaag nie, en nie 'n redelike vooruitsig gehad het om te slaag nie, kan
die Konstitusionele Hof die aansoekers gelas om die koste te betaal.
Publikasie van provinsiale Wette
123. 'n Wetsontwerp wat deur die Premier van 'n provinsie bekragtig en onderteken is, word
'n provinsiale Wet, moet onverwyld gepubliseer word en tree in werking by die publikasie daarvan
of op 'n datum ingevolge die Wet bepaal.
Veilige bewaring van provinsiale Wette
124. Die ondertekende eksemplaar van 'n provinsiale Wet is afdoende bewys van die bepalings
van daardie Wet en moet na die publikasie daarvan vir veilige bewaring aan die Konstitusionele
Hof toevertrou word.
Provinsiale Uitvoerende Gesag
Uitvoerende gesag van provinsies
125. (1) Die uitvoerende gesag van 'n provinsie berus by die Premier van daardie provinsie.
(2) Die Premier oefen die uitvoerende gesag gesamentlik met die ander lede van die
Uitvoerende Raad uit deur -
(a) in die provinsie provinsiale wetgewing uit te voer;
(b) alle nasionale wetgewing binne die funksionele gebiede in Bylae 4 of 5 vermeld, uit te
voer, behalwe waar die Grondwet of 'n Parlementswet anders bepaal;
(c) in die provinsie nasionale wetgewing te administreer wat buite die funksionele gebiede
vermeld in Bylaes 4 en 5 val en waarvan die administrasie ingevolge 'n Parlementswet aan die
provinsiale uitvoerende gesag opgedra is;
(d) provinsiale beleid te ontwikkel en uit te voer;
(e) die funksies van die provinsiale administrasie en sy departemente te kordineer;
(f) provinsiale wetgewing op te stel en te inisieer; en
(g) enige ander funksie te verrig wat ingevolge die Grondwet of 'n Parlementswet aan die
provinsiale uitvoerende gesag opgedra is.
(3) 'n Provinsie het ingevolge subartikel (2)(b) uitvoerende gesag slegs in die mate waarin die
provinsie die administratiewe vermo het om doeltreffende verantwoordelikheid te aanvaar. Die
nasionale regering moet deur middel van wetgewende en ander maatrels provinsies help om die
administratiewe vermo te ontwikkel wat nodig is vir die doeltreffende uitoefening van hul
bevoegdhede en verrigting aan hul funksies in subartikel (2) genoem.
(4) 'n Geskil betreffende die administratiewe vermo van 'n provinsie met betrekking tot enige
funksie moet verwys word na die Nasionale Raad van Provinsies vir beslegting binne 30 dae vanaf
die datum van die verwysing na die Raad.
(5) Behoudens artikel 100 is die uitvoering van provinsiale wetgewing in 'n provinsie 'n
eksklusiewe provinsiale uitvoerende bevoegdheid.
(6) Die provinsiale uitvoerende gesag moet optree
ooreenkomstig -
(a) die Grondwet; en
(b) die provinsiale grondwet, indien 'n grondwet vir die provinsie aangeneem is.
Opdra van werksaamhede
126. 'n Lid van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie kan enige bevoegdheid of funksie wat
ingevolge 'n Parlementswet of 'n provinsiale Wet uitgeoefen of verrig moet word, aan 'n
Munisipale Raad opdra. 'n Opdrag -
(a) geskied ingevolge 'n ooreenkoms tussen die betrokke lid van die Uitvoerende Raad en die
Munisipale Raad;
(b) moet bestaanbaar wees met die Wet ingevolge waarvan die betrokke bevoegdheid of
funksie uitgeoefen of verrig word; en
(c) tree by proklamering deur die Premier in werking.
Bevoegdhede en funksies
127. (1) Die Premier van 'n provinsie het die bevoegdhede en funksies wat deur die
Grondwet en enige wetgewing aan di amp opgedra word.
(2) Die Premier van 'n provinsie is verantwoordelik vir -
(a) die bekragtiging en ondertekening van Wetsontwerpe;
(b) die terugverwysing van 'n Wetsontwerp na die provinsiale wetgewer vir heroorweging van
die grondwetlikheid van die Wetsontwerp;
(c) die verwysing van 'n Wetsontwerp na die Konstitusionele Hof vir 'n beslissing oor die
grondwetlikheid van die Wetsontwerp;
(d) die byeenroeping van die wetgewer vir 'n buitengewone sitting om spesiale werksaamhede
te verrig;
(e) die aanstelling van kommissies van ondersoek; en
(f) die uitroep van 'n referendum in die provinsie ooreenkomstig nasionale wetgewing.
Verkiesing van Premiers
128. (1) By sy eerste sitting na sy verkiesing, en wanneer dit ook al nodig is om 'n vakature
te vul, moet 'n provinsiale wetgewer 'n vrou of 'n man uit sy geledere as die Premier van die
provinsie verkies.
(2) 'n Regter wat deur die President van die Konstitusionele Hof aangewys is, moet by die
verkiesing van die Premier voorsit. Die prosedure in Deel A van Bylae 3 uiteengesit, is op die
verkiesing van die Premier van toepassing.
(3) 'n Verkiesing om 'n vakature in die amp van Premier te vul, moet gehou word op 'n tyd
en datum deur die President van die Konstitusionele Hof bepaal, maar nie later nie as 30 dae nadat
die vakature ontstaan.
Aanvaarding van amp deur Premiers
129. 'n Aangewese Premier aanvaar die amp binne vyf dae na die Premiersverkiesing, deur
ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek en
gehoorsaamheid aan die Grondwet af te l.
Ampstermyn en ontheffing van Premiers
130. (1) 'n Premier se ampstermyn begin wanneer die Premier die amp aanvaar en eindig
wanneer 'n vakature ontstaan of wanneer die persoon wat volgende as Premier verkies word die
amp aanvaar.
(2) Niemand mag die amp van Premier vir meer as twee ampstermyne beklee nie, maar
wanneer iemand verkies word om 'n vakature in die amp van Premier te vul, word die tydperk
tussen daardie verkiesing en die volgende verkiesing van 'n Premier nie as 'n ampstermyn beskou
nie.
(3) Die wetgewer van 'n provinsie kan, by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende stem
van minstens twee derdes van sy lede, die Premier van die amp van Premier onthef slegs op grond
van -
(a) 'n ernstige skending van die Grondwet of die reg;
(b) ernstige wangedrag; of
(c) onvermo om die funksies van die amp te verrig.
(4) Iemand wat ingevolge subartikel (3)(a) of (b) van die amp van Premier onthef is, mag geen
voordele van daardie amp ontvang nie, en mag in geen openbare amp dien nie.
Waarnemende Premiers
131. (1) Wanneer die Premier afwesig is of andersins nie in staat is om die pligte van die
amp van Premier te vervul nie, of gedurende 'n vakature in die amp van Premier, neem 'n
ampsdraer in die onderstaande rangorde as Premier waar:
(a) 'n Lid van die Uitvoerende Raad deur die Premier aangewys.
(b) 'n Lid van die Uitvoerende Raad deur die ander lede van die Uitvoerende Raad aangewys.
(c) Die Speaker, totdat die wetgewer een van sy ander lede aanwys.
(2) 'n Waarnemende Premier het die verantwoordelikhede, bevoegdhede en funksies van die
Premier.
(3) Voordat die Waarnemende Premier die verantwoordelikhede, bevoegdhede en funksies
van die Premier aanvaar, moet die Waarnemende Premier ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of
plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Uitvoerende Rade
132. (1) Die Uitvoerende Raad van 'n provinsie bestaan uit die Premier, as hoof van die
Raad, en minstens vyf en hoogstens tien lede deur die Premier uit die geledere van die provinsiale
wetgewer aangestel.
(2) Die Premier van 'n provinsie stel die lede van die Uitvoerende Raad aan, dra hulle
bevoegdhede en funksies aan hulle op, en kan hulle ontslaan.
Aanspreeklikheid en verantwoordelikhede
133. (1) Die lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie is verantwoordelik vir die
funksies van die uitvoerende gesag wat deur die Premier aan hulle opgedra word.
(2) Lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie is gesamentlik en afsonderlik teenoor die
wetgewer aanspreeklik vir die uitoefening van hul bevoegdhede en die verrigting van hul funksies.
(3) Lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie moet -
(a) ooreenkomstig die Grondwet en, indien 'n provinsiale grondwet vir die provinsie
aangeneem is, ook daardie grondwet optree; en
(b) die wetgewer voorsien van volledige en gereelde verslae oor aangeleenthede onder hulle
beheer.
Voortbestaan van Uitvoerende Rade na verkiesings
134. Wanneer 'n verkiesing van 'n provinsiale wetgewer gehou word, bly die Uitvoerende Raad
en sy lede bevoeg om te funksioneer totdat die persoon wat deur die volgende wetgewer as
Premier verkies word die amp aanvaar.
Eed of plegtige verklaring
135. Voordat lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie begin om hul funksies te verrig,
moet hulle ooreenkomstig Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring van getrouheid aan die Republiek
en gehoorsaamheid aan die Grondwet afl.
Gedrag van lede van Uitvoerende Rade
136. (1) Lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie moet optree ooreenkomstig 'n
etiese kode deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
(2) Lede van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie mag nie -
(a) enige ander betaalde werk onderneem nie;
(b) optree op enige wyse wat met hul amp onbestaanbaar is, of hulself blootstel aan enige
omstandigheid wat die risiko inhou van 'n botsing tussen hul amptelike verantwoordelikhede en
hul private belange nie; of
(c) hul posisie of enige inligting aan hulle toevertrou, gebruik om hulself te verryk of enige
ander persoon onbehoorlik te bevoordeel nie.
Oordrag van werksaamhede
137. Die Premier kan by proklamasie aan 'n lid van die Uitvoerende
Raad -
(a) die administrasie oordra van enige wetgewing wat aan 'n ander lid opgedra is; of
(b) enige bevoegdheid of funksie oordra wat by wetgewing aan 'n ander lid opgedra is.
Tydelike opdra van werksaamhede
138. Die Premier van 'n provinsie kan aan 'n lid van die Uitvoerende Raad enige bevoegdheid
of funksie van 'n ander lid wat uit die amp afwesig is of nie in staat is om daardie bevoegdheid uit
te oefen of daardie funksie te verrig nie, opdra.
Provinsiale toesig oor plaaslike regering
139. (1) Wanneer 'n munisipaliteit 'n uitvoerende verpligting ingevolge wetgewing nie kan
nakom nie of dit nie nakom nie, kan die betrokke provinsiale uitvoerende gesag ingryp deur enige
gepaste stappe te doen om te verseker dat daardie verpligting nagekom word, met inbegrip van
-
(a) die uitreiking van 'n lasgewing aan die Munisipale Raad waarin die mate van die versuim
om sy verpligtinge na te kom, beskryf word en stappe wat nodig is om sy verpligtinge na te kom,
vermeld word; en
(b) die aanvaarding van verantwoordelikheid vir die betrokke verpligting in daardie
munisipaliteit in die mate wat nodig is om -
(i) noodsaaklike nasionale standaarde te handhaaf of aan gevestigde minimum standaarde vir
die lewering van 'n diens te voldoen;
(ii) te voorkom dat daardie Munisipale Raad onredelike stappe doen wat nadelig is vir die
belange van 'n ander munisipaliteit of van die provinsie as geheel; of
(iii) ekonomiese eenheid te handhaaf.
(2) Indien 'n provinsiale uitvoerende gesag ingevolge subartikel (1)(b) in 'n munisipaliteit
ingryp, moet -
(a) die ingryping beindig word tensy dit binne 14 dae vanaf die ingryping goedgekeur word
deur die Kabinetslid wat vir plaaslike regeringsaangeleenthede verantwoordelik is;
(b) 'n kennisgewing van die ingryping in die provinsiale wetgewer en in die Nasionale Raad
van Provinsies ter tafel gel word binne 14 dae vanaf hul onderskeie eerste sittings nadat die
ingryping 'n aanvang geneem het;
(c) die ingryping beindig word tensy dit deur die Raad goedgekeur word binne 30 dae vanaf
sy eerste sitting nadat die ingryping 'n aanvang geneem het; en
(d) die Raad die ingryping gereeld in hersiening neem en enige gepaste aanbevelings aan die
provinsiale uitvoerende gesag doen.
(3) Nasionale wetgewing kan die proses ingestel deur hierdie artikel reguleer.
Uitvoerende besluite
140. (1) 'n Besluit van die Premier van die provinsie moet op skrif wees indien
dit -
(a) ingevolge wetgewing geneem word; of
(b) regsgevolge het.
(2) 'n Skriftelike besluit van die Premier moet deur 'n ander lid van die Uitvoerende Raad
mede-onderteken word indien daardie besluit 'n funksie raak wat aan daardie ander lid opgedra
is.
(3) Proklamasies, regulasies en ander instrumente van ondergeskikte wetgewing van 'n
provinsie moet vir die publiek toeganklik wees.
(4) Provinsiale wetgewing kan die wyse waarop en die mate waarin instrumente in subartikel
(3) genoem -
(a) in die provinsiale wetgewer ter tafel gel moet word, spesifiseer; en
(b) deur die provinsiale wetgewer goedgekeur moet word, spesifiseer.
Voorstelle van wantroue
141. (1) Indien 'n provinsiale wetgewer by 'n besluit ten gunste waarvan 'n meerderheid
van sy lede stem 'n voorstel van wantroue in die Uitvoerende Raad van die provinsie,
uitgesonderd die Premier, aanneem, moet die Premier die Raad hersaamstel.
(2) Indien 'n provinsiale wetgewer by 'n besluit ten gunste waarvan 'n meerderheid van sy
lede stem 'n voorstel van wantroue in die Premier aanneem, moet die Premier en die ander lede
van die Uitvoerende Raad bedank.
Provinsiale Grondwette
Aanname van provinsiale grondwette
142. 'n Provinsiale wetgewer kan 'n grondwet vir die provinsie aanneem of, waar toepaslik,
sy grondwet wysig, indien minstens twee derdes van sy lede ten gunste van die Wetsontwerp
stem.
Inhoud van provinsiale grondwette
143. (1) 'n Provinsiale grondwet of grondwetwysiging mag nie met hierdie Grondwet
onbestaanbaar wees nie, maar kan voorsiening maak vir -
(a) provinsiale wetgewende of uitvoerende strukture en prosedures wat verskil van di
waarvoor in hierdie Hoofstuk voorsiening gemaak word; of
(b) die instelling, rol, gesag en status van 'n tradisionele monarg waar dit gepas is.
(2) Bepalings wat ingevolge paragraaf (a) of (b) van subartikel (1) in 'n provinsiale grondwet
of grondwetwysiging ingesluit
word -
(a) moet aan die waardes in artikel 1 en aan Hoofstuk 3 voldoen; en
(b) mag nie aan die provinsie enige bevoegdheid of funksie opdra wat -
(i) buite die bestek van provinsiale bevoegdheid ingevolge Bylaes 4 en 5 val nie; of
(ii) buite die bevoegdhede en funksies val wat deur ander artikels van die Grondwet aan die
provinsie opgedra word nie.
Sertifisering van provinsiale grondwette
144. (1) Indien 'n provinsiale wetgewer 'n grondwet aangeneem of gewysig het, moet die
Speaker van die wetgewer die teks van die grondwet of grondwetwysiging aan die
Konstitusionele Hof vir sertifisering voorl.
(2) Geen teks van 'n provinsiale grondwet of grondwetwysiging word wet voordat die
Konstitusionele Hof gesertifiseer het dat die teks -
(a) ooreenkomstig artikel 142 aangeneem is; en
(b) in sy geheel aan artikel 143 voldoen nie.
Ondertekening, publikasie en veilige bewaring van provinsiale grondwette
145. (1) Die Premier van 'n provinsie moet 'n provinsiale grondwet of grondwetwysiging
wat deur die Konstitusionele Hof gesertifiseer is, bekragtig en onderteken.
(2) Die teks wat die Premier bekragtig en onderteken het, moet in die nasionale Staatskoerant
gepubliseer word en tree in werking by die publikasie daarvan of op 'n latere datum ingevolge
daardie grondwet of wysiging bepaal.
(3) Die ondertekende teks van 'n provinsiale grondwet of grondwetwysiging is afdoende
bewys van die bepalings daarvan en moet na die publikasie daarvan aan die Konstitusionele Hof
vir veilige bewaring toevertrou word.
Wetsteenstrydighede
Teenstrydighede tussen nasionale en provinsiale wetgewing
146. (1) Hierdie artikel is van toepassing op 'n teenstrydigheid tussen nasionale wetgewing
en provinsiale wetgewing wat binne 'n funksionele gebied vermeld in Bylae 4 val.
(2) Nasionale wetgewing wat eenvormig met betrekking tot die land as geheel geld, geniet
voorrang bo provinsiale wetgewing indien daar aan enige van die volgende voorwaardes voldoen
word:
(a) Die nasionale wetgewing handel met 'n aangeleentheid wat nie doeltreffend gerel kan
word deur wetgewing wat deur die onderskeie provinsies afsonderlik verorden word nie.
(b) Die nasionale wetgewing handel met 'n aangeleentheid waarvoor eenvormigheid regoor
die land vereis word ten einde doeltreffend daarmee te handel, en die nasionale wetgewing
voorsien daardie eenvormigheid deur -
(i) norme en standaarde te bepaal;
(ii) raamwerke te bepaal; of
(iii) nasionale beleid te bepaal.
(c) Die nasionale wetgewing is nodig vir -
(i) die handhawing van nasionale veiligheid;
(ii) die handhawing van ekonomiese eenheid;
(iii) die beskerming van die gemeenskaplike mark ten opsigte van die beweeglikheid van
goedere, dienste, kapitaal en arbeid;
(iv) die bevordering van ekonomiese bedrywighede oor provinsiale grense heen;
(v) die bevordering van gelyke geleenthede of gelyke toegang tot regeringsdienste; of
(vi) die beskerming van die omgewing.
(3) Nasionale wetgewing geniet voorrang bo provinsiale wetgewing indien die nasionale
wetgewing gemik is op die voorkoming van onredelike optrede deur 'n provinsie wat -
(a) nadelig is vir die ekonomiese, gesondheids- of veiligheidsbelange van 'n ander provinsie
of die land as geheel; of
(b) die uitvoering van nasionale ekonomiese beleid belemmer.
(4) Wanneer daar 'n geskil is oor die vraag of nasionale wetgewing nodig is vir 'n doel in
subartikel (2)(c) uiteengesit en daardie geskil voor 'n hof kom om besleg te word, moet die hof
die goedkeuring of die verwerping van die wetgewing deur die Nasionale Raad van Provinsies
behoorlik in aanmerking neem.
(5) Provinsiale wetgewing geniet voorrang bo nasionale wetgewing indien subartikel (2) of
(3) nie van toepassing is nie.
(6) 'n Wet wat ingevolge 'n Parlementswet of 'n provinsiale Wet gemaak is, kan voorrang
geniet slegs indien daardie wet deur die Nasionale Raad van Provinsies goedgekeur is.
(7) Indien die Nasionale Raad van Provinsies nie binne 30 dae vanaf sy eerste sitting nadat 'n
wet na die Raad verwys is, tot 'n besluit kom nie, word daardie wet vir alle doeleindes beskou as
deur die Raad goedgekeur te wees.
(8) Indien die Nasionale Raad van Provinsies 'n wet bedoel in subartikel (6) nie goedkeur nie,
moet die Raad binne 30 dae vanaf sy besluit redes waarom hy die wet nie goedgekeur het nie,
stuur aan die gesag wat die wet na die Raad verwys het.
Ander wetsteenstrydighede
147. (1) Indien daar 'n teenstrydigheid is tussen nasionale wetgewing en 'n bepaling van
'n provinsiale grondwet met betrekking
tot -
(a) 'n aangeleentheid ten opsigte waarvan hierdie Grondwet spesifiek die verordening van
nasionale wetgewing vereis of beoog, geniet die nasionale wetgewing voorrang bo die betrokke
bepaling van die provinsiale grondwet;
(b) enige nasionale wetgewende ingryping ingevolge artikel 44(2), geniet die nasionale
wetgewing voorrang bo die bepaling van die provinsiale grondwet; of
(c) 'n aangeleentheid wat val binne 'n funksionele gebied in Bylae 4 vermeld, is artikel 146
van toepassing asof die betrokke bepaling van die provinsiale grondwet provinsiale wetgewing
is wat in daardie artikel genoem word.
(2) Nasionale wetgewing in artikel 44(2) genoem, geniet voorrang bo provinsiale wetgewing
ten opsigte van aangeleenthede binne die funksionele gebiede wat in Bylae 5 vermeld word.
Wetsteenstrydighede wat nie opgelos kan word nie
148. Indien 'n geskil oor 'n wetsteenstrydigheid nie deur 'n hof besleg kan word nie, geniet die
nasionale wetgewing voorrang bo die provinsiale wetgewing of provinsiale grondwet.
Status van wetgewing wat nie voorrang geniet nie
149. 'n Beslissing deur 'n hof dat wetgewing voorrang bo ander wetgewing geniet, maak nie
daardie ander wetgewing ongeldig nie, maar daardie ander wetgewing is nie van krag solank die
teenstrydigheid voortduur nie.
Uitleg van wetsteenstrydighede
150. By die oorweging van 'n skynbare teenstrydigheid tussen nasionale en provinsiale
wetgewing, of tussen nasionale wetgewing en 'n provinsiale grondwet, moet elke hof voorkeur
gee aan enige redelike uitleg van die wetgewing of grondwet wat 'n teenstrydigheid uitskakel, bo
enige alternatiewe uitleg wat 'n teenstrydigheid tot gevolg het.
HOOFSTUK 7
PLAASLIKE REGERING
Status van munisipaliteite
151. (1) Die plaaslike regeringsfeer bestaan uit munisipaliteite, wat vir die hele grondgebied
van die Republiek ingestel moet word.
(2) Die uitvoerende en wetgewende gesag van 'n munisipaliteit berus by sy Munisipale Raad.
(3) 'n Munisipaliteit het die reg om op eie inisiatief die plaaslike regeringsaangeleenthede van
sy gemeenskap te bestuur, behoudens nasionale en provinsiale wetgewing, soos in die Grondwet
bepaal.
(4) Die nasionale of 'n provinsiale regering mag nie 'n munisipaliteit se vermo of reg om sy
bevoegdhede uit te oefen of sy funksies te verrig, kompromitteer of belemmer nie.
Oogmerke van plaaslike regering
152. (1) Die oogmerke van plaaslike regering is -
(a) om demokratiese en verantwoordingspligtige regering vir plaaslike gemeenskappe te
voorsien;
(b) om te verseker dat dienste op volhoubare wyse aan gemeenskappe verskaf word;
(c) om maatskaplike en ekonomiese ontwikkeling te bevorder;
(d) om 'n veilige en gesonde omgewing te bevorder; en
(e) om die betrokkenheid van gemeenskappe en gemeenskapsorganisasies in plaaslike
regeringsaangeleenthede aan te moedig.
(2) 'n Munisipaliteit moet daarna streef om binne sy finansile en administratiewe vermo die
oogmerke in subartikel (1) uiteengesit, te verwesenlik.
Ontwikkelingspligte van munisipaliteite
153. 'n Munisipaliteit moet -
(a) sy administrasie en sy begrotings- en beplanningsprosesse so struktureer en bestuur dat
voorrang verleen word aan die basiese behoeftes van die gemeenskap, en dat die maatskaplike en
ekonomiese ontwikkeling van die gemeenskap bevorder word; en
(b) aan nasionale en provinsiale ontwikkelingsprogramme deelneem.
Munisipaliteite in regering van samewerking
154. (1) Die nasionale regering en provinsiale regerings moet deur wetgewende en ander
maatrels munisipaliteite se vermo om hul eie sake te bestuur, hul bevoegdhede uit te oefen en
hul funksies te verrig, steun en versterk.
(2) Nasionale of provinsiale konsepwetgewing wat die status, instellings, bevoegdhede of
funksies van plaaslike regering raak, moet voordat dit by die Parlement of 'n provinsiale wetgewer
ingedien word, vir openbare kommentaar gepubliseer word op 'n wyse wat georganiseerde
plaaslike regering, munisipaliteite en ander belanghebbende persone 'n geleentheid bied om verto
met betrekking tot die konsepwetgewing te rig.
Instelling van munisipaliteite
155. (1) Daar is die volgende kategorie munisipaliteite:
(a) Kategorie A: 'n Munisipaliteit wat eksklusiewe munisipale uitvoerende en wetgewende
gesag in sy gebied het.
(b) Kategorie B: 'n Munisipaliteit wat munisipale uitvoerende en wetgewende gesag in sy
gebied deel met 'n kategorie C-munisipaliteit binne wie se gebied hy val.
(c) Kategorie C: 'n Munisipaliteit wat munisipale uitvoerende en wetgewende gesag het in
'n gebied wat meer as een munisipaliteit insluit.
(2) Nasionale wetgewing moet die verskillende soorte munisipaliteite bepaal wat binne elke
kategorie ingestel kan word.
(3) Nasionale wetgewing moet -
(a) die maatstawwe voorskryf vir die bepaling van wanneer 'n gebied 'n enkele kategorie
A-munisipaliteit moet h of wanneer dit munisipaliteite van sowel kategorie B as kategorie C
moet h;
(b) maatstawwe en prosedures voorskryf vir die bepaling van munisipale grense deur 'n
onafhanklike gesag; en
(c) behoudens artikel 229, voorsiening maak vir 'n gepaste verdeling van bevoegdhede en
funksies tussen munisipaliteite wanneer 'n gebied munisipaliteite van sowel kategorie B as
kategorie C het. 'n Verdeling van bevoegdhede en funksies tussen 'n kategorie B-munisipaliteit
en 'n kategorie C-munisipaliteit kan verskil van die verdeling van bevoegdhede en funksies tussen
'n ander kategorie B-munisipaliteit en daardie kategorie C-munisipaliteit.
(4) Die wetgewing in subartikel (3) genoem, moet die behoefte om munisipale dienste op
billike en volhoubare wyse te verskaf, in aanmerking neem.
(5) Provinsiale wetgewing moet die verskillende soorte munisipaliteite wat in die provinsie
ingestel moet word, bepaal.
(6) Elke provinsiale regering moet munisipaliteite in sy provinsie instel op 'n wyse wat
bestaanbaar is met die wetgewing wat ingevolge subartikels (2) en (3) verorden is, en moet deur
wetgewende of ander maatrels -
(a) voorsiening maak vir die monitering en ondersteuning van plaaslike regering in die
provinsie; en
(b) die ontwikkeling van plaaslike regeringsvermo bevorder ten einde munisipaliteite in staat
te stel om hul funksies te verrig en hul eie sake te bestuur.
(7) Die nasionale regering, behoudens artikel 44, en die provinsiale regerings het die
wetgewende en uitvoerende gesag om toe te sien dat munisipaliteite hul funksies ten opsigte van
aangeleenthede in Bylaes 4 en 5 vermeld doeltreffend verrig, deur die uitoefening van
munisipaliteite se uitvoerende gesag genoem in artikel 156(1) te reguleer.
Bevoegdhede en funksies van munisipaliteite
156. (1) 'n Munisipaliteit het uitvoerende gesag ten opsigte van, en het die reg op die
administrasie van -
(a) die plaaslike regeringsaangeleenthede wat in Deel B van Bylae 4 en Deel B van Bylae 5
vermeld word; en
(b) enige ander aangeleentheid wat deur nasionale of provinsiale wetgewing aan hom opgedra
word.
(2) 'n Munisipaliteit kan verordeninge uitvaardig en administreer vir die doeltreffende
administrasie van die aangeleenthede wat hy die reg het om te administreer.
(3) Behoudens artikel 151(4) is 'n munisipale verordening wat met nasionale of provinsiale
wetgewing strydig is, ongeldig. Indien daar 'n teenstrydigheid is tussen 'n munisipale verordening
en nasionale of provinsiale wetgewing wat nie van krag is nie vanwe 'n teenstrydigheid in artikel
149 genoem, word die munisipale verordening as geldig beskou solank daardie wetgewing nie van
krag is nie.
(4) Die nasionale regering en provinsiale regerings moet by wyse van 'n ooreenkoms en
behoudens enige voorwaardes aan 'n munisipaliteit die administrasie opdra van 'n aangeleentheid
wat in Deel A van Bylae 4 of Deel A van Bylae 5 vermeld word en wat noodsaaklikerwys op
plaaslike regering betrekking het, indien -
(a) daardie aangeleentheid die doeltreffendste plaaslik geadministreer sou kon word; en
(b) die munisipaliteit die vermo het om dit te administreer.
(5) 'n Munisipaliteit het die reg om enige bevoegdheid uit te oefen met betrekking tot 'n
aangeleentheid wat redelikerwys nodig is vir, of verband hou met, die doeltreffende verrigting van
sy funksies.
Samestelling en verkiesing van Munisipale Rade
157. (1) 'n Munisipale Raad bestaan uit -
(a) lede wat ooreenkomstig subartikels (2), (3), (4) en (5) verkies is; of
(b) indien nasionale wetgewing daarvoor voorsiening maak -
(i) lede wat deur ander Munisipale Rade aangestel is om daardie ander Rade te
verteenwoordig; of
(ii) sowel lede wat ooreenkomstig paragraaf (a) verkies is as lede wat ooreenkomstig
subparagraaf (i) van hierdie paragraaf aangestel is.
(2) Die verkiesing van lede tot 'n Munisipale Raad soos in subartikel (1)(a) beoog, moet
ooreenkomstig nasionale wetgewing geskied, wat 'n stelsel moet voorskryf -
(a) van proporsionele verteenwoordiging wat op die betrokke munisipaliteit se segment van
die nasionale gemeenskaplike kieserslys gebaseer is en wat voorsiening maak vir die verkiesing
van lede uit lyste van partykandidate wat in 'n party se rangorde van voorkeur opgestel is; of
(b) van proporsionele verteenwoordiging soos in paragraaf (a) beskryf wat gekombineer is
met 'n stelsel van wyksverteenwoordiging wat op die betrokke munisipaliteit se segment van die
nasionale gemeenskaplike kieserslys gebaseer is.
(3) 'n Kiesstelsel ingevolge subartikel (2) moet verseker dat die totale getal lede wat uit elke
party verkies word, die totale verhouding weerspiel van die stemme wat vir daardie partye
uitgebring is.
(4) Indien die kiesstelsel wyksverteenwoordiging insluit, moet die afbakening van wyke
gedoen word deur 'n onafhanklike gesag wat aangestel word ingevolge, en wat funksioneer
volgens, prosedures en maatstawwe wat deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(5) 'n Persoon kan in 'n munisipaliteit stem slegs indien daardie persoon op daardie
munisipaliteit se segment van die nasionale gemeenskaplike kieserslys geregistreer is.
(6) Die nasionale wetgewing in subartikel (1)(b) genoem, moet 'n stelsel voorskryf wat dit
moontlik maak dat partye en belange wat weerspiel word in die Munisipale Raad wat die
aanstelling doen, billik verteenwoordig word in die Munisipale Raad waarin die aanstelling gedoen
word.
Lidmaatskap van Munisipale Rade
158. (1) Elke burger wat bevoeg is om vir 'n Munisipale Raad te stem, is bevoeg om 'n lid
van daardie Raad te wees, uitgesonderd -
(a) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die betrokke munisipaliteit en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat nie ingevolge nasionale wetgewing
van hierdie onbevoegdheid vrygestel is nie;
(b) iemand wat aangestel is deur, of in die diens is van, die staat in 'n ander sfeer en
vergoeding vir daardie aanstelling of diens ontvang, en wat ingevolge nasionale wetgewing
onbevoeg is vir lidmaatskap van 'n Munisipale Raad;
(c) iemand wat onbevoeg is om vir die Nasionale Vergadering te stem of ingevolge artikel
47(1)(c), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van die Vergadering te wees;
(d) 'n lid van die Nasionale Vergadering, 'n afgevaardigde na die Nasionale Raad van
Provinsies of 'n lid van 'n provinsiale wetgewer; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid
van 'n Munisipale Raad wat plaaslike regering in die Nasionale Raad verteenwoordig nie; of
(e) 'n lid van 'n ander Munisipale Raad; maar hierdie onbevoegdheid geld nie vir 'n lid van
'n Munisipale Raad wat daardie Raad in 'n ander Munisipale Raad van 'n ander kategorie
verteenwoordig nie.
(2) Iemand wat ingevolge subartikel (1)(a), (b), (d) of (e) onbevoeg is om 'n lid van 'n
Munisipale Raad te wees, kan 'n kandidaat vir die Raad wees behoudens enige beperkings of
voorwaardes deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Termyne van Munisipale Rade
159. Die termyn van 'n Munisipale Raad is hoogstens vier jaar, soos deur nasionale wetgewing
bepaal.
Interne prosedures
160. (1) 'n Munisipale Raad -
(a) neem besluite oor die uitoefening van al die bevoegdhede en die verrigting van al die
funksies van die munisipaliteit;
(b) moet sy voorsitter verkies;
(c) kan 'n uitvoerende komitee en ander komitees verkies, behoudens nasionale wetgewing;
en
(d) kan personeel in diens neem wat vir die doeltreffende verrigting van sy funksies nodig is.
(2) Die volgende funksies mag nie deur 'n Munisipale Raad gedelegeer word nie:
(a) Die aanname van verordeninge;
(b) die goedkeuring van begrotings;
(c) die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte; en
(d) die verkryging van lenings.
(3) (a) 'n Meerderheid van die lede van 'n Munisipale Raad moet teenwoordig wees
voordat daar oor enige aangeleentheid gestem kan word.
(b) Alle vrae oor aangeleenthede in subartikel (2) vermeld, word beslis by wyse van 'n besluit
deur 'n Munisipale Raad met 'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede aangeneem.
(c) Alle ander vrae voor 'n Munisipale Raad word beslis deur 'n meerderheid van die stemme
wat uitgebring word.
(4) Geen verordening mag deur 'n Munisipale Raad aangeneem word nie tensy -
(a) daar aan al die lede van die Raad redelike kennis gegee is; en
(b) die voorgestelde verordening vir openbare kommentaar gepubliseer is.
(5) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir maatstawwe om -
(a) die grootte van 'n Munisipale Raad te bepaal;
(b) te bepaal of Munisipale Rade 'n uitvoerende komitee of enige ander komitee kan verkies;
of
(c) die grootte van die uitvoerende komitee of enige ander komitee van 'n Munisipale Raad
te bepaal.
(6) 'n Munisipale Raad kan verordeninge uitvaardig wat rels en orders voorskryf vir -
(a) sy interne relings;
(b) sy werksaamhede en verrigtinge; en
(c) die instelling, samestelling, prosedures, bevoegdhede en funksies van sy komitees.
(7) 'n Munisipale Raad moet sy funksies op 'n oop wyse verrig, en kan sy sittings of di van
sy komitees sluit slegs wanneer dit, met inagneming van die aard van die werksaamhede wat
verrig word, redelik is om dit te doen.
(8) Lede van 'n Munisipale Raad is daarop geregtig om aan die Raad se verrigtinge en di van
sy komitees deel te neem op 'n wyse wat -
(a) dit moontlik maak dat partye en belange wat in die Raad weerspiel word, billik
verteenwoordig word;
(b) met die demokrasie bestaanbaar is; en
(c) deur nasionale wetgewing gerel kan word.
Voorreg
161. Provinsiale wetgewing kan binne die raamwerk van nasionale wetgewing voorsiening
maak vir voorregte en immuniteite van Munisipale Rade en hul lede.
Publikasie van munisipale verordeninge
162. (1) 'n Munisipale verordening kan toegepas word slegs nadat dit in die offisile
koerant van die betrokke provinsie gepubliseer is.
(2) 'n Provinsiale offisile koerant moet 'n munisipale verordening op versoek van die
munisipaliteit publiseer.
(3) Munisipale verordeninge moet vir die publiek toeganklik wees.
Georganiseerde plaaslike regering
163. 'n Parlementswet verorden ooreenkomstig die prosedure deur artikel 76 voorgeskryf,
moet -
(a) voorsiening maak vir die erkenning van nasionale en provinsiale organisasies wat
munisipaliteite verteenwoordig; en
(b) prosedures bepaal waarvolgens plaaslike regering -
(i) met die nasionale of 'n provinsiale regering oorleg kan pleeg;
(ii) verteenwoordigers kan aanwys om aan die Nasionale Raad van Provinsies deel te neem;
en
(iii) persone in die Finansile en Fiskale Kommissie kan benoem.
Ander aangeleenthede
164. Enige aangeleentheid rakende plaaslike regering waarmee nie in die Grondwet gehandel
word nie, kan deur nasionale wetgewing, of deur provinsiale wetgewing binne die raamwerk van
nasionale wetgewing, voorgeskryf word.
HOOFSTUK 8
HOWE EN REGSPLEGING
Regsprekende gesag
165. (1) Die regsprekende gesag van die Republiek berus by die howe.
(2) Die howe is onafhanklik en onderworpe slegs aan die Grondwet en die reg, wat hulle
onpartydig en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel moet toepas.
(3) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van die howe inbreuk maak nie.
(4) Staatsorgane moet die howe deur middel van wetgewende en ander maatrels bystaan en
beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid, toeganklikheid en
doeltreffendheid van die howe te verseker.
(5) 'n Bevel of beslissing deur 'n hof uitgereik, bind alle persone op wie en staatsorgane
waarop dit van toepassing is.
Regstelsel
166. Die howe is -
(a) die Konstitusionele Hof;
(b) die Hoogste Hof van Appl;
(c) die Ho Howe, met inbegrip van enige ho hof van appl wat ingevolge 'n Parlementswet
ingestel word om applle vanaf Ho Howe aan te hoor;
(d) die landdroshowe; en
(e) enige ander hof ingevolge 'n Parlementswet ingestel of erken, met inbegrip van 'n hof met
'n status soortgelyk aan di van hetsy die Ho Howe hetsy die landdroshowe.
Konstitusionele Hof
167. (1) Die Konstitusionele Hof bestaan uit 'n President, 'n Adjunkpresident en nege ander
regters.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Konstitusionele Hof moet deur minstens agt regters verhoor
word.
(3) Die Konstitusionele Hof -
(a) is die hoogste hof in alle grondwetlike aangeleenthede;
(b) kan slegs oor grondwetlike aangeleenthede en oor kwessies wat met beslissings oor
grondwetlike aangeleenthede in verband staan, beslis; en
(c) gee die finale beslissing oor die vraag of 'n aangeleentheid 'n grondwetlike aangeleentheid
is en of 'n kwessie met 'n beslissing oor 'n grondwetlike aangeleentheid in verband staan.
(4) Slegs die Konstitusionele Hof kan -
(a) beslis oor geskille tussen staatsorgane in die nasionale of provinsiale sfeer betreffende die
grondwetlike status, bevoegdhede of funksies van enige van daardie staatsorgane;
(b) beslis oor die grondwetlikheid van enige parlementre of provinsiale Wetsontwerp, maar
kan dit slegs doen in die omstandighede wat in artikel 79 of 121 beoog word;
(c) beslis oor aansoeke wat in artikel 80 of 122 beoog word;
(d) beslis oor die grondwetlikheid van enige wysiging van die Grondwet;
(e) beslis dat die Parlement of die President in gebreke gebly het om 'n grondwetlike
verpligting na te kom; of
(f) 'n provinsiale grondwet ingevolge artikel 144 sertifiseer.
(5) Die Konstitusionele Hof vel die finale beslissing oor die vraag of 'n Parlementswet, 'n
provinsiale Wet of optrede van die President grondwetlik is, en geen bevel van ongeldigheid wat
deur die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status gegee is, is van
krag voordat daardie bevel deur die Konstitusionele Hof bevestig is nie.
(6) Nasionale wetgewing of die rels van die Konstitusionele Hof moet 'n persoon toelaat om,
wanneer dit in die belang van geregtigheid is en met verlof van die Konstitusionele Hof -
(a) 'n aangeleentheid regstreeks by die Konstitusionele Hof aanhangig te maak; of
(b) regstreeks vanaf enige ander hof na die Konstitusionele Hof te appelleer.
(7) 'n Grondwetlike aangeleentheid sluit enige kwessie in waarby die uitleg, beskerming of
afdwinging van die Grondwet betrokke is.
Hoogste Hof van Appl
168. (1) Die Hoogste Hof van Appl bestaan uit 'n Hoofregter, 'n Adjunkhoofregter en die
getal applregters wat deur 'n Parlementswet bepaal word.
(2) 'n Aangeleentheid voor die Hoogste Hof van Appl moet beslis word deur die getal
regters wat deur 'n Parlementswet bepaal word.
(3) Die Hoogste Hof van Appl kan applle in enige aangeleentheid beslis. Hy is die hoogste
hof van appl behalwe in grondwetlike aangeleenthede, en beslis slegs -
(a) applle;
(b) kwessies wat met applle in verband staan; en
(c) enige ander aangeleentheid wat na hom verwys mag word in omstandighede wat deur 'n
Parlementswet omskryf word.
Ho Howe
169. 'n Ho Hof kan -
(a) enige grondwetlike aangeleentheid beslis, uitgesonderd 'n aangeleentheid wat -
(i) slegs die Konstitusionele Hof kan beslis; of
(ii) deur 'n Parlementswet opgedra is aan 'n ander hof met 'n status soortgelyk aan di van
'n Ho Hof; en
(b) enige ander aangeleentheid beslis wat nie deur 'n Parlementswet aan 'n ander hof opgedra
is nie.
Landdroshowe en ander howe
170. Landdroshowe en alle ander howe kan enige aangeleentheid beslis wat deur 'n
Parlementswet bepaal word, maar 'n hof met 'n laer status as 'n Ho Hof mag nie ondersoek
instel na of beslis oor die grondwetlikheid van enige wetgewing of enige optrede van die President
nie.
Hofprosedures
171. Alle howe funksioneer ingevolge nasionale wetgewing, en daar moet ingevolge nasionale
wetgewing vir hulle rels en prosedures voorsiening gemaak word.
Bevoegdhede van howe in grondwetlike aangeleenthede
172. (1) Wanneer 'n hof 'n grondwetlike aangeleentheid binne sy bevoegdheid beslis -
(a) moet die hof verklaar dat enige regsvoorskrif of optrede wat met die Grondwet
onbestaanbaar is, ongeldig is in die mate waarin dit onbestaanbaar is; en
(b) kan die hof enige bevel gee wat regverdig en billik is, met inbegrip van -
(i) 'n bevel wat die terugwerkendheid van die ongeldigverklaring beperk; en
(ii) 'n bevel wat die ongeldigverklaring vir enige tydperk en op enige voorwaardes opskort
ten einde die bevoegde gesag toe te laat om die gebrek reg te stel.
(2) (a) Die Hoogste Hof van Appl, 'n Ho Hof of 'n hof met soortgelyke status kan 'n
bevel gee oor die grondwetlike geldigheid van 'n Parlementswet, 'n provinsiale Wet of enige
optrede van die President, maar 'n bevel van grondwetlike ongeldigheid is nie van krag tensy dit
deur die Konstitusionele Hof bevestig word nie.
(b) 'n Hof wat 'n bevel van grondwetlike ongeldigheid gee, kan 'n tydelike interdik of ander
tydelike verligting aan 'n party verleen, of kan die verrigtinge verdaag, hangende 'n beslissing van
die Konstitusionele Hof oor die geldigheid van genoemde Wet of optrede.
(c) Nasionale wetgewing moet voorsiening maak vir die verwysing van 'n bevel van
grondwetlike ongeldigheid na die Konstitusionele Hof.
(d) Enige persoon of staatsorgaan met 'n voldoende belang kan regstreeks appelleer na, of
regstreeks aansoek doen by, die Konstitusionele Hof om 'n bevel van grondwetlike ongeldigheid
deur 'n hof ingevolge hierdie subartikel, te bevestig of te verander.
Inherente bevoegdheid
173. Die Konstitusionele Hof, die Hoogste Hof van Appl en die Ho Howe het die inherente
bevoegdheid om, met inagneming van die belang van geregtigheid, hul eie proses te beskerm en
te rel en die gemene reg te ontwikkel.
Aanstelling van regterlike beamptes
174. (1) Enige toepaslik gekwalifiseerde vrou of man wat 'n geskikte en gepaste persoon
is, kan as 'n regterlike beampte aangestel word. Iemand wat in die Konstitusionele Hof aangestel
staan te word, moet daarbenewens 'n Suid-Afrikaanse burger wees.
(2) Die behoefte dat die regbank in die bre die rasse- en geslagsamestelling van Suid-Afrika
weerspiel, moet in aanmerking geneem word wanneer regterlike beamptes aangestel word.
(3) Die President as hoof van die nasionale uitvoerende gesag stel, na oorleg met die
Regterlike Dienskommissie en die leiers van partye wat in die Nasionale Vergadering
verteenwoordig is, die President en Adjunkpresident van die Konstitusionele Hof en, na oorleg
met die Regterlike Dienskommissie, die Hoofregter en Adjunkhoofregter aan.
(4) Die ander regters van die Konstitusionele Hof word deur die President, as hoof van die
nasionale uitvoerende gesag, na oorleg met die President van die Konstitusionele Hof en die leiers
van partye wat in die Nasionale Vergadering verteenwoordig is, ooreenkomstig die volgende
prosedure aangestel:
(a) Die Regterlike Dienskommissie moet 'n lys van benoemdes opstel met drie name meer as
die getal aanstellings wat gedoen moet word, en die lys aan die President voorl.
(b) Die President kan aanstellings uit die lys doen, en moet die Regterlike Dienskommissie in
kennis stel, met vermelding van redes, indien enige van die benoemdes onaanvaarbaar is en enige
aanstelling nog gedoen moet word.
(c) Die Regterlike Dienskommissie moet die lys met verdere benoemdes aanvul en die
President moet die oorblywende aanstellings uit die aangevulde lys doen.
(5) Te alle tye moet minstens vier lede van die Konstitusionele Hof persone wees wat regters
was op die tydstip waarop hulle in die Konstitusionele Hof aangestel is.
(6) Die President moet die regters van alle ander howe op advies van die Regterlike
Dienskommissie aanstel.
(7) Ander regterlike beamptes word aangestel ingevolge 'n Parlementswet, wat moet verseker
dat die aanstelling, bevordering, oorplasing of ontslag van, of tugstappe teen, hierdie regterlike
beamptes sonder begunstiging of vooroordeel geskied.
(8) Voordat regterlike beamptes begin om hulle funksies te verrig, moet hulle ooreenkomstig
Bylae 2 'n eed of plegtige verklaring afl dat hulle die Grondwet sal handhaaf en beskerm.
Waarnemende regters
175. (1) Die President kan 'n vrou of 'n man as 'n waarnemende regter in die
Konstitusionele Hof aanstel indien daar 'n vakature is of indien 'n regter afwesig is. Die
aanstelling moet geskied op aanbeveling van die Kabinetslid wat vir die regspleging
verantwoordelik is, handelende met die instemming van die President van die Konstitusionele Hof
en die Hoofregter.
(2) Die Kabinetslid wat vir die regspleging verantwoordelik is, moet waarnemende regters in
ander howe aanstel na oorleg met die senior regter van die hof waarin die waarnemende regter
sal dien.
Ampstermyne en vergoeding
176. (1) 'n Regter van die Konstitusionele Hof word vir 'n nie-herhaalbare termyn van 12
jaar aangestel, maar moet by bereiking van die ouderdom van 70 jaar uittree.
(2) Ander regters beklee die amp totdat hulle ingevolge 'n Parlementswet van aktiewe diens
onthef word.
(3) Die salarisse, toelaes en voordele van regters mag nie verminder word nie.
Ontheffing
177. (1) 'n Regter kan van die amp onthef word slegs indien -
(a) die Regterlike Dienskommissie bevind dat die regter aan 'n onvermo ly, uitermate
onbevoeg is of aan growwe wangedrag skuldig is; en
(b) die Nasionale Vergadering die ontheffing van daardie regter aanvra by 'n besluit
aangeneem met 'n ondersteunende stem van minstens twee derdes van die lede van die
Vergadering.
(2) Die President moet 'n regter van die amp onthef indien 'n besluit aangeneem word waarin
die ontslag van daardie regter aangevra word.
(3) Die President kan op advies van die Regterlike Dienskommissie 'n regter skors wat die
onderwerp is van verrigtinge ingevolge subartikel (1).
Regterlike Dienskommissie
178. (1) Daar is 'n Regterlike Dienskommissie, wat bestaan uit -
(a) die Hoofregter, wat op vergaderings van die Kommissie voorsit;
(b) die President van die Konstitusionele Hof;
(c) een Regter-president deur die Regters-president aangewys;
(d) die Kabinetslid wat vir die regspleging verantwoordelik is, of 'n plaasvervanger deur
daardie Kabinetslid aangewys;
(e) twee praktiserende advokate uit die geledere van die advokateprofessie benoem om die
professie as geheel te verteenwoordig, en deur die President aangestel;
(f) twee praktiserende prokureurs uit die geledere van die prokureursprofessie benoem om
die professie as geheel te verteenwoordig, en deur die President aangestel;
(g) een dosent in die regte deur regsdosente aan Suid-Afrikaanse universiteite aangewys;
(h) ses persone deur die Nasionale Vergadering uit sy geledere aangewys, van wie minstens
drie lede moet wees van opposisiepartye wat in die Vergadering verteenwoordig is;
(i) vier vaste afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies as 'n groep deur die Raad
aangewys by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende stem van minstens ses provinsies;
(j) vier persone aangewys deur die President as hoof van die nasionale uitvoerende gesag, na
oorleg met die leiers van al die partye in die Nasionale Vergadering; en
(k) wanneer aangeleenthede oorweeg word wat spesifiek op 'n provinsiale of plaaslike
afdeling van die Ho Hof betrekking het, die Regter-president van daardie afdeling en die Premier,
of 'n plaasvervanger deur die Premier aangewys, van die betrokke provinsie.
(2) Indien die getal persone wat ingevolge subartikel (1)(e) of (f) uit die geledere van die
advokate- of prokureursprofessie benoem is gelyk is aan die getal vakatures wat gevul moet word,
moet die President hulle aanstel. Indien die getal persone wat benoem is meer is as die getal
vakatures wat gevul moet word, moet die President, na oorleg met die betrokke professie, genoeg
van die benoemdes aanstel om die vakatures te vul, met inagneming van die behoefte om te
verseker dat diegene wat aangestel word die professie as geheel verteenwoordig.
(3) Lede van die Kommissie deur die Nasionale Raad van Provinsies aangewys, dien totdat
hulle as 'n groep vervang word, of totdat 'n vakature in hulle geledere ontstaan. Ander lede wat
in die Kommissie aangewys of benoem is, dien totdat hulle vervang word deur diegene wat hulle
aangewys of benoem het.
(4) Die Regterlike Dienskommissie het die bevoegdhede en funksies in die Grondwet en
nasionale wetgewing aan hom opgedra.
(5) Die Regterlike Dienskommissie kan die nasionale regering oor enige aangeleentheid met
betrekking tot die regbank of die regspleging adviseer, maar wanneer hy enige aangeleentheid
behalwe die aanstelling van 'n regter oorweeg, moet hy sonder die lede wat ingevolge subartikel
(1)(h) en (i) aangewys is, vergader.
(6) Die Regterlike Dienskommissie kan sy eie prosedure bepaal, maar besluite van die
Kommissie moet deur 'n meerderheid van sy lede gesteun word.
Vervolgingsgesag
179. (1) Daar is 'n enkele nasionale vervolgingsgesag in die Republiek, wat ingevolge 'n
Parlementswet saamgestel is en wat bestaan uit -
(a) 'n Nasionale Direkteur van Openbare Vervolgings, wat die hoof van die vervolgingsgesag
is en deur die President, as hoof van die nasionale uitvoerende gesag, aangestel word; en
(b) Direkteure van Openbare Vervolgings en aanklaers soos deur 'n Parlementswet bepaal.
(2) Die vervolgingsgesag het die bevoegdheid om strafregtelike verrigtinge namens die staat
in te stel en om enige funksies te verrig wat in verband met die instel van strafregtelike verrigtinge
nodig is.
(3) Nasionale wetgewing moet verseker dat die Direkteure van Openbare Vervolgings -
(a) paslik gekwalifiseerd is; en
(b) verantwoordelik is vir vervolgings in spesifieke jurisdiksies, behoudens subartikel (5).
(4) Nasionale wetgewing moet verseker dat die vervolgingsgesag sy funksies sonder vrees,
begunstiging of vooroordeel verrig.
(5) Die Nasionale Direkteur van Openbare Vervolgings -
(a) moet met die instemming van die Kabinetslid wat vir die regspleging verantwoordelik is
en na oorleg met die Direkteure van Openbare Vervolgings die vervolgingsbeleid bepaal wat in
die vervolgingsproses nagekom moet word;
(b) moet beleidsvoorskrifte uitreik wat in die vervolgingsproses nagekom moet word;
(c) kan in die vervolgingsproses ingryp wanneer beleidsvoorskrifte nie nagekom word nie; en
(d) kan 'n besluit om te vervolg of nie te vervolg nie, hersien na oorleg met die betrokke
Direkteur van Openbare Vervolgings en na ontvangs, binne 'n tydperk deur die Nasionale
Direkteur van Openbare Vervolgings bepaal, van verto van die volgende:
(i) Die beskuldigde.
(ii) Die klaer.
(iii) Enige ander persoon of party wat deur die Nasionale Direkteur as betrokke beskou word.
(6) Die Kabinetslid wat vir die regspleging verantwoordelik is, oefen finale
verantwoordelikheid oor die vervolgingsgesag uit.
(7) Alle ander aangeleenthede betreffende die vervolgingsgesag moet deur nasionale
wetgewing bepaal word.
Ander aangeleenthede betreffende regspleging
180. Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir enige aangeleentheid betreffende die
regspleging waarmee nie in die Grondwet gehandel word nie, met inbegrip van -
(a) opleidingsprogramme vir regterlike beamptes;
(b) prosedures vir die hantering van klagtes oor regterlike beamptes; en
(c) die deelname van ander persone as regterlike beamptes aan die beslissings van howe.
HOOFSTUK 9
STAATSINSTELLINGS TER ONDERSTEUNING
VAN GRONDWETLIKE DEMOKRASIE
Instelling en bepalende beginsels
181. (1) Die volgende staatsinstellings versterk die grondwetlike demokrasie in die
Republiek:
(a) Die Openbare Beskermer.
(b) Die Menseregtekommissie.
(c) Die Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die Regte van Kultuur-,
Godsdiens- en Taalgemeenskappe.
(d) Die Kommissie vir Geslagsgelykheid.
(e) Die Ouditeur-generaal.
(f) Die Verkiesingskommissie.
(2) Hierdie instellings is onafhanklik, en slegs aan die Grondwet en die reg onderworpe, en
moet onpartydig wees en hul bevoegdhede en funksies sonder vrees, begunstiging of vooroordeel
uitoefen en verrig.
(3) Ander staatsorgane moet hierdie instellings deur middel van wetgewende en ander
maatrels bystaan en beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid en
doeltreffendheid van hierdie instellings te verseker.
(4) Geen persoon of staatsorgaan mag op die funksionering van hierdie instellings inbreuk
maak nie.
(5) Hierdie instellings is teenoor die Nasionale Vergadering verantwoordingspligtig, en moet
minstens een keer per jaar oor hul bedrywighede en die verrigting van hul funksies aan die
Vergadering verslag doen.
Openbare Beskermer
Funksies van Openbare Beskermer
182. (1) Die Openbare Beskermer het die bevoegdheid, soos deur nasionale wetgewing
gereguleer -
(a) om ondersoek in te stel na enige optrede in staatsake, of in die openbare administrasie in
enige regeringsfeer, wat, na beweer of vermoed word, onbehoorlik is of enige onbehoorlikheid
of benadeling tot gevolg het;
(b) om oor di optrede verslag te doen; en
(c) om gepaste regstellende stappe te doen.
(2) Die Openbare Beskermer het die bykomende bevoegdhede en funksies wat deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
(3) Die Openbare Beskermer mag nie hofbeslissings ondersoek nie.
(4) Die Openbare Beskermer moet vir alle persone en gemeenskappe toeganklik wees.
(5) Enige verslag deur die Openbare Beskermer uitgereik, moet vir die publiek toeganklik
wees, tensy buitengewone omstandighede, wat ingevolge nasionale wetgewing bepaal moet word,
vereis dat 'n verslag vertroulik gehou word.
Ampstermyn
183. Die Openbare Beskermer word vir 'n nie-herhaalbare termyn van sewe jaar aangestel.
Menseregtekommissie
Funksies van Menseregtekommissie
184. (1) Die Menseregtekommissie moet -
(a) respek vir menseregte en 'n kultuur van menseregte bevorder;
(b) die beskerming, ontwikkeling en verwesenliking van menseregte bevorder; en
(c) die handhawing van menseregte in die Republiek monitor en die stand daarvan bepaal.
(2) Die Menseregtekommissie het die bevoegdhede, soos deur nasionale wetgewing
gereguleer, wat nodig is om sy funksies te verrig, met inbegrip van die bevoegdheid -
(a) om ondersoek in te stel na en verslag te doen oor die handhawing van menseregte;
(b) om stappe te doen ten einde gepaste herstel te verseker waar menseregte geskend is;
(c) om navorsing te doen; en
(d) om op te voed.
(3) Die Menseregtekommissie moet jaarliks van enige betrokke staatsorgane vereis om die
Kommissie te voorsien van inligting oor die maatrels wat hulle getref het ter verwesenliking van
die regte in die Handves van Regte betreffende behuising, gesondheidsorg, voedsel, water,
maatskaplike sekerheid, die onderwys en die omgewing.
(4) Die Menseregtekommissie het die bykomende bevoegdhede en funksies wat deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
Kommissie vir die Bevordering en
Beskerming van die Regte van Kultuur-, Godsdiens- en Taalgemeenskappe
Funksies van Kommissie
185. (1) Die Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die Regte van Kultuur-,
Godsdiens- en Taalgemeenskappe het die volgende hoofoogmerke:
(a) Om respek te bevorder vir die regte van kultuur-, godsdiens- en taalgemeenskappe;
(b) om vrede, vriendskap, menslikheid, verdraagsaamheid en nasionale eenheid onder kultuur-,
godsdiens- en taalgemeenskappe op die grondslag van gelykheid, nie-diskriminasie en vrye
assosiasie te bevorder en te
ontwikkel; en
(c) om die instelling of erkenning, ooreenkomstig nasionale wetgewing, van 'n kultuur- of
ander raad of rade vir 'n gemeenskap of gemeenskappe in Suid-Afrika aan te beveel.
(2) Die Kommissie het die bevoegdheid, soos deur nasionale wetgewing gereguleer, wat nodig
is om sy hoofoogmerke te bereik, met inbegrip van die bevoegdheid om kwessies betreffende die
regte van kultuur-, godsdiens- en taalgemeenskappe te monitor, te ondersoek, na te vors,
opvoeding daaroor te voorsien, steun daarvoor te werf, daaroor te adviseer en verslag daaroor
te doen.
(3) Die Kommissie kan enige aangeleentheid wat binne sy bevoegdhede en funksies val aan
die Menseregtekommissie vir ondersoek rapporteer.
(4) Die Kommissie het die bykomende bevoegdhede en funksies wat deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
Samestelling van Kommissie
186. (1) Die getal lede van die Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die Regte
van Kultuur-, Godsdiens- en Taalgemeenskappe en hul aanstelling en ampstermyne moet deur
nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(2) Die samestelling van die Kommissie -
(a) moet in die bre verteenwoordigend wees van die vernaamste kultuur-, godsdiens- en
taalgemeenskappe in Suid-Afrika; en
(b) in die bre die geslagsamestelling van Suid-Afrika weerspiel.
Kommissie vir Geslagsgelykheid
Funksies van Kommissie vir Geslagsgelykheid
187. (1) Die Kommissie vir Geslagsgelykheid moet respek vir geslagsgelykheid en die
ontwikkeling, beskerming en verwesenliking van geslagsgelykheid bevorder.
(2) Die Kommissie vir Geslagsgelykheid het die bevoegdheid, soos deur nasionale wetgewing
gereguleer, wat nodig is om sy funksies te verrig, met inbegrip van die bevoegdheid om
aangeleenthede betreffende geslagsgelykheid te monitor, te ondersoek, na te vors, opvoeding
daaroor te voorsien, steun daarvoor te werf, daaroor te adviseer en verslag daaroor te doen.
(3) Die Kommissie vir Geslagsgelykheid het die bykomende bevoegdhede en funksies wat
deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
Ouditeur-generaal
Werksaamhede van Ouditeur-generaal
188. (1) Die Ouditeur-generaal moet die rekenings, finansile state en finansile bestuur van
die volgende instellings en instansies ouditeer en daaroor verslag doen:
(a) Alle nasionale en provinsiale staatsdepartemente en
-administrasies;
(b) alle munisipaliteite; en
(c) enige ander instelling of rekenpligtige instansie wat ingevolge nasionale of provinsiale
wetgewing deur die Ouditeur-generaal geouditeer moet word.
(2) Benewens die pligte in subartikel (1) voorgeskryf, en behoudens enige wetgewing, kan
die Ouditeur-generaal die rekenings, finansile state en finansile bestuur van enige van die
volgende instellings ouditeer en daaroor verslag doen:
(a) Enige instelling wat uit die Nasionale Inkomstefonds of 'n Provinsiale Inkomstefonds of
deur 'n munisipaliteit gefinansier word; of
(b) enige instelling wat ingevolge enige wet gemagtig is om geld vir 'n openbare doel te
ontvang.
(3) Die Ouditeur-generaal moet ouditverslae voorl aan enige wetgewer wat 'n regstreekse
belang in die oudit het, en aan enige ander gesag wat deur nasionale wetgewing voorgeskryf
word. Alle verslae moet openbaar gemaak word.
(4) Die Ouditeur-generaal het die bykomende bevoegdhede en funksies wat deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
Ampstermyn
189. Die Ouditeur-generaal word vir 'n vaste, nie-herhaalbare termyn van tussen vyf en tien jaar
aangestel.
Verkiesingskommissie
Funksies van Verkiesingskommissie
190. (1) Die Verkiesingskommissie moet -
(a) verkiesings van nasionale, provinsiale en munisipale wetgewende liggame ooreenkomstig
nasionale wetgewing bestuur;
(b) toesien dat di verkiesings vry en regverdig is; en
(c) die uitslae van di verkiesings bekend maak binne 'n tydperk wat deur nasionale
wetgewing voorgeskryf moet word en so kort as redelikerwys moontlik moet wees.
(2) Die Verkiesingskommissie het die bykomende bevoegdhede en funksies wat deur nasionale
wetgewing voorgeskryf word.
Samestelling van Verkiesingskommissie
191. Die Verkiesingskommissie bestaan uit minstens drie persone. Die getal lede en hul
ampstermyne moet deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
Onafhanklike Owerheid om
die Uitsaaiwese te Reguleer
Uitsaai-owerheid
192. 'n Onafhanklike owerheid moet deur nasionale wetgewing ingestel word om die
uitsaaiwese in die openbare belang te reguleer en om toe te sien dat regverdigheid geskied en 'n
verskeidenheid van sienswyses aangebied word wat in die bre verteenwoordigend van die
Suid-Afrikaanse samelewing is.
Algemene Bepalings
Aanstellings
193. (1) Die Openbare Beskermer en die lede van enige kommissie deur hierdie Hoofstuk
ingestel, moet vroue en mans wees
wat -
(a) Suid-Afrikaanse burgers is;
(b) geskikte en gepaste persone is om die bepaalde amp te beklee; en
(c) voldoen aan enige ander vereistes wat deur nasionale wetgewing voorgeskryf word.
(2) Die behoefte dat 'n Kommissie wat deur hierdie Hoofstuk ingestel word, in die bre die
rasse- en geslagsamestelling van Suid-Afrika weerspiel, moet by die aanstelling van lede in
aanmerking geneem word.
(3) Die Ouditeur-generaal moet 'n vrou of 'n man wees wat 'n Suid-Afrikaanse burger en 'n
geskikte en gepaste persoon is om di amp te beklee. By die aanstelling van die Ouditeur-generaal
moet gespesialiseerde kennis of ervaring van ouditering, staatsfinansies en die openbare
administrasie behoorlik in aanmerking geneem word.
(4) Die President moet die Openbare Beskermer, die Ouditeur-generaal en die lede van -
(a) die Menseregtekommissie;
(b) die Kommissie vir Geslagsgelykheid; en
(c) die Verkiesingskommissie,
op aanbeveling van die Nasionale Vergadering aanstel.
(5) Die Nasionale Vergadering moet persone aanbeveel wat -
(a) benoem is deur 'n komitee van die Vergadering wat proporsioneel saamgestel is uit lede
van alle partye wat in die Vergadering verteenwoordig is; en
(b) deur die Vergadering goedgekeur is by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende stem
van -
(i) minstens 60 persent van die lede van die Vergadering, indien die aanbeveling betrekking
het op die aanstelling van die Openbare Beskermer of die Ouditeur-generaal; of
(ii) 'n meerderheid van die lede van die Vergadering, indien die aanbeveling betrekking het
op die aanstelling van 'n lid van 'n Kommissie.
(6) Daar kan vir die betrokkenheid van die burgerlike gemeenskap in die aanbevelingsproses
voorsiening gemaak word soos in artikel 59(1)(a) beoog.
Ampsontheffing
194. (1) Die Openbare Beskermer, die Ouditeur-generaal of 'n lid van 'n Kommissie deur
hierdie Hoofstuk ingestel, kan van die amp onthef word slegs op grond van -
(a) wangedrag, onvermo of onbekwaamheid;
(b) 'n bevinding te dien effekte deur 'n komitee van die Nasionale Vergadering; en
(c) 'n besluit van die Vergadering waarin gevra word dat di persoon van die amp onthef
word.
(2) 'n Besluit van die Nasionale Vergadering oor die ampsontheffing van -
(a) die Openbare Beskermer of die Ouditeur-generaal, moet aangeneem word met 'n
ondersteunende stem van minstens twee derdes van die lede van die Vergadering; of
(b) 'n lid van 'n Kommissie, moet aangeneem word met 'n ondersteunende stem van 'n
meerderheid van die lede van die Vergadering.
(3) Die President -
(a) kan te eniger tyd na die aanvang van die verrigtinge van 'n komitee van die Nasionale
Vergadering vir die ontheffing van 'n persoon, daardie persoon in die amp skors; en
(b) moet 'n persoon van die amp onthef by aanname deur die Vergadering van die besluit
waarin gevra word dat di persoon van die amp onthef word.
HOOFSTUK 10
OPENBARE ADMINISTRASIE
Basiese waardes en beginsels wat openbare administrasie beheers
195. (1) Openbare administrasie word beheers deur die demokratiese waardes en beginsels
wat in die Grondwet verskans is, met inbegrip van die volgende beginsels:
(a) 'n Ho standaard van beroepsetiek moet bevorder en gehandhaaf word.
(b) Die voordelige, ekonomiese en doeltreffende aanwending van hulpbronne moet bevorder
word.
(c) Openbare administrasie moet ontwikkelingsgerig wees.
(d) Dienste moet onpartydig, regverdig, op billike grondslag en sonder vooroordeel gelewer
word.
(e) Aandag moet aan mense se behoeftes gegee word, en die publiek moet aangemoedig word
om aan beleidsvorming deel te neem.
(f) Openbare administrasie moet verantwoordingspligtig wees.
(g) Deursigtigheid moet bevorder word deur die publiek van tydige, toeganklike en korrekte
inligting te voorsien.
(h) Bekwame bestuur van menslike hulpbronne en geskikte loopbaanontwikkelingspraktyke
moet ontwikkel word ten einde menslike potensiaal tot die maksimum te ontsluit.
(i) Openbare administrasie moet in die bre verteenwoordigend wees van die Suid-Afrikaanse
bevolking, met indiensnemings- en personeelbestuurspraktyke wat gebaseer is op vermo,
objektiwiteit, billikheid en die behoefte om die wanbalanse van die verlede reg te stel ten einde
bre verteenwoordiging te bewerkstellig.
(2) Bogenoemde beginsels is van toepassing op -
(a) administrasie in elke regeringsfeer;
(b) staatsorgane; en
(c) openbare ondernemings.
(3) Nasionale wetgewing moet die bevordering verseker van die waardes en beginsels wat in
subartikel (1) vermeld word.
(4) Die aanstelling in die openbare administrasie van 'n aantal persone op grond van
beleidsoorwegings word nie uitgesluit nie, maar nasionale wetgewing moet di aanstellings in die
staatsdiens reguleer.
(5) Wetgewing wat die openbare administrasie reguleer, kan 'n onderskeid maak tussen
verskillende sektore, administrasies of instellings.
(6) Die aard en funksies van verskillende sektore, administrasies of instellings van die
openbare administrasie is tersaaklike faktore wat in aanmerking geneem moet word in wetgewing
wat die openbare administrasie rel.
Staatsdienskommissie
196. (1) Daar is 'n enkele Staatsdienskommissie vir die Republiek.
(2) Die Kommissie is onafhanklik en moet onpartydig wees, en moet sonder vrees,
begunstiging of vooroordeel sy bevoegdhede uitoefen en sy funksies verrig in die belang van die
handhawing van 'n doeltreffende en bevoegde openbare administrasie en 'n ho standaard van
beroepsetiek in die staatsdiens. Die Kommissie moet deur nasionale wetgewing gereguleer word.
(3) Ander staatsorgane moet deur middel van wetgewende en ander maatrels die Kommissie
bystaan en beskerm ten einde die onafhanklikheid, onpartydigheid, waardigheid en
doeltreffendheid van die Kommissie te verseker. Geen persoon of staatsorgaan mag op die
funksionering van die Kommissie inbreuk maak nie.
(4) Die bevoegdhede en funksies van die Kommissie is om -
(a) die waardes en beginsels wat in artikel 195 uiteengesit word, regdeur die staatsdiens te
bevorder;
(b) die organisasie en administrasie, en die personeelpraktyke, van die staatsdiens te
ondersoek, te monitor en te evalueer;
(c) maatrels voor te stel om doeltreffende en bevoegde werkverrigting in die staatsdiens te
verseker;
(d) lasgewings uit te reik wat daarop gemik is om te verseker dat personeelprosedures met
betrekking tot werwing, oorplasing, bevordering en ontslag voldoen aan die waardes en beginsels
in artikel 195 uiteengesit;
(e) verslag te doen ten opsigte van sy bedrywighede en die verrigting van sy funksies, met
inbegrip van enige bevinding wat hy mag maak, lasgewings wat hy mag uitreik en advies wat hy
mag gee, en om 'n evaluering te verskaf van die mate waarin daar voldoen word aan die waardes
en beginsels in artikel 195 uiteengesit; en
(f) hetsy uit eie beweging hetsy na ontvangs van enige
klagte -
(i) die toepassing van personeel- en openbare administrasie-praktyke te ondersoek en te
evalueer, en aan die toepaslike uitvoerende gesag en wetgewer verslag te doen;
(ii) ondersoek in te stel na griewe van werknemers in die staatsdiens oor amptelike handelinge
of versuime, en gepaste regstellings aan te beveel;
(iii) die nakoming van toepaslike prosedures in die staatsdiens te monitor en te ondersoek; en
(iv) nasionale en provinsiale staatsorgane van advies te dien oor personeelpraktyke in die
staatsdiens, met inbegrip van di met betrekking tot die werwing, aanstelling, oorplasing,
uitdienstreding en ander aspekte van die loopbane van werknemers in die staatsdiens.
(5) Die Kommissie is teenoor die Nasionale Vergadering verantwoordingspligtig.
(6) Die Kommissie moet minstens een keer per jaar ingevolge subartikel (4)(e) verslag doen
-
(a) aan die Nasionale Vergadering; en
(b) ten opsigte van sy bedrywighede in 'n provinsie, aan die wetgewer van daardie provinsie.
(7) Die Kommissie het die volgende 14 kommissarisse, wat deur die President aangestel word:
(a) Vyf kommissarisse ooreenkomstig subartikel (8)(a) deur die Nasionale Vergadering
goedgekeur; en
(b) een kommissaris vir elke provinsie ooreenkomstig subartikel (8)(b) deur die Premier van
die provinsie benoem.
(8) (a) 'n Kommissaris wat ingevolge subartikel (7)(a) aangestel word, moet -
(i) aanbeveel word deur 'n komitee van die Nasionale Vergadering wat proporsioneel
saamgestel is uit lede van alle partye wat in die Vergadering verteenwoordig is; en
(ii) deur die Vergadering goedgekeur word by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende
stem van 'n meerderheid van die lede van die Vergadering.
(b) 'n Kommissaris wat deur die Premier van 'n provinsie benoem word, moet -
(i) aanbeveel word deur 'n komitee van die provinsiale wetgewer wat proporsioneel
saamgestel is uit lede van alle partye wat in die wetgewer verteenwoordig is; en
(ii) deur die wetgewer goedgekeur word by 'n besluit aangeneem met 'n ondersteunende stem
van 'n meerderheid van die lede van die wetgewer.
(9) Die prosedure vir die aanstelling van kommissarisse word deur 'n Parlementswet
gereguleer.
(10) 'n Kommissaris word aangestel vir 'n termyn van vyf jaar, wat vir slegs een addisionele
termyn hernu kan word, en moet 'n vrou of 'n man wees wat -
(a) 'n Suid-Afrikaanse burger is; en
(b) 'n geskikte en gepaste persoon is met kennis of ervaring van administrasie, bestuur of die
verskaffing van openbare dienste.
(11) 'n Kommissaris kan van die amp onthef word slegs op grond van -
(a) wangedrag, onvermo of onbevoegdheid;
(b) 'n bevinding te dien effekte deur 'n komitee van die Nasionale Vergadering of, in die geval
van 'n kommissaris wat deur die Premier van 'n provinsie benoem is, deur 'n komitee van die
wetgewer van daardie provinsie; en
(c) 'n besluit van die Vergadering of die betrokke provinsiale wetgewer wat aangeneem is met
'n ondersteunende stem van 'n meerderheid van sy lede en waarin gevra word dat die kommissaris
van die amp onthef word.
(12) Die President moet die betrokke kommissaris van die amp onthef by -
(a) aanname deur die Vergadering van 'n besluit waarin gevra word dat daardie kommissaris
van die amp onthef word; of
(b) skriftelike verwittiging deur die Premier dat die provinsiale wetgewer 'n besluit aangeneem
het waarin gevra word dat daardie kommissaris van die amp onthef word.
(13) Kommissarisse in subartikel (7)(b) bedoel, kan die bevoegdhede en funksies van die
Kommissie in hul provinsies uitoefen en verrig soos deur nasionale wetgewing voorgeskryf.
Staatsdiens
197. (1) Binne die openbare administrasie is daar 'n staatsdiens vir die Republiek, wat
ingevolge nasionale wetgewing moet funksioneer en gestruktureer moet word, en wat die wettige
beleid van die regering aan die bewind getrou moet uitvoer.
(2) Die bedinge en voorwaardes van indiensneming in die staatsdiens moet deur nasionale
wetgewing gerel word. Werknemers is geregtig op 'n billike pensioen soos deur nasionale
wetgewing gerel.
(3) Geen werknemer van die staatsdiens mag begunstig of benadeel word slegs omdat di
persoon 'n bepaalde politieke party of saak steun nie.
(4) Provinsiale regerings is verantwoordelik vir die werwing, aanstelling, bevordering,
oorplasing en ontslag van lede van die staatsdiens in hul administrasies binne 'n raamwerk van
eenvormige norme en standaarde wat op die staatsdiens van toepassing is.
HOOFSTUK 11
VEILIGHEIDSDIENSTE
Grondliggende beginsels
198. Nasionale veiligheid in die Republiek word deur die volgende beginsels beheers:
(a) Nasionale veiligheid moet die vasberadenheid weerspiel van Suid-Afrikaners, as individue
en as nasie, om as gelykes te leef, in vrede en harmonie te leef, vry te wees van vrees en gebrek,
en 'n beter bestaan na te streef.
(b) Hierdie vasberadenheid om in vrede en harmonie te leef, belet elke Suid-Afrikaanse burger
om deel te neem aan gewapende stryd, nasionaal of internasionaal, behalwe waar ingevolge die
Grondwet of nasionale wetgewing daarvoor voorsiening gemaak word.
(c) Nasionale veiligheid moet nagestreef word in ooreenstemming met die reg, met inbegrip
van die volkereg.
(d) Nasionale veiligheid is onderworpe aan die gesag van die Parlement en die nasionale
uitvoerende gesag.
Instelling, struktuur en optrede van veiligheidsdienste
199. (1) Die veiligheidsdienste van die Republiek bestaan uit 'n enkele weermag, 'n enkele
polisiediens en enige intelligensiedienste wat ingevolge die Grondwet ingestel word.
(2) Die weermag is die enigste wettige militre mag in die Republiek.
(3) Benewens die veiligheidsdienste ingevolge die Grondwet ingestel, kan gewapende
organisasies of dienste slegs ingevolge nasionale wetgewing ingestel word.
(4) Die veiligheidsdienste moet deur nasionale wetgewing gestruktureer en gereguleer word.
(5) Die veiligheidsdienste moet optree, en moet hul lede oplei en van hulle vereis om op te
tree, ooreenkomstig die Grondwet en die reg, met inbegrip van die volkeregtelike gewoontereg
en van internasionale ooreenkomste wat die Republiek bind.
(6) Geen lid van enige veiligheidsdiens mag 'n klaarblyklik onwettige bevel gehoorsaam nie.
(7) Ng die veiligheidsdienste ng enige van hul lede mag in die verrigting van hul funksies
-
(a) enige partypolitieke belang wat ingevolge die Grondwet wettig is, benadeel; of
(b) op partydige wyse enige belang van 'n politieke party bevorder.
(8) Ten einde uitvoering te gee aan die beginsels van deursigtigheid en
verantwoordingspligtigheid, moet veelpartykomitees van die Parlement toesig hou oor alle
veiligheidsdienste op 'n wyse wat deur nasionale wetgewing of die rels en orders van die
Parlement bepaal word.
Verdediging
Weermag
200. (1) Die weermag moet as 'n gedissiplineerde militre mag gestruktureer en bestuur
word.
(2) Die hoofdoel van die weermag is om die Republiek, sy territoriale integriteit en sy mense
te verdedig en te beskerm, in ooreenstemming met die Grondwet en die volkeregtelike beginsels
met betrekking tot die aanwending van mag.
Politieke verantwoordelikheid
201. (1) 'n Lid van die Kabinet moet vir verdediging verantwoordelik wees.
(2) Slegs die President, as hoof van die nasionale uitvoerende gesag, kan magtiging daartoe
verleen dat die weermag aangewend word -
(a) in samewerking met die polisiediens;
(b) ter verdediging van die Republiek; of
(c) ter nakoming van 'n internasionale verpligting.
(3) Wanneer die weermag aangewend word vir enige doel in subartikel (2) vermeld, moet die
President die Parlement onverwyld en in gepaste besonderhede verwittig van -
(a) die redes vir die aanwending van die weermag;
(b) enige plek waar die mag aangewend word;
(c) die getal mense wat daarby betrokke is; en
(d) die tydperk waarvoor die mag na verwagting aangewend sal word.
(4) Indien die Parlement nie sit gedurende die eerste sewe dae nadat die weermag aangewend
is soos in subartikel (2) beoog nie, moet die President die inligting wat in subartikel (3) vereis
word, aan die toepaslike toesighoudende komitee verskaf.
Bevel oor weermag
202. (1) Die President as hoof van die nasionale uitvoerende gesag is die Opperbevelhebber
van die weermag, en moet die militre bevelvoerders van die weermag aanstel.
(2) Daar moet ooreenkomstig die opdragte van die Kabinetslid wat vir verdediging
verantwoordelik is, oor die weermag bevel gevoer word onder die gesag van die President.
Staat van nasionale verdediging
203. (1) Die President as hoof van die nasionale uitvoerende gesag kan 'n staat van
nasionale verdediging verklaar, en moet die Parlement onverwyld en in gepaste besonderhede
verwittig van -
(a) die redes vir die verklaring;
(b) enige plek waar die weermag aangewend word; en
(c) die getal mense wat daarby betrokke is.
(2) Indien die Parlement nie sit wanneer 'n staat van nasionale verdediging verklaar word nie,
moet die President die Parlement binne sewe dae vanaf die verklaring vir 'n buitengewone sitting
byeenroep.
(3) 'n Verklaring van 'n staat van nasionale verdediging verval tensy dit binne sewe dae vanaf
die verklaring deur die Parlement goedgekeur word.
Burgerlike sekretariaat vir verdediging
204. 'n Burgerlike sekretariaat vir verdediging moet deur nasionale wetgewing ingestel word
om te funksioneer in opdrag van die Kabinetslid wat vir verdediging verantwoordelik is.
Polisie
Polisiediens
205. (1) Die nasionale polisiediens moet gestruktureer word om in die nasionale, die
provinsiale en, waar gepas, die plaaslike regeringsfere te funksioneer.
(2) Nasionale wetgewing moet die bevoegdhede en funksies van die polisiediens bepaal en
moet die polisiediens in staat stel om sy verantwoordelikhede doeltreffend na te kom, met
inagneming van die behoeftes van die provinsies.
(3) Die doelstellings van die polisiediens is om misdaad te voorkom, te bestry en te ondersoek,
die openbare orde te handhaaf, die inwoners van die Republiek en hul eiendom te beskerm en te
beveilig, en die reg te handhaaf en toe te pas.
Politieke verantwoordelikheid
206. (1) 'n Lid van die Kabinet moet vir polisiring verantwoordelik wees en moet na
oorleg met die provinsiale regerings en met inagneming van die polisiringsbehoeftes en -
prioriteite van die provinsies soos deur die provinsiale uitvoerende gesagte bepaal, die nasionale
polisiringsbeleid bepaal.
(2) Die nasionale polisiringsbeleid kan voorsiening maak vir 'n verskillende beleid ten opsigte
van verskillende provinsies na inagneming van die polisiringsbehoeftes en -prioriteite van daardie
provinsies.
(3) Elke provinsie is daarop geregtig -
(a) om polisie-optrede te monitor;
(b) om toesig te hou oor die doeltreffendheid en bevoegdheid van die polisiediens, waarby
inbegrepe is die ontvangs van verslae oor die polisiediens;
(c) om goeie betrekkinge tussen die polisie en die gemeenskap te bevorder;
(d) om die doeltreffendheid van sigbare polisiring te bepaal; en
(e) om met die Kabinetslid wat vir polisiring verantwoordelik is, te skakel met betrekking
tot misdaad en polisiring in die provinsie.
(4) 'n Provinsiale uitvoerende gesag is verantwoordelik vir polisiringsfunksies wat -
(a) ingevolge hierdie Hoofstuk by hom berus;
(b) ingevolge nasionale wetgewing aan hom opgedra is; en
(c) in die nasionale polisiringsbeleid aan hom toegewys is.
(5) Ten einde die funksies te verrig wat in subartikel (3) uiteengesit word -
(a) kan 'n provinsie ondersoek instel na, of 'n kommissie van ondersoek aanstel na, enige
klagtes van polisie-onbevoegdheid of 'n verbrokkeling in betrekkinge tussen die polisie en enige
gemeenskap; en
(b) moet 'n provinsie aanbevelings doen aan die Kabinetslid wat vir polisiring
verantwoordelik is.
(6) By ontvangs van 'n klagte wat deur 'n provinsiale uitvoerende gesag ingedien is, moet 'n
onafhanklike klagteliggaam vir die polisie deur nasionale wetgewing ingestel, ondersoek instel na
enige beweerde wangedrag van, of oortreding begaan deur, 'n lid van die polisiediens in die
provinsie.
(7) Nasionale wetgewing moet 'n raamwerk voorsien vir die instelling, bevoegdhede, funksies
en beheer van munisipale polisiedienste.
(8) 'n Komitee bestaande uit die Kabinetslid en die lede van die Uitvoerende Rade wat vir
polisiring verantwoordelik is, moet ingestel word om doeltreffende kordinering van die
polisiediens en doeltreffende samewerking tussen die regeringsfere te verseker.
(9) 'n Provinsiale wetgewer kan van die provinsiale kommissaris van die provinsie vereis om
voor hom of enige van sy komitees te verskyn om vrae te beantwoord.
Beheer oor polisiediens
207. (1) Die President as hoof van die nasionale uitvoerende gesag moet 'n vrou of 'n man
as die Nasionale Kommissaris van die polisiediens aanstel om die polisiediens te beheer en te
bestuur.
(2) Die Nasionale Kommissaris moet beheer oor die polisiediens uitoefen en dit bestuur
ooreenkomstig die nasionale polisiringsbeleid en die opdragte van die Kabinetslid wat vir
polisiring verantwoordelik is.
(3) Die Nasionale Kommissaris moet met die instemming van die provinsiale uitvoerende
gesag 'n vrou of 'n man as die provinsiale kommissaris vir daardie provinsie aanstel, maar indien
die Nasionale Kommissaris en die provinsiale uitvoerende gesag nie oor die aanstelling kan
ooreenkom nie, moet die Kabinetslid wat vir polisiring verantwoordelik is, tussen die partye
bemiddel.
(4) Die provinsiale kommissarisse is verantwoordelik vir polisiring in hul onderskeie
provinsies -
(a) soos deur nasionale wetgewing voorgeskryf; en
(b) behoudens die bevoegdheid van die Nasionale Kommissaris om ingevolge subartikel (2)
beheer oor die polisiediens uit te oefen en dit te bestuur.
(5) Die provinsiale kommissaris moet jaarliks aan die provinsiale wetgewer oor polisiring in
die provinsie verslag doen, en moet 'n afskrif van die verslag aan die Nasionale Kommissaris
stuur.
(6) Indien die provinsiale kommissaris die vertroue van die provinsiale uitvoerende gesag
verloor het, kan daardie gesag ooreenkomstig nasionale wetgewing gepaste verrigtinge vir die
verwydering of oorplasing van, of tugstappe teen, daardie kommissaris instel.
Burgerlike sekretariaat vir polisie
208. 'n Burgerlike sekretariaat vir die polisiediens moet deur nasionale wetgewing ingestel
word om te funksioneer in opdrag van die Kabinetslid wat vir polisiring verantwoordelik is.
Intelligensie
Instelling van en beheer oor intelligensiedienste
209. (1) Enige intelligensiediens, behalwe enige intelligensieafdeling van die weermag of
die polisiediens, kan slegs deur die President, as hoof van die nasionale uitvoerende gesag, en
slegs ingevolge nasionale wetgewing ingestel word.
(2) Die President as hoof van die nasionale uitvoerende gesag moet 'n vrou of 'n man aanstel
as hoof van elke intelligensiediens wat ingevolge subartikel (1) ingestel word, en moet f politieke
verantwoordelikheid vir die beheer oor en bestuur van enige van di dienste aanvaar, f 'n lid van
die Kabinet aanwys om di verantwoordelikheid te aanvaar.
Bevoegdhede, funkies en monitering
210. Nasionale wetgewing moet die doelstellings, bevoegdhede en funksies van die
intelligensiedienste, met inbegrip van enige intelligensieafdeling van die weermag of die
polisiediens, rel, en moet voorsiening maak vir -
(a) die kordinering van alle intelligensiedienste; en
(b) burgerlike monitering van die bedrywighede van di dienste deur 'n inspekteur wat deur
die President, as hoof van die nasionale uitvoerende gesag, aangestel word en wat goedgekeur
is by 'n besluit van die Nasionale Vergadering aangeneem met 'n ondersteunende stem van
minstens twee derdes van die lede van die Vergadering.
HOOFSTUK 12
TRADISIONELE LEIERS
Erkenning
211. (1) Die instelling, status en rol van tradisionele leierskap, volgens die gewoontereg,
word behoudens die Grondwet erken.
(2) 'n Tradisionele owerheid wat 'n stelsel van gewoontereg naleef, kan funksioneer
behoudens enige toepaslike wetgewing en gebruike, waarby ingesluit is enige wysiging of
herroeping van daardie wetgewing of gebruike.
(3) Die howe moet die gewoontereg toepas wanneer di reg toepasbaar is, behoudens die
Grondwet en enige wetgewing wat spesifiek oor gewoontereg handel.
Rol van tradisionele leiers
212. (1) Nasionale wetgewing kan voorsiening maak vir 'n rol vir tradisionele leierskap as
'n instelling op plaaslike vlak betreffende aangeleenthede wat plaaslike gemeenskappe raak.
(2) Ten einde te handel met aangeleenthede in verband met tradisionele leierskap, die rol van
tradisionele leiers, die gewoontereg en die gewoontes van gemeenskappe wat 'n stelsel van
gewoontereg naleef, kan -
(a) nasionale of provinsiale wetgewing voorsiening maak vir die instelling van huise van
tradisionele leiers; en
(b) nasionale wetgewing 'n raad van tradisionele leiers instel.
HOOFSTUK 13
FINANSIES
Algemene Finansile Aangeleenthede
Nasionale Inkomstefonds
213. (1) Daar is 'n Nasionale Inkomstefonds, waarin alle geld gestort word wat deur die
nasionale regering ontvang word, behalwe geld wat redelikerwys deur 'n Parlementswet uitgesluit
word.
(2) Geld kan uit die Nasionale Inkomstefonds onttrek word slegs -
(a) ingevolge 'n bewilliging deur 'n Parlementswet; of
(b) as 'n regstreekse las teen die Nasionale Inkomstefonds, wanneer in die Grondwet of 'n
Parlementswet daarvoor voorsiening gemaak word.
(3) 'n Provinsie se billike deel van die inkomste wat nasionaal ingevorder word, is 'n
regstreekse las teen die Nasionale Inkomstefonds.
Billike verdeling en toekennings van inkomste
214. (1) 'n Parlementswet moet voorsiening maak vir -
(a) die billike verdeling tussen die nasionale, die provinsiale en die plaaslike regeringsfeer van
inkomste wat nasionaal ingevorder word;
(b) die bepaling van elke provinsie se billike deel van die provinsiale deel van daardie
inkomste; en
(c) enige ander toekennings aan provinsies, plaaslike regering of munisipaliteite uit die
nasionale regering se deel van daardie inkomste, en voorwaardes waarop daardie toekennings
gedoen kan word.
(2) Die Wet genoem in subartikel (1) kan verorden word slegs nadat die provinsiale regerings,
georganiseerde plaaslike regering en die Finansile en Fiskale Kommissie geraadpleeg is en enige
aanbevelings van die Kommissie oorweeg is, en moet in aanmerking neem -
(a) die nasionale belang;
(b) enige voorsiening wat ten opsigte van die nasionale skuld en ander nasionale verpligtings
gemaak moet word;
(c) die behoeftes en belange van die nasionale regering, wat volgens objektiewe maatstawwe
bepaal word;
(d) die behoefte om te verseker dat die provinsies en munisipaliteite in staat is om basiese
dienste te verskaf en die funksies te verrig wat aan hulle toegewys word;
(e) die fiskale vermo en doeltreffendheid van die provinsies en munisipaliteite;
(f) ontwikkelings- en ander behoeftes van provinsies, plaaslike regering en munisipaliteite;
(g) ekonomiese ongelykhede binne en tussen die provinsies;
(h) verpligtings van die provinsies en munisipaliteite ingevolge nasionale wetgewing;
(i) die wenslikheid van bestendige en voorspelbare toekennings van inkomstedele; en
(j) die behoefte aan buigsaamheid in die hantering van noodgevalle of ander tydelike
behoeftes, en ander faktore wat op soortgelyke objektiewe maatstawwe gebaseer is.
Nasionale, provinsiale en munisipale begrotings
215. (1) Nasionale, provinsiale en munisipale begrotings en begrotingsprosesse moet
deursigtigheid, verantwoordingspligtigheid en die doeltreffende finansile bestuur van die
ekonomie, skuld en die openbare sektor bevorder.
(2) Nasionale wetgewing moet voorskryf -
(a) wat die formaat van nasionale, provinsiale en munisipale begrotings moet wees;
(b) wanneer nasionale en provinsiale begrotings ter tafel gel moet word; en
(c) dat begrotings in elke regeringsfeer die bronne van inkomste en die wyse waarop
voorgestelde uitgawes aan nasionale wetgewing sal voldoen, moet aantoon.
(3) Begrotings in elke regeringsfeer moet -
(a) begrotings van inkomste en uitgawes bevat waarin tussen kapitaaluitgawes en lopende
uitgawes onderskei word;
(b) voorstelle bevat vir die finansiering van enige verwagte tekort vir die tydperk waarop die
begrotings van toepassing is; en
(c) 'n aanduiding bevat van voornemens wat betref lenings en ander vorms van openbare
aanspreeklikheid wat in die daaropvolgende jaar die staatskuld sal verhoog.
Tesouriebeheer
216. (1) Nasionale wetgewing moet 'n nasionale tesourie instel en maatrels voorskryf ten
einde sowel deursigtigheid as beheer oor uitgawe in elke regeringsfeer te verseker deur die
invoering van -
(a) algemeen erkende rekeningkundige praktyk;
(b) eenvormige uitgaweklassifikasies; en
(c) eenvormige toesourienorme en -standaarde.
(2) Die nasionale tesourie kan met die instemming van die Kabinetslid wat vir nasionale
finansile sake verantwoordelik is, slegs weens ernstige of volgehoue wesenlike oortreding van
die maatrels ingevolge subartikel (1) voorgeskryf die oordrag van fondse aan 'n staatsorgaan
staak.
(3) 'n Besluit om die oordrag van fondse aan 'n provinsie te staak, mag slegs ingevolge
subartikel (2) geneem word, en -
(a) mag nie die oordrag van fondse vir langer as 120 dae staak nie; en
(b) kan onmiddellik afgedwing word, maar sal terugwerkend verval tensy die Parlement dit
goedkeur ooreenkomstig 'n proses wat wesenlik dieselfde is as di ingevolge artikel 76(1) ingestel
en deur die gesamentlike rels en orders van die Parlement voorgeskryf. Hierdie proses moet
binne 30 dae vanaf die nasionale tesourie se besluit afgehandel word.
(4) Die Parlement kan ooreenkomstig die proses ingevolge subartikel (3) ingestel 'n besluit
om die oordrag van fondse te staak, vir hoogstens 120 dae op 'n keer hernu.
(5) Voordat die Parlement 'n besluit om die oordrag van fondse aan 'n provinsie te staak, kan
goedkeur of hernu -
(a) moet die Ouditeur-generaal aan die Parlement verslag doen; en
(b) moet die provinsie 'n geleentheid gebied word om voor 'n komitee te antwoord op die
aantygings teen hom en sy saak te stel.
Verkryging
217. (1) Wanneer 'n staatsorgaan in die nasionale, provinsiale of plaaslike regeringsfeer,
of enige ander instelling in nasionale wetgewing gedentifiseer, vir goedere of dienste kontrakteer,
moet hy dit doen ooreenkomstig 'n stelsel wat regverdig, billik, deursigtig, mededingend en
kostedoeltreffend is.
(2) Subartikel (1) belet nie die staatsorgane of instellings in daardie subartikel genoem om 'n
verkrygingsbeleid toe te pas wat voorsiening maak vir -
(a) voorkeurkategorie by die toekenning van kontrakte nie; en
(b) die beskerming of vooruitgang van persone, of kategorie persone, wat deur onbillike
diskriminasie benadeel is nie.
(3) Nasionale wetgewing moet 'n raamwerk voorskryf waarbinne die beleid genoem in
subartikel (2) toegepas kan word.
Regeringswaarborge
218. (1) Die nasionale regering, 'n provinsiale regering of 'n munisipaliteit kan 'n lening
waarborg slegs indien die waarborg voldoen aan voorwaardes wat in nasionale wetgewing
uiteengesit word.
(2) Nasionale wetgewing bedoel in subartikel (1) kan verorden word slegs nadat aanbevelings
van die Finansile en Fiskale Kommissie oorweeg is.
(3) Elke regering moet elke jaar 'n verslag publiseer oor die waarborge wat hy verstrek het.
Besoldiging van persone wat openbare ampte beklee
219. (1) 'n Parlementswet moet 'n raamwerk voorskryf vir die bepaling van -
(a) die salarisse, toelaes en voordele van lede van die Nasionale Vergadering, vaste
afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies, lede van die Kabinet, Adjunkministers,
tradisionele leiers en lede van enige rade van tradisionele leiers; en
(b) die boonste perke van die salarisse, toelaes of voordele van lede van provinsiale
wetgewers, lede van Uitvoerende Rade en lede van Munisipale Rade van die verskillende
kategorie.
(2) Nasionale wetgewing moet 'n onafhanklike kommissie instel om aanbevelings te doen oor
die salarisse, toelaes en voordele in subartikel (1) genoem.
(3) Die Parlement kan die wetgewing genoem in subartikel (1) aanneem slegs na oorweging
van enige aanbevelings van die kommissie ingevolge subartikel (2) ingestel.
(4) Die nasionale uitvoerende gesag, 'n provinsiale uitvoerende gesag, 'n munisipaliteit of
enige ander tersaaklike gesag kan die nasionale wetgewing genoem in subartikel (1) toepas slegs
na oorweging van enige aanbevelings van die kommissie ingevolge subartikel (2) ingestel.
(5) Nasionale wetgewing moet raamwerke voorskryf vir die bepaling van die salarisse, toelaes
en voordele van regters, die Openbare Beskermer, die Ouditeur-generaal en lede van enige
kommissie waarvoor die Grondwet voorsiening maak, met inbegrip van die uitsaai-owerheid in
artikel 192 genoem.
Finansile en Fiskale Kommissie
Instelling en werksaamhede
220. (1) Daar is 'n Finansile en Fiskale Kommissie vir die Republiek, wat aan die
Parlement, provinsiale wetgewers en enige ander gesag deur nasionale wetgewing bepaal,
aanbevelings doen wat in hierdie Hoofstuk of in nasionale wetgewing beoog word.
(2) Die Kommissie is onafhanklik en slegs aan die Grondwet en die reg onderworpe, en moet
onpartydig wees.
(3) Die Kommissie funksioneer ingevolge 'n Parlementswet en moet by die verrigting van sy
funksies alle tersaaklike faktore in aanmerking neem, met inbegrip van di in artikel 214(2)
vermeld.
Aanstelling en ampstermyn van lede
221. (1) Die Kommissie bestaan uit die volgende vroue en mans, wat deur die President,
as hoof van die nasionale uitvoerende gesag, aangestel word:
(a) 'n Voorsitter en 'n adjunkvoorsitter, wat voltydse lede is;
(b) nege persone wat elkeen deur die Uitvoerende Raad van 'n provinsie benoem word, met
slegs een persoon deur elke provinsie benoem;
(c) twee persone benoem deur georganiseerde plaaslike regering ingevolge artikel 163; en
(d) nege ander persone.
(2) Lede van die Kommissie moet toepaslike kundigheid besit.
(3) Lede dien vir 'n termyn ingevolge nasionale wetgewing bepaal. Die President kan 'n lid
van die amp onthef op grond van wangedrag, onvermo of onbevoegdheid.
Verslae
222. Die Kommissie moet gereeld aan sowel die Parlement as die provinsiale wetgewers verslag
doen.
Sentrale Bank
Instelling
223. Die Suid-Afrikaanse Reserwebank is die sentrale bank van die Republiek en word
ingevolge 'n Parlementswet gereguleer.
Hoofoogmerk
224. (1) Die hoofoogmerk van die Suid-Afrikaanse Reserwebank is om in die belang van
gebalanseerde en volhoubare ekonomiese groei in die Republiek die waarde van die geldeenheid
te beskerm.
(2) Die Suid-Afrikaanse Reserwebank moet in die nastrewing van sy hoofoogmerk sy funksies
onafhanklik en sonder vrees, begunstiging of vooroordeel verrig, maar daar moet gereelde
oorlegpleging wees tussen die Bank en die Kabinetslid wat vir nasionale finansile sake
verantwoordelik is.
Bevoegdhede en werksaamhede
225. Die bevoegdhede en funksies van die Suid-Afrikaanse Reserwebank is di wat
gebruiklikerwys deur sentrale banke uitgeoefen en verrig word, moet deur 'n Parlementswet
bepaal word en moet uitgeoefen of verrig word behoudens die voorwaardes ingevolge di Wet
voorgeskryf.
Provinsiale en Plaaslike
Finansile Aangeleenthede
Provinsiale Inkomstefondse
226. (1) Daar is 'n Provinsiale Inkomstefonds vir elke provinsie, waarin alle geld gestort
word wat deur die provinsiale regering ontvang word, behalwe geld wat redelikerwys deur 'n
Parlementswet uitgesluit word.
(2) Geld kan uit 'n Provinsiale Inkomstefonds onttrek word slegs -
(a) ingevolge 'n bewilliging deur 'n provinsiale Wet; of
(b) as 'n regstreekse las teen die Provinsiale Inkomstefonds, wanneer in die Grondwet of 'n
provinsiale Wet daarvoor voorsiening gemaak word.
(3) Inkomste wat ingevolge artikel 214(1) deur bemiddeling van 'n provinsie aan plaaslike
regering in daardie provinsie toegeken word, is 'n regstreekse las teen daardie provinsie se
Inkomstefonds.
Nasionale befondsingsbronne van provinsiale en plaaslike regering
227. (1) Plaaslike regering en elke provinsie -
(a) is op 'n billike deel van die inkomste wat nasionaal ingevorder word, geregtig ten einde
hom in staat te stel om basiese dienste te verskaf en die funksies te verrig wat aan hom toegewys
word; en
(b) kan hetsy voorwaardelik hetsy onvoorwaardelik ander toekennings uit nasionale
regeringsinkomste ontvang.
(2) Bykomende inkomste wat deur provinsies of munisipaliteite ingevorder word, mag nie
afgetrek word van hul deel van die inkomste wat nasionaal ingevorder word, of van enige ander
toekennings wat uit die nasionale regeringsinkomste aan hulle gedoen word nie. Insgelyks rus daar
geen verpligting op die nasionale regering om provinsies of munisipaliteite te vergoed wat nie
inkomste in ooreenstemming met hul fiskale vermo en belastingbasis invorder nie.
(3) 'n Provinsie se billike deel van inkomste wat nasionaal ingevorder word, moet onverwyld
en sonder vermindering aan die provinsie oorgedra word, behalwe wanneer die oordrag ingevolge
artikel 216 gestaak is.
(4) 'n Provinsie moet vir homself enige geldmiddele voorsien wat hy ingevolge 'n bepaling
van sy provinsiale grondwet bykomend by sy behoeftes in die Grondwet beoog, nodig het.
Provinsiale belastings
228. (1) 'n Provinsiale wetgewer kan -
(a) belastings, heffings en regte opl, uitgesonderd inkomstebelasting, belasting op
toegevoegde waarde, algemene verkoopbelasting, eiendomsbelasting of doeaneregte; en
(b) uniforme bobelasting hef op die belastingbasisse van enige belasting, heffing of reg wat
deur nasionale wetgewing opgel word, uitgesonderd die belastingbasisse van korporatiewe
inkomstebelasting, belasting op toegevoegde waarde, eiendomsbelasting of doeaneregte.
(2) Die bevoegdheid van 'n provinsiale wetgewer om belastings, heffings, regte en bobelasting
op te l -
(a) mag nie uitgeoefen word op 'n wyse wat nasionale ekonomiese beleid, ekonomiese
bedrywighede oor provinsiale grense heen of die nasionale beweeglikheid van goedere, dienste,
kapitaal of arbeid wesenlik en onredelik benadeel nie; en
(b) moet gereguleer word ingevolge 'n Parlementswet, wat verorden kan word slegs nadat
enige aanbevelings van die Finansile en Fiskale Kommissie oorweeg is.
Munisipale fiskale bevoegdhede en funksies
229. (1) Behoudens subartikels (2), (3) en (4) kan 'n munisipaliteit -
(a) eiendomsbelasting en bobelasting op gelde vir dienste deur of namens die munisipaliteit
verskaf, opl; en
(b) indien deur nasionale wetgewing daartoe gemagtig, ander belastings, heffings en regte opl
wat gepas is vir plaaslike regering of vir die kategorie plaaslike regering waarin daardie
munisipaliteit val, maar geen munisipaliteit mag inkomstebelasting, belasting op toegevoegde
waarde, algemene verkoopbelasting of doeaneregte opl nie.
(2) Die bevoegdheid van 'n munisipaliteit om eiendomsbelasting, bobelasting op gelde vir
dienste deur of namens die munisipaliteit verskaf of ander belastings, heffings of regte op te l -
(a) mag nie uitgeoefen word op 'n wyse wat nasionale ekonomiese beleid, ekonomiese
bedrywighede oor munisipale grense heen of die nasionale beweeglikheid van goedere, dienste,
kapitaal of arbeid wesenlik en onredelik benadeel nie; en
(b) kan deur nasionale wetgewing gereguleer word.
(3) Wanneer twee munisipaliteite dieselfde fiskale bevoegdhede en funksies met betrekking
tot dieselfde gebied het, moet 'n gepaste verdeling van daardie bevoegdhede en funksies ingevolge
nasionale wetgewing gedoen word. Die verdeling kan slegs na inagneming van minstens die
volgende maatstawwe gedoen word:
(a) Die behoefte om aan gesonde belastingbeginsels te voldoen.
(b) Die bevoegdhede wat uitgeoefen word en funksies wat verrig word deur elke
munisipaliteit.
(c) Die fiskale vermo van elke munisipaliteit.
(d) Die doeltreffendheid en voordeligheid van die invordering van belastings, heffings en
regte.
(e) Billikheid.
(4) Niks in hierdie artikel belet dat inkomste wat ingevolge hierdie artikel ingevorder word,
gedeel word tussen munisipaliteite wat in dieselfde gebied fiskale bevoegdheid en funksies het nie.
(5) Nasionale wetgewing in hierdie artikel beoog, kan verorden word slegs nadat
georganiseerde plaaslike regering en die Finansile en Fiskale Kommissie geraadpleeg is en enige
aanbevelings van die Kommissie oorweeg is.
Provinsiale en munisipale lenings
230. (1) 'n Provinsie of 'n munisipaliteit kan lenings vir kapitaaluitgawes of lopende
uitgawes aangaan ooreenkomstig redelike voorwaardes wat deur nasionale wetgewing bepaal
word, maar lenings vir lopende uitgawes -
(a) kan aangegaan word slegs wanneer dit gedurende 'n belastingjaar vir
oorbruggingsdoeleindes nodig is; en
(b) moet binne twaalf maande terugbetaal word.
(2) Nasionale wetgewing bedoel in subartikel (1) kan verorden word slegs nadat enige
aanbevelings van die Finansile en Fiskale Kommissie oorweeg is.
HOOFSTUK 14
ALGEMENE BEPALINGS
Volkereg
Internasionale ooreenkomste
231. (1) Die onderhandeling en ondertekening van alle internasionale ooreenkomste is die
verantwoordelikheid van die nasionale uitvoerende gesag.
(2) 'n Internasionale ooreenkoms bind die Republiek slegs nadat dit in sowel die Nasionale
Vergadering as die Nasionale Raad van Provinsies by besluit goedgekeur is, tensy dit 'n
ooreenkoms genoem in subartikel (3) is.
(3) 'n Internasionale ooreenkoms van tegniese, administratiewe of uitvoerende aard, of 'n
ooreenkoms wat nie bekragtiging of toetrede vereis nie, en wat deur die nasionale uitvoerende
gesag aangegaan is, bind die Republiek sonder goedkeuring deur die Nasionale Vergadering en
die Nasionale Raad van Provinsies, maar moet binne 'n redelike tyd in die Vergadering en die
Raad ter tafel gel word.
(4) 'n Internasionale ooreenkoms verkry regskrag in die Republiek wanneer dit by nasionale
wetgewing as wet verorden word; maar 'n direk uitvoerbare bepaling van 'n ooreenkoms wat
deur die Parlement goedgekeur is, verkry regskrag in die Republiek tensy die ooreenkoms met
die Grondwet of 'n Parlementswet onbestaanbaar is.
(5) Die Republiek word gebind deur internasionale ooreenkomste wat die Republiek by die
inwerkingtreding van hierdie Grondwet gebind het.
Volkeregtelike gewoontereg
232. Volkeregtelike gewoontereg het regskrag in die Republiek tensy dit met die Grondwet of
'n Parlementswet onbestaanbaar is.
Toepassing van volkereg
233. By die uitleg van wetgewing moet elke hof aan enige redelike uitleg van die wetgewing
wat met die volkereg bestaanbaar is, voorkeur gee bo enige alternatiewe uitleg wat met die
volkereg onbestaanbaar is.
Ander aangeleenthede
Handveste van Regte
234. Ten einde die kultuur van demokrasie deur die Grondwet ingestel, te versterk, kan die
Parlement Handveste van Regte aanneem wat met die bepalings van die Grondwet bestaanbaar
is.
Selfbeskikking
235. Die Suid-Afrikaanse bevolking as geheel se reg op selfbeskikking soos in hierdie
Grondwet vergestalt, belet nie, binne die raamwerk van di reg, die erkenning nie van die konsep
van die reg van enige gemeenskap wat 'n gemeenskaplike kultuur- en taalerfenis deel, op
selfbeskikking binne 'n territoriale entiteit in die Republiek of op enige ander wyse, soos deur
nasionale wetgewing bepaal.
Befondsing vir politieke partye
236. Ten einde veelparty-demokrasie te bevorder, moet nasionale wetgewing voorsiening maak
vir die befondsing, op 'n billike en proporsionele grondslag, van politieke partye wat aan nasionale
en provinsiale wetgewers meedoen.
Getroue nakoming van verpligtinge
237. Alle grondwetlike verpligtinge moet getrou en sonder versuim nagekom word.
Agentskap en delegering
238. 'n Uitvoerende staagsorgaan in enige regeringsfeer kan -
(a) enige bevoegdheid of funksie wat ingevolge wetgewing uitgeoefen of verrig moet word
aan enige ander uitvoerende staatsorgaan delegeer mits die delegering bestaanbaar is met die
wetgewing ingevolge waarvan die bevoegdheid uitgeoefen of die funksie verrig word ; of
(b) enige bevoegdheid of funksie vir enige ander uitvoerende staatsorgaan op 'n agentskapsof
delegeringsgrondslag uitoefen of verrig.
Woordomskrywings
239. In die Grondwet, tensy uit die samehang anders blyk, beteken -
"nasionale wetgewing" ook -
(a) ondergeskikte wetgewing ingevolge 'n Parlementswet gemaak; en
(b) wetgewing wat van krag was toe die Grondwet in werking getree het en wat deur die
nasionale regering geadministreer word;
"staatsorgaan" -
(a) enige staatsdepartement of administrasie in die nasionale, provinsiale of plaaslike
regeringsfeer; of
(b) enige ander funksionaris of instelling -
(i) wat ingevolge die Grondwet of 'n provinsiale grondwet 'n bevoegdheid uitoefen of 'n
funksie verrig; of
(ii) ingevolge wetgewing 'n openbare bevoegdheid uitoefen of 'n openbare funksie verrig,
maar nie ook 'n hof of 'n regterlike beampte nie;
"provinsiale wetgewing" ook -
(a) ondergeskikte wetgewing ingevolge 'n provinsiale Wet gemaak; en
(b) wetgewing wat van krag was toe die Grondwet in werking getree het en wat deur 'n
provinsiale regering geadministreer word.
Teenstrydighede tussen verskillende tekste
240. In die geval van 'n teenstrydigheid tussen verskillende tekste van die Grondwet gee die
Engelse teks die deurslag.
Oorgangsrelings
241. Bylae 6 is van toepassing op die oorgang na die nuwe grondwetlike bestel wat deur hierdie
Grondwet ingestel word en op enige aangeleentheid wat met di oorgang in verband staan.
Herroeping van wette
242. Die wette vermeld in Bylae 7 word herroep, behoudens artikel 243 en Bylae 6.
Kort titel en inwerkingtreding
243. (1) Hierdie Wet heet die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996, en tree
so gou as moontlik in werking op 'n datum wat die President by proklamasie bepaal, wat nie 'n
datum later as 1 Julie 1997 mag wees nie.
(2) Die President kan verskillende datums wat voor die datum vermeld in subartikel (1) is ten
opsigte van verskillende bepalings van die Grondwet bepaal.
(3) Tensy uit die samehang anders blyk, word 'n verwysing in 'n bepaling van die Grondwet
na 'n tydstip waarop die Grondwet in werking getree het, uitgel as 'n verwysing na die tydstip
waarop daardie bepaling in werking getree het.
(4) Indien daar ingevolge subartikel (2) 'n verskillende datum ten opsigte van enige besondere
bepaling van die Grondwet bepaal word, word enige ooreenstemmende bepaling van die
Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1993 (Wet 200 van 1993), wat in die proklamasie
vermeld word, met ingang van dieselfde datum herroep.
(5) Artikels 213, 214, 215, 216, 218, 226, 227, 228, 229 en 230 tree op 1 Januarie 1998 in
werking, maar dit belet nie die verordening ingevolge hierdie Grondwet voor daardie datum van
wetgewing wat in enige van hierdie bepalings beoog word nie. Tot daardie datum bly enige
ooreenstemmende en verbandhoudende bepalings van die Grondwet van die Republiek van
Suid-Afrika, 1993, van krag.
BYLAE 1
Nasionale Vlag
(1) Die nasionale vlag is reghoekig, en is een en 'n half maal langer as die wydte daarvan.
(2) Dit is swart, goud, groen, wit, rissierooi en blou.
(3) Dit het 'n groen Y-vormige baan wat een vyfde van die wydte van die vlag is. Die
middellyne van die baan strek vanaf die boonste en onderste hoeke naas die vlagpaal, sluit in die
middel van die vlag by mekaar aan, en strek daarvandaan horisontaal na die middel van die
wapperrand.
(4) Die groen baan is bo en onder wit gesoom en na die vlagpaal goud gesoom. Elke soom
is een vyftiende van die wydte van die vlag.
(5) Die driehoek naas die vlagpaal is swart.
(6) Die boonste horisontale baan is rissierooi en die onderste horisontale baan is blou. Hierdie
bane is elk een derde van die wydte van die vlag.
BYLAE 2
Ampsede en Plegtige Verklarings
Ampseed of plegtige verklaring van President en Waarnemende President
1. Die President of Waarnemende President moet voor die President van die Konstitusionele
Hof 'n eed afl/plegtig verklaar, soos volg:
In die teenwoordigheid van almal hier vergader en in die volle besef van die ho roeping
wat ek as President/Waarnemende President van die Republiek van Suid-Afrika aanvaar, sweer
ek, A.B./verklaar ek, A.B., plegtig trou aan die Republiek van Suid-Afrika, en dat ek die
Grondwet en die ander reg van die Republiek sal gehoorsaam, eerbiedig, onderhou en handhaaf;
en belowe ek plegtig en opreg dat ek te alle tye -
s sal bevorder wat tot die voordeel van die Republiek is en sal afweer wat die Republiek kan
skaad;
s die regte van alle Suid-Afrikaners sal beskerm en bevorder;
s my pligte met al my kragte en talente na my beste kennis en vermo en getrou aan die stem
van my gewete sal verrig;
s aan almal reg sal laat geskied; en
s my aan die welsyn van die Republiek en al sy mense sal wy.
(In die geval van 'n eed: So help my God.)
Ampseed of plegtige verklaring van Adjunkpresident
2. Die Adjunkpresident moet voor die President van die Konstitusionele Hof 'n eed
afl/plegtig verklaar, soos volg:
In die teenwoordigheid van almal hier vergader en in die volle besef van die ho roeping
wat ek as Adjunkpresident van die Republiek van Suid-Afrika aanvaar, sweer ek, A.B./ verklaar
ek, A.B., plegtig trou aan die Republiek van Suid-Afrika, en dat ek die Grondwet en die ander reg
van die Republiek sal gehoorsaam, eerbiedig, onderhou en handhaaf; en belowe ek plegtig en
opreg dat ek te alle tye -
s sal bevorder wat tot die voordeel van die Republiek is en sal afweer wat die Republiek kan
skaad;
s 'n opregte en getroue raadgewer sal wees;
s my pligte met al my kragte en talente na my beste kennis en vermo en getrou aan die stem
van my gewete sal verrig;
s aan almal reg sal laat geskied; en
s my aan die welsyn van die Republiek en al sy mense sal wy.
(In die geval van 'n eed: So help my God.)
Ampseed of plegtige verklaring van Ministers en Adjunkministers
3. Elke Minister en Adjunkminister moet voor die President van die Konstitusionele Hof of
'n ander regter deur die President van die Konstitusionele Hof aangewys, 'n eed afl/plegtig
verklaar, soos volg:
Ek, A.B., sweer/verklaar plegtig trou aan die Republiek van Suid-Afrika en dat ek die
Grondwet en die ander reg van die Republiek sal gehoorsaam, eerbiedig en onderhou; en ek
belowe om my amp as Minister/Adjunkminister met eer en waardigheid te beklee; 'n opregte en
getroue raadgewer te wees; geen sake wat aan my vir geheimhouding toevertrou word, regstreeks
of onregstreeks te openbaar nie; en die funksies van my amp met nougesetheid en na my beste
vermo uit te voer.
(In die geval van 'n eed: So help my God.)
Ampseed of plegtige verklaring van lede van die Nasionale Vergadering, vaste afgevaardigdes na
die Nasionale Raad van Provinsies en lede van die provinsiale wetgewers
4. (1) Lede van die Nasionale Vergadering, vaste afgevaardigdes na die Nasionale Raad
van Provinsies en lede van provinsiale wetgewers moet voor die President van die Konstitusionele
Hof of 'n regter deur die President van die Konstitusionele Hof aangewys, 'n eed afl/plegtig
verklaar, soos volg:
Ek, A.B., sweer/verklaar plegtig trou aan die Republiek van Suid-Afrika en dat ek die
Grondwet en die ander reg van die Republiek sal gehoorsaam, eerbiedig en onderhou; en ek
belowe plegtig om my funksies as lid van die Nasionale Vergadering/vaste afgevaardigde na die
Nasionale Raad van Provinsies/lid van die wetgewer van die provinsie C.D. na my beste vermo
uit te voer.
(In die geval van 'n eed: So help my God.)
(2) Persone wat 'n vakature in die Nasionale Vergadering, 'n vaste afvaardiging na die
Nasionale Raad van Provinsies of 'n provinsiale wetgewer vul, kan ingevolge subitem (1) voor
die voorsittende beampte van die Vergadering, Raad of wetgewer, na gelang van die geval, 'n eed
of plegtige verklaring afl.
Ampseed of plegtige verklaring van Premiers, Waarnemende Premiers en lede van provinsiale
Uitvoerende Rade
5. Die Premier of Waarnemende Premier van 'n provinsie, en elke lid van die Uitvoerende
Raad van 'n provinsie, moet voor die President van die Konstitusionele Hof of 'n regter deur die
President van die Konstitusionele Hof aangewys, 'n eed afl/plegtig verklaar, soos volg:
Ek, A.B., sweer/verklaar plegtig trou aan die Republiek van Suid-Afrika en dat ek die
Grondwet en die ander reg van die Republiek sal gehoorsaam, eerbiedig en onderhou; en ek
belowe om my amp as Premier/ Waarnemende Premier/lid van die Uitvoerende Raad van die
provinsie C.D. met eer en waardigheid te beklee; 'n opregte en getroue raadgewer te wees; geen
sake wat aan my vir geheimhouding toevertrou word, regstreeks of onregstreeks te openbaar nie;
en die funksies van my amp met nougesetheid en na my beste vermo uit te voer.
(In die geval van 'n eed: So help my God.)
Ampseed of plegtige verklaring van Regterlike Beamptes
6. (1) Elke regter of waarnemende regter moet voor die Hoofregter van die Hoogste Hof
van Appl of 'n ander regter deur die Hoofregter aangewys, 'n eed afl/plegtig verklaar, soos
volg:
Ek, A.B., sweer/verklaar plegtig trou, as 'n Regter van die Konstitusionele Hof/Hoogste
Hof van Appl/Ho Hof/E.F.-hof, aan die Republiek van Suid-Afrika, en dat ek die Grondwet en
die menseregte wat daarin verskans is, sal handhaaf en beskerm; en aan alle persone op gelyke
voet reg sal laat geskied sonder vrees, begunstiging of vooroordeel, ooreenkomstig die Grondwet
en die reg.
(In die geval van 'n eed: So help my God.)
(2) Iemand wat in die amp van Hoofregter van die Hoogste Hof van Appl aangestel is en wat
ten tyde van daardie aanstelling nie reeds 'n regter is nie, moet voor die President van die
Konstitusionele Hof 'n eed of plegtige verklaring afl.
(3) Regterlike beamptes en waarnemende regterlike beamptes, buiten regters, moet ingevolge
nasionale wetgewing 'n eed/plegtige verklaring afl.
BYLAE 3
VERKIESINGSPROSEDURES
Deel A
Verkiesingsprosedures
vir Grondwetlike Ampsdraers
Toepassing
1. Die prosedure in hierdie Bylae uiteengesit, is van toepassing wanneer ook al -
(a) die Nasionale Vergadering vergader om die President, of die Speaker of Adjunkspeaker
van die Vergadering, te verkies;
(b) die Nasionale Raad van Provinsies vergader om sy Voorsitter of 'n Adjunkvoorsitter te
verkies; of
(c) 'n provinsiale wetgewer vergader om die Premier van die Provinsie of die Speaker of
Adjunkspeaker van die wetgewer te verkies.
Nominasies
2. Die persoon wat voorsit op 'n vergadering waarop hierdie Bylae van toepassing is, moet
op die vergadering vir die nominasie van kandidate vra.
Formele vereistes
3. (1) 'n Nominasie moet voorgel word op die vorm wat voorgeskryf word deur die
rels in item 9 vermeld.
(2) Die vorm waarop 'n nominasie voorgel word, moet geteken wees -
(a) deur twee lede van die Nasionale Vergadering, indien die President, of die Speaker of
Adjunkspeaker van die Vergadering, verkies moet word;
(b) namens twee provinsiale afvaardigings, indien die Voorsitter of 'n Adjunkvoorsitter van
die Nasionale Raad van Provinsies verkies moet word; of
(c) deur twee lede van die betrokke provinsiale wetgewer, indien die Premier van die
provinsie of die Speaker of Adjunkspeaker van die wetgewer verkies moet word.
(3) 'n Persoon wat genomineer word, moet aanname van die nominasie te kenne gee deur f
die nominasievorm f enige ander vorm van skriftelike bevestiging te teken.
Aankondiging van name van kandidate
4. Op 'n vergadering waarop hierdie Bylae van toepassing is, moet die voorsittende persoon
die name aankondig van die persone wat as kandidate genomineer is, maar mag die voorsittende
persoon geen debat toelaat nie.
Enkele kandidaat
5. Indien slegs een kandidaat genomineer word, moet die voorsittende persoon verklaar dat
daardie kandidaat verkies is.
Verkiesingsprosedure
6. Indien meer as een kandidaat genomineer word -
(a) moet daar by wyse van geheime stemming op die vergadering gestem word;
(b) mag elke lid wat op die vergadering teenwoordig is, of indien dit 'n vergadering van die
Nasionale Raad van Provinsies is, elke provinsie wat op die vergadering verteenwoordig is, een
stem uitbring; en
(c) moet die voorsittende persoon die kandidaat wat 'n meerderheid van die stemme kry,
verkies verklaar.
Uitskakelingsprosedure
7. (1) Indien geen kandidaat 'n meerderheid van die stemme kry nie, word die kandidaat
wat die laagste getal stemme gekry het, uitgeskakel en moet 'n verdere stemming oor die
oorblywende kandidate ooreenkomstig item 6 plaasvind. Hierdie prosedure moet herhaal word
totdat 'n kandidaat 'n meerderheid van die stemme kry.
(2) Indien, by die toepassing van subitem (1), twee of meer kandidate die laagste getal stemme
kry, moet 'n aparte stemming oor daardie kandidate gehou word, en so dikwels nodig herhaal
word, om te bepaal watter kandidaat uitgeskakel moet word,
Verdere vergaderings
8. (1) Indien slegs twee kandidate genomineer word, of indien slegs twee kandidate
oorbly nadat 'n uitskakelingsprosedure toegepas is, en daardie twee kandidate dieselfde getal
stemme kry, moet 'n verdere vergadering binne sewe dae gehou word op 'n tyd wat deur die
voorsittende persoon bepaal word.
(2) Indien 'n verdere vergadering ingevolge subitem (1) gehou word, moet die prosedure in
hierdie Bylae voorgeskryf by daardie vergadering toegepas word asof dit die eerste vergadering
vir die betrokke verkiesing is.
Rels
9. (1) Die President van die Konstitusionele Hof moet rels maak waardeur voorgeskryf
word -
(a) die prosedure vir vergaderings waarop hierdie Bylae van toepassing is;
(b) die pligte van 'n persoon wat op 'n vergadering voorsit, en van enige persoon wat die
voorsittende persoon bystaan;
(c) die vorm waarop nominasies voorgel moet word; en
(d) die wyse waarop die stemming moet geskied.
(2) Hierdie rels moet bekend gemaak word op die wyse wat die President van die
Konstitusionele Hof bepaal.
Deel B
Formule om Partydeelname aan Provinsiale Afvaardigings na die Nasionale Raad van Provinsies
te bepaal
1. Die getal afgevaardigdes in 'n provinsiale afvaardiging na die Nasionale Raad van
Provinsies waarop 'n party geregtig is, word bepaal deur die getal setels wat die party in die
provinsiale wetgewer het met tien te vermenigvuldig en die resultaat te deel deur die getal setels
in die wetgewer, plus een.
2. Indien 'n berekening ingevolge item 1 'n surplus oplewer wat nie opgeneem word deur
die afgevaardigdes wat ingevolge daardie item aan 'n party toegewys word nie, moet die surplus
meeding met soortgelyke surplusse wat enige ander party of partye toekom, en enige
afgevaardigdes in die afvaardiging wat nie toegeken is nie, moet aan die party of partye in
volgorde van die hoogste surplus toegeken word.
BYLAE 4
Funksionele Gebiede van Konkurrente Nasionale en Provinsiale Wetgewende Bevoegdheid
Deel A
Administrasie van inheemse woude
Behuising
Besoedelingsbeheer
Bevolkingsontwikkeling
Casino's, wedrenne, dobbelary en weddenskappe, uitgesonderd loterye en sportloterye
Dierebeheer en -siektes
Eiendomsoordraggelde
Gesondheidsdienste
Grondbewaring
Handel
Inheemse reg en gewoontereg, behoudens Hoofstuk 12 van die Grondwet
Kultuur-aangeleenthede
Landbou
Lughawens, behalwe internasionale en nasionale lughawens
Mediadienste regstreeks deur die provinsiale regering beheer of voorsien, behoudens artikel 192
Natuurbewaring, uitgesonderd nasionale parke, nasionale botaniese tuine en mariene bronne
Nywerheidsbevordering
Omgewing
Onderwys op alle vlakke, uitgesonderd tersire onderwys
Openbare vervoer
Openbare werke slegs ten opsigte van die behoeftes van provinsiale regeringsdepartemente vir die
nakoming van hul verantwoordelikhede om funksies wat kragtens die Grondwet of enige ander
wet spesifiek aan hulle opgedra is, te administreer
Polisie in die mate waarin die bepalings van Hoofstuk 11 van die Grondwet wetgewende
bevoegdheid aan die provinsiale wetgewers verleen
Provinsiale openbare ondernemings ten opsigte van die funksionele gebiede in hierdie Bylae en
Bylae 5
Rampbestuur
Reling van padverkeer
Stedelike en landelike ontwikkeling
Streeksbeplanning en -ontwikkeling
Taalbeleid en die rel van amptelike tale in die mate waarin die bepalings van artikel 6 van die
Grondwet uitdruklik wetgewende bevoegdheid aan die provinsiale wetgewers verleen
Toerisme
Tradisionele leierskap, behoudens Hoofstuk 12 van die Grondwet
Verbruikersbeskerming
Voertuiglisensiring
Welsynsdienste
Deel B
Die volgende plaaslike regeringsaangeleenthede in die mate in artikel 155(6)(a) en (7) uiteengesit:
Bouregulasies
Brandbestrydingsdienste
Elektrisiteits- en gasvoorsieningstelsels
Handelsregulasies
Kindersorggeriewe
Lugbesoedeling
Munisipale beplanning
Munisipale gesondheidsdienste
Munisipale lughawens
Munisipale openbare vervoer
Munisipale openbare werke slegs ten opsigte van die behoeftes van munisipaliteite vir die
nakoming van hul verantwoordelikhede om funksies wat kragtens die Grondwet of enige ander
wet spesifiek aan hulle opgedra is, te administreer
Plaaslike toerisme
Ponte, veerbote, hawehoofde, piere en hawens, uitgesonderd die reling van internasionale en
nasionale skeepvaart en verwante aangeleenthede
Vloedwaterbestuurstelsels in beboude gebiede
Water- en sanitasiedienste, beperk tot stelsels vir die voorsiening van drinkbare water en die
wegdoen van huishoudelike afvalwater en rioolvuil
BYLAE 5
Funksionele Gebiede van Eksklusiewe Provinsiale Wetgewende Bevoegdheid
Deel A
Abattoirs
Ambulansdienste
Argiewe, behalwe nasionale argiewe
Biblioteke, behalwe nasionale biblioteke
Dranklisensies
Museums, behalwe nasionale museums
Provinsiale beplanning
Provinsiale kultuur-aangeleenthede
Provinsiale ontspanning en geriewe
Provinsiale paaie en verkeer
Provinsiale sport
Veeartsenykundige dienste, uitgesonderd die reling van die beroep
Deel B
Die volgende plaaslike regeringsaangeleenthede in die mate in artikel 155(6)(a) en (7) vir
provinsies uiteengesit:
Begraafplase, lykdienslokale en krematoriums
Beheer oor ondernemings wat drank aan die publiek verkoop
Beheer oor openbare steurnisse
Geraasbesoedeling
Geriewe vir die huisvesting, versorging en begrawe van diere
Lisensiring van en beheer oor ondernemings wat voedsel aan die publiek verkoop
Lisensiring van honde
Markte
Munisipale abattoirs
Munisipale paaie
Munisipale parke en ontspanning
Omheinings en heinings
Openbare plekke
Plaaslike geriewe
Plaaslike sportgeriewe
Reiniging
Reklameborde en die vertoon van advertensies op openbare plekke
Skutte
Staatbeligting
Straathandel
Strande en vermaaklikheidsgeriewe
Verkeer en parkering
Vullisverwydering, vullishope en die wegdoen van vaste afvalstowwe
BYLAE 6
Oorgangsrelings
Woordomskrywing
1. In hierdie Bylae, tensy uit die samehang anders blyk, beteken -
"nuwe Grondwet" die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996;
"oubedeling-wetgewing" wetgewing verorden voordat die vorige Grondwet in werking getree het;
"tuisland" 'n deel van die Republiek waarmee, voordat die vorige Grondwet in werking getree
het, in Suid-Afrikaanse wetgewing gehandel is as 'n onafhanklike of selfregerende gebied;
"vorige Grondwet" die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1993 (Wet 200 van 1993).
Voortbestaan van bestaande regvoorskrifte
2. (1) Alle regsvoorskrifte wat van krag was toe die nuwe Grondwet in werking getree
het, bly van krag behoudens -
(a) enige wysiging of herroeping; en
(b) bestaanbaarheid met die nuwe Grondwet.
(2) Oubedeling-wetgewing wat ingevolge subitem (1) van krag bly -
(a) het nie 'n wyer toepassing, hetsy gebiedsgewyse of andersins, as wat dit gehad het voordat
die vorige Grondwet in werking getree het nie, tensy dit daarna gewysig is om 'n wyer toepassing
te h; en
(b) word, behoudens die nuwe Grondwet, steeds geadministreer deur die gesag wat dit
geadministreer het toe die nuwe Grondwet in werking getree het.
Uitleg van bestaande wetgewing
3. (1) Tensy uit die samehang anders blyk of klaarblyklik onvanpas, word 'n verwysing
in enige wetgewing wat bestaan het toe die nuwe Grondwet in werking getree het -
(a) na die Republiek van Suid-Afrika of 'n tuisland (behalwe wanneer dit na 'n grondgebied
verwys), uitgel as 'n verwysing na die Republiek van Suid-Afrika kragtens die nuwe Grondwet;
(b) na die Parlement, die Nasionale Vergadering of die Senaat, uitgel as 'n verwysing na die
Parlement, die Nasionale Vergadering of die Nasionale Raad van Provinsies kragtens die nuwe
Grondwet;
(c) na die President, 'n Uitvoerende Adjunkpresident, 'n Minister, 'n Adjunkminister of die
Kabinet, behoudens item 9 van hierdie Bylae uitgel as 'n verwysing na die President, die
Adjunkpresident, 'n Minister, 'n Adjunkminister of die Kabinet kragtens die nuwe Grondwet;
(d) na die President van die Senaat, uitgel as 'n verwysing na die voorsitter van die Nasionale
Raad van Provinsies;
(e) na 'n provinsiale wetgewer, Premier, Uitvoerende Raad of lid van 'n Uitvoerende Raad
van 'n provinsie, behoudens item 12 van hierdie Bylae uitgel as 'n verwysing na 'n provinsiale
wetgewer, Premier, Uitvoerende Raad of lid van 'n Uitvoerende Raad kragtens die nuwe
Grondwet; of
(f) na 'n amptelike taal of tale, uitgel as 'n verwysing na enige van die amptelike tale
kragtens die nuwe Grondwet.
(2) Tensy uit die samehang anders blyk of klaarblyklik onvanpas, word 'n verwysing in enige
oorblywende oubedeling-wetgewing -
(a) na 'n Parlement, 'n Huis van 'n Parlement of 'n wetgewende vergadering of liggaam van
die Republiek of van 'n tuisland, uitgel as 'n verwysing na -
(i) die Parlement kragtens die nuwe Grondwet, indien die administrasie van daardie
wetgewing ingevolge die vorige Grondwet of hierdie Bylae aan die nasionale uitvoerende gesag
toegewys of opgedra is; of
(ii) die provinsiale wetgewer van 'n provinsie, indien die administrasie van daardie wetgewing
ingevolge die vorige Grondwet of hierdie Bylae aan 'n provinsiale uitvoerende gesag toegewys
of opgedra is; of
(b) na 'n Staatspresident, Hoofminister, Administrateur of ander hoof- uitvoerende beampte,
Kabinet, Ministersraad of uitvoerende raad van die Republiek of van 'n tuisland, uitgel as 'n
verwysing na -
(i) die President kragtens die nuwe Grondwet, indien die administrasie van daardie wetgewing
ingevolge die vorige Grondwet of hierdie Bylae aan die nasionale uitvoerende gesag toegewys of
opgedra is; of
(ii) die Premier van 'n provinsie kragtens die nuwe Grondwet, indien die administrasie van
daardie wetgewing ingevolge die vorige Grondwet of hierdie Bylae aan 'n provinsiale uitvoerende
gesag toegewys of opgedra is.
Nasionale Vergadering
4. (1) Enigiemand wat 'n lid of ampsdraer van die Nasionale Vergadering was toe die
nuwe Grondwet in werking getree het, word 'n lid of ampsdraer van die Nasionale Vergadering
kragtens die nuwe Grondwet, en beklee die amp as lid of ampsdraer ingevolge die nuwe
Grondwet.
(2) Die Nasionale Vergadering soos ingevolge subitem (1) saamgestel, word beskou as
verkies te wees kragtens die nuwe Grondwet vir 'n termyn wat op 30 April 1999 verstryk.
(3) Vir die duur van die Nasionale Vergadering se termyn wat behoudens artikel 49(4) van
die nuwe Grondwet op 30 April 1999 verstryk, bestaan die Vergadering uit 400 lede.
(4) Die rels en orders van die Nasionale Vergadering wat van krag was toe die nuwe
Grondwet in werking getree het, bly van krag behoudens enige wysiging of herroeping.
Onafgehandelde werk voor Parlement
5. (1) Daar word met enige onafgehandelde werk voor die Nasionale Vergadering
wanneer die nuwe Grondwet in werking tree, ingevolge die nuwe Grondwet voortgegaan.
(2) Enige onafgehandelde werk voor die Senaat wanneer die nuwe Grondwet in werking tree,
moet na die Nasionale Raad van Provinsies verwys word, en die Raad moet ingevolge die nuwe
Grondwet met daardie werk voortgaan.
Verkiesing van Nasionale Vergadering
6. (1) Geen verkiesing van die Nasionale Vergadering mag voor 30 April 1999 gehou
word nie tensy die Vergadering ontbind word ingevolge artikel 50(2) na 'n voorstel van wantroue
in die President ingevolge artikel 102(2) van die nuwe Grondwet.
(2) Artikel 50(1) van die nuwe Grondwet word opgeskort tot 30 April 1999.
(3) Ondanks die herroeping van die vorige Grondwet, is Bylae 2 by daardie Grondwet, soos
gewysig deur Aanhangsel A by hierdie Bylae, van toepassing -
(a) op die eerste verkiesing van die Nasionale Vergadering kragtens die nuwe Grondwet;
(b) op die verlies van lidmaatskap van die Vergadering in ander omstandighede as di
waarvoor in artikel 47(3) van die nuwe Grondwet voorsiening gemaak word; en
(c) op die vul van vakatures in die Vergadering, en die aanvulling, hersiening en aanwending
van partylyste vir die vul van vakatures, tot die tweede verkiesing van die Vergadering kragtens
die nuwe Grondwet.
(4) Artikel 47(4) van die nuwe Grondwet word opgeskort tot die tweede verkiesing van die
Nasionale Vergadering kragtens die nuwe Grondwet.
Nasionale Raad van Provinsies
7. (1) Vir die tydperk wat onmiddellik voor die eerste sitting van 'n provinsiale wetgewer
gehou na sy eerste verkiesing kragtens die nuwe Grondwet eindig -
(a) moet die verhouding van partyverteenwoordiging in die provinsie se afvaardiging na die
Nasionale Raad van Provinsies dieselfde wees as die verhouding waarin die provinsie se 10
senatore ingevolge artikel 48 van die vorige Grondwet benoem is; en
(b) is die toekenning van vaste afgevaardigdes en spesiale afgevaardigdes aan die partye wat
in die provinsiale wetgewer verteenwoordig is, soos volg:
PROVINSIE VASTE SPESIALE
AFGEVAARDIGDES AFGEVAARDIGDES
1. Oos-Kaap ANC 5 ANC 4
NP 1
2. Vrystaat ANC 4 ANC 4
NP 1
VF 1
3. Gauteng ANC 3 ANC 3
DP 1
NP 1 NP 1
VF 1
4. KwaZulu-Natal ANC 1 ANC 2
DP 1
IVP 3 IVP 2
NP 1
5. Mpumalanga ANC 4 ANC 4
NP 1
VF 1
6. Noord-Kaap ANC 3 ANC 2
NP 2 NP 2
VF 1
7. Noordelike Provinsie ANC 6 ANC 4
8. Noordwes ANC 4 ANC 4
NP 1
VF 1
9. Wes-Kaap ANC 2 ANC 1
DP 1
NP 3 NP 3
(2) 'n Party wat in 'n provinsiale wetgewer verteenwoordig is -
(a) moet sy vaste afgevaardigdes benoem uit die persone wat senatore was toe die nuwe
Grondwet in werking getree het en wat beskikbaar is om as vaste afgevaardigdes te dien; en
(b) kan ander persone as vaste afgevaardigdes benoem slegs indien daar geen of 'n
onvoldoende getal van sy voormalige senatore beskikbaar is.
(3) 'n Provinsiale wetgewer moet sy vaste afgevaardigdes ooreenkomstig die benoemings van
die partye aanstel.
(4) Subitems (2) en (3) is van toepassing slegs op die eerste aanstelling van vaste
afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies.
(5) Artikel 62(1) van die nuwe Grondwet is nie van toepassing op die benoeming en
aanstelling van voormalige senatore as vaste afgevaardigdes ingevolge hierdie item nie.
(6) Die rels en orders van die Senaat wat van krag was toe die nuwe Grondwet in werking
getree het, moet ten opsigte van die werk van die Nasionale Raad toegepas word in die mate
waarin dit toegepas kan word, behoudens enige wysiging of herroeping.
Voormalige senatore
8. (1) 'n Voormalige senator wat nie as 'n vaste afgevaardigde na die Nasionale Raad
van Provinsies aangestel word nie, is geregtig om 'n ten volle stemgeregtigde lid te word van die
wetgewer van die provinsie waaruit daardie persoon ingevolge artikel 48 van die vorige Grondwet
as 'n senator benoem is.
(2) Indien 'n voormalige senator kies om nie 'n lid van 'n provinsiale wetgewer te word nie,
word daar beskou dat daardie persoon as senator bedank het op die dag voordat die nuwe
Grondwet in werking getree het.
(3) Die salaris, toelaes en voordele van 'n voormalige senator wat as 'n vaste afgevaardigde
of as 'n lid van 'n provinsiale wetgewer aangestel is, mag nie slegs vanwe daardie aanstelling
verminder word nie.
Nasionale uitvoerende gesag
9. (1) Enigiemand wat kragtens die vorige Grondwet die President, 'n Uitvoerende
Adjunkpresident, 'n Minister of 'n Adjunkminister was toe die nuwe Grondwet in werking getree
het, bly aan in en beklee daardie amp ingevolge die nuwe Grondwet, maar behoudens subitem (2).
(2) Tot 30 April 1999 word artikels 84, 89, 90, 91, 93 en 96 van die nuwe Grondwet geag
te lui soos in Aanhangsel B by hierdie Bylae uiteengesit.
(3) Subitem (2) belet nie 'n Minister wat 'n senator was toe die nuwe Grondwet in werking
getree het, om aan te bly nie as 'n Minister genoem in artikel 91(1)(a) van die nuwe Grondwet,
soos di artikel in Aanhangsel B lui.
Provinsiale wetgewers
10. (1) Enigiemand wat 'n lid of ampsdraer van 'n provinsie se wetgewer was toe die
nuwe Grondwet in werking getree het, word 'n lid of ampsdraer van die wetgewer vir daardie
provinsie kragtens die nuwe Grondwet, en beklee die amp van lid of ampsdraer ingevolge die
nuwe Grondwet en 'n provinsiale grondwet wat verorden mag word.
(2) 'n Provinsiale wetgewer soos ingevolge subitem (1) saamgestel, word beskou as kragtens
die nuwe Grondwet verkies te wees vir 'n termyn wat op 30 April 1999 verstryk.
(3) Vir die duur van sy termyn wat op 30 April 1999 verstryk, en behoudens artikel 108(4),
bestaan 'n provinsiale wetgewer uit die getal lede kragtens die vorige Grondwet vir daardie
wetgewer bepaal sowel as die getal voormalige senatore wat ingevolge item 8 van hierdie Bylae
lede van die wetgewer geword het.
(4) Die rels en orders van 'n provinsiale wetgewer wat van krag was toe die nuwe Grondwet
in werking getree het, bly van krag behoudens enige wysiging of herroeping.
Verkiesings van provinsiale wetgewers
11. (1) Ondanks die herroeping van die vorige Grondwet, is Bylae 2 by daardie Grondwet,
soos gewysig deur Aanhangsel A by hierdie Bylae, van toepassing -
(a) op die eerste verkiesing van 'n provinsiale wetgewer kragtens die nuwe Grondwet;
(b) op die verlies van lidmaatskap van 'n wetgewer in ander omstandighede as di waarvoor
in artikel 106(3) van die nuwe Grondwet voorsiening gemaak word; en
(c) op die vul van vakatures in 'n wetgewer, en die aanvulling, hersiening en aanwending van
partylyste vir die vul van vakatures, tot die tweede verkiesing van die wetgewer kragtens die nuwe
Grondwet.
(2) Artikel 106(4) van die nuwe Grondwet word ten opsigte van 'n provinsiale wetgewer
opgeskort tot die tweede verkiesing van die wetgewer kragtens die nuwe Grondwet.
Provinsiale uitvoerende gesagte
12. (1) Enigiemand wat die Premier of 'n lid van die Uitvoerende Raad van 'n provinsie
was toe die nuwe Grondwet in werking getree het, bly aan in en beklee daardie amp ingevolge die
nuwe Grondwet en 'n provinsiale grondwet wat verorden mag word, maar behoudens subitem
(2).
(2) Totdat die Premier wat na die eerste verkiesing van 'n provinsie se wetgewer kragtens die
nuwe Grondwet verkies word die amp aanvaar, of die provinsie sy grondwet verorden, wat ook
al eerste plaasvind, word artikels 132 en 136 van die nuwe Grondwet geag te lui soos in
Aanhangsel C by hierdie Bylae uiteengesit.
Provinsiale grondwette
13. 'n Provinsiale grondwet wat aangeneem is voordat die nuwe Grondwet in werking getree
het, moet aan artikel 143 van die nuwe Grondwet voldoen.
Opdra van wetgewing aan provinsies
14. (1) Wetgewing met betrekking tot 'n aangeleentheid binne 'n funksionele gebied in
Bylae 4 of 5 by die nuwe Grondwet vermeld en wat, toe die nuwe Grondwet in werking getree
het, deur 'n gesag binne die nasionale uitvoerende gesag geadministreer is, kan deur die President
by proklamasie opgedra word aan 'n gesag binne 'n provinsiale uitvoerende gesag wat deur die
Uitvoerende Raad van die provinsie aangewys word.
(2) In die mate waarin dit vir die doeltreffende uitvoering van 'n opdrag van wetgewing
kragtens subitem (1) nodig is, kan die President by proklamasie -
(a) die wetgewing wysig of aanpas om die uitleg of toepassing daarvan te rel;
(b) waar die opdrag nie op 'n stuk wetgewing as geheel van toepassing is nie, daardie
bepalings daarvan waarop die opdrag van toepassing is of in die mate waarin die opdrag daarop
van toepassing is, met of sonder enige wysigings of aanpassings in paragraaf (a) bedoel, herroep
en herverorden; of
(c) enige ander aangeleentheid rel wat as gevolg van die opdrag nodig is, met inbegrip van
die oorplasing of afstaan van personeel, of die oordrag van bates, laste, regte en verpligtinge, na
of van die nasionale of 'n provinsiale uitvoerende gesag of 'n staatsdepartement, administrasie,
veiligheidsdiens of ander instelling.
(3) (a) 'n Afskrif van elke proklamasie wat ingevolge subitem (1) of (2) uitgereik is, moet
binne 10 dae na die publisering van die proklamasie aan die Nasionale Vergadering en die
Nasionale Raad van Provinsies voorgel word.
(b) Indien sowel die Nasionale Vergadering as die Nasionale Raad die proklamasie of 'n
bepaling daarvan by besluit afkeur, verval die proklamasie of bepaling, maar dit raak nie -
(i) die geldigheid van enigiets wat ingevolge die proklamasie of bepaling gedoen is voordat
dit verval het nie; of
(ii) 'n reg of voorreg verkry of verpligting of aanspreeklikheid opgeloop voordat dit verval
het nie.
(4) Wanneer wetgewing kragtens subitem (1) opgedra word, word 'n verwysing in die
wetgewing na 'n gesag wat dit administreer, uitgel as 'n verwysing na die gesag aan wie dit
opgedra is.
(5) 'n Opdrag van wetgewing kragtens artikel 235(8) van die vorige Grondwet, met inbegrip
van 'n wysiging, aanpassing of herroeping en herverordening van enige wetgewing en enige ander
stappe wat kragtens daardie artikel gedoen is, moet beskou word as kragtens hierdie item gedoen
te gewees het.
Bestaande wetgewing buite die Parlement se wetgewende bevoegdheid
15. (1) 'n Gesag binne die nasionale uitvoerende gesag wat, wanneer die nuwe Grondwet
in werking tree, enige wetgewing administreer wat buite die Parlement se wetgewende
bevoegdheid val, bly bevoeg om daardie wetgewing te administreer totdat dit ingevolge item 14
van hierdie Bylae aan 'n gesag binne 'n provinsiale uitvoerende gesag opgedra word.
(2) Subitem (1) verval twee jaar nadat die nuwe Grondwet in werking getree het.
Howe
16. (1) Elke hof, met inbegrip van howe van tradisionele leiers, wat bestaan het toe die
nuwe Grondwet in werking getree het, gaan voort om te funksioneer en om jurisdiksie uit te oefen
ingevolge die wetgewing wat daarop van toepassing is, en enigiemand wat die amp van regterlike
beampte beklee, gaan voort om die amp te beklee ingevolge die wetgewing wat op daardie amp
van toepassing is, behoudens -
(a) enige wysiging of herroeping van daardie wetgewing; en
(b) bestaanbaarheid met die nuwe Grondwet.
(2) (a) Die Konstitusionele Hof wat deur die vorige Grondwet ingestel is, word die
Konstitusionele Hof kragtens die nuwe Grondwet.
(b) Enigiemand wat die amp van President, Adjunkpresident of regter van die Konstitusionele
Hof beklee wanneer die nuwe Grondwet in werking tree, word die President, die Adjunkpresident
of 'n regter van die Konstitusionele Hof kragtens die nuwe Grondwet, en behou die amp vir die
onverstreke gedeelte van hul termyne soos deur artikel 176(1) van die nuwe Grondwet bepaal.
(3) (a) Die Applafdeling van die Hooggeregshof van Suid-Afrika word die Hoogste Hof
van Appl kragtens die nuwe Grondwet.
(b) Enigiemand wat die amp van Hoofregter, Adjunkhoofregter of regter van die
Applafdeling beklee wanneer die nuwe Grondwet in werking tree, word die Hoofregter, die
Adjunkhoofregter of 'n regter van die Hoogste Hof van Appl kragtens die nuwe Grondwet.
(4) (a) 'n Provinsiale of plaaslike afdeling van die Hooggeregshof van Suid-Afrika of 'n
hooggeregshof van 'n tuisland of 'n algemene afdeling van so 'n hof, word 'n Ho Hof kragtens
die nuwe Grondwet sonder verandering van sy regsgebied, behoudens enige rasionalisering in
subitem (6) beoog.
(b) Enigiemand wat die amp van Regterpresident, Adjunkregterpresident of regter van 'n hof
in paragraaf (a) genoem, beklee of geag word dit te beklee wanneer die nuwe Grondwet in
werking tree, word die Regterpresident, die Adjunkregterpresident of 'n regter van so 'n hof
kragtens die nuwe Grondwet, behoudens enige rasionalisering in subitem (6) beoog.
(5) Tensy uit die samehang anders blyk of klaarblyklik onvanpas, word 'n verwysing in enige
wetgewing of proses na -
(a) die Konstitusionele Hof kragtens die vorige Grondwet, uitgel as 'n verwysing na die
Konstitutisonele Hof kragtens die nuwe Grondwet;
(b) die Applafdeling van die Hooggeregshof van Suid-Afrika, uitgel as 'n verwysing na die
Hoogste Hof van Appl; en
(c) 'n provinsiale of plaaslike afdeling van die Hooggeregshof van Suid-Afrika of 'n
hooggeregshof van 'n tuisland of algemene afdeling van so 'n hof, uitgel as 'n verwysing na 'n
Ho Hof.
(6) (a) Sodra dit doenlik is nadat die nuwe Grondwet in werking getree het, moet alle
howe, asook hulle struktuur, samestelling, funksionering en jurisdiksie, en alle tersaaklike
wetgewing, gerasionaliseer word met die oog daarop om 'n regstelsel in te stel wat aan die
voorskrifte van die nuwe Grondwet voldoen.
(b) Die Kabinetslid wat vir die regspleging verantwoordelik is, handelende na oorleg met die
Regterlike Dienskommissie, moet die rasionalisering beoog in paragraaf (a), bestuur.
Sake hangende voor howe
17. Alle verrigtinge wat voor 'n hof hangende is wanneer die nuwe Grondwet in werking tree,
moet afgehandel word asof die nuwe Grondwet nie verorden is nie, tensy die belang van
geregtigheid anders vereis.
Vervolgingsgesag
18. (1) Artikel 108 van die vorige Grondwet bly van krag totdat die Parlementswet beoog
in artikel 179 van die nuwe Grondwet in werking tree. Hierdie subitem raak nie die aanstelling van
die Nasionale Direkteur van Openbare Vervolgings ingevolge artikel 179 nie.
(2) 'n Prokureur-generaal wat die amp beklee wanneer die nuwe Grondwet in werking tree,
bly funksioneer ingevolge die wetgewing wat op daardie amp van toepassing is, behoudens
subitem (1).
Ede en plegtige verklarings
19. 'n Persoon wat ingevolge hierdie Bylae in 'n amp aanbly en wat kragtens die vorige
Grondwet 'n ampseed of 'n plegtige verklaring afgel het, is nie verplig om die ampseed of
plegtige verklaring kragtens die nuwe Grondwet te herhaal nie.
Ander grondwetlike instellings
20. (1) In hierdie item beteken "grondwetlike instelling" -
(a) die Openbare Beskermer;
(b) die Menseregtekommissie;
(c) die Kommissie op Geslagsgelykheid;
(d) die Ouditeur-generaal;
(e) die Suid-Afrikaanse Reserwebank;
(f) die Finansile en Fiskale Kommissie;
(g) die Regterlike Dienskommissie; of
(h) die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad.
(2) 'n Grondwetlike instelling wat ingevolge die vorige Grondwet ingestel is, gaan voort om
te funksioneer ingevolge die wetgewing wat daarop van toepassing is, en enigiemand wat die amp
van kommissielid, lid van die raad van die Reserwebank of die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad,
Openbare Beskermer of Ouditeur-generaal beklee wanneer die nuwe Grondwet in werking tree,
gaan voort om die amp te beklee ingevolge die wetgewing wat op daardie amp van toepassing is,
behoudens -
(a) enige wysiging of herroeping van daardie wetgewing; en
(b) bestaanbaarheid met die nuwe Grondwet.
(3) Artikels 199(1), 200(1), (3) en (5) tot (11) en 201 tot 206 van die vorige Grondwet bly
van krag totdat dit herroep word deur 'n Parlementswet wat ingevolge artikel 75 van die nuwe
Grondwet aangeneem word.
(4) Die lede van die Regterlike Dienskommissie genoem in artikel 105(1)(h) van die vorige
Grondwet hou op om lede van die Kommissie te wees wanneer die lede genoem in artikel
178(1)(i) van die nuwe Grondwet aangestel word.
(5) (a) Die Volkstaatraad ingestel ingevolge die vorige Grondwet gaan voort om te
funksioneer ingevolge die wetgewing wat daarop van toepassing is, en enigiemand wat die amp
van lid van die Raad beklee wanneer die nuwe Grondwet in werking tree, gaan voort om die amp
te beklee ingevolge die wetgewing wat op daardie amp van toepassing is, behoudens -
(i) enige wysiging of herroeping van daardie wetgewing; en
(ii) bestaanbaarheid met die nuwe Grondwet.
(b) Artikels 184A en 184B(1)(a), (b) en (d) van die vorige Grondwet bly van krag totdat dit
herroep word deur 'n Parlementswet wat ingevolge artikel 75 van die nuwe Grondwet aangeneem
word.
Verordening van wetgewing deur nuwe Grondwet vereis
21. (1) Waar die nuwe Grondwet die verordening van nasionale of provinsiale wetgewing
vereis, moet daardie wetgewing binne 'n redelike tydperk vanaf die datum waarop die nuwe
Grondwet in werking getree het deur die tersaaklike gesag verorden word.
(2) Artikel 198(b) van die nuwe Grondwet mag nie toegepas word voordat die wetgewing
beoog in daardie artikel verorden is nie.
(3) Artikel 199(3)(a) van die nuwe Grondwet mag nie toegepas word voor die verstryking
van drie maande nadat die wetgewing beoog in daardie artikel verorden is nie.
(4) Nasionale wetgewing beoog in artikel 217(3) van die nuwe Grondwet moet verorden
word binne drie jaar vanaf die datum waarop die nuwe Grondwet in werking getree het, maar die
afwesigheid van hierdie wetgewing gedurende hierdie tydperk belet nie die inwerkingstelling van
die beleid in artikel 217(2) bedoel nie.
(5) Totdat die Parlementswet genoem in artikel 65(2) van die nuwe Grondwet verorden word,
kan elke provinsiale wetgewer sy eie prosedure bepaal waarvolgens magtiging aan sy afvaardiging
verleen word om namens hom stemme in die Nasionale Raad van Provinsies uit te bring.
(6) Totdat die wetgewing beoog in artikel 229(1)(b) van die nuwe Grondwet verorden word,
bly 'n munisipaliteit bevoeg om enige belasting, heffing of reg op te l wat hy gemagtig was om
op te l toe die Grondwet in werking getree het.
Nasionale eenheid en versoening
22. Ondanks die ander bepalings van die nuwe Grondwet en ondanks die herroeping van die
vorige Grondwet, word al die bepalings met betrekking tot amnestie wat in die vorige Grondwet
onder die opskrif "Nasionale Eenheid en Versoening" vervat is, geag deel van die nuwe Grondwet
uit te maak vir die doeleindes van die Wet op die Bevordering van Nasionale Eenheid en
Versoening, 1995 (Wet 34 van 1995), soos gewysig, asook vir die doeleindes van die geldigheid
daarvan.
Handves van Regte
23. (1) Nasionale wetgewing beoog in artikels 9(4), 32(2) en 33(3) van die nuwe
Grondwet moet binne drie jaar vanaf die datum waarop die nuwe Grondwet in werking getree het,
verorden word.
(2) Totdat die wetgewing beoog in artikels 32(2) en 33(3) van die nuwe Grondwet verorden
word -
(a) word artikel 32(1) geag soos volg te lui:
"(1) Elke persoon het die reg op toegang tot alle inligting wat deur die staat of enige van sy
organe in enige regeringsfeer gehou word vir sover daardie inligting benodig word vir die
uitoefening of beskerming van enige van hul regte."; en
(b) word artikel 33(1) en (2) geag soos volg te lui:
"Elke persoon het die reg -
(a) op regsgeldige administratiewe optrede waar enige van hul regte of belange geraak of
bedreig word;
(b) op prosedureel billike administratiewe optrede waar enige van hul regte of regmatige
verwagtings geraak of bedreig word;
(c) om skriftelik voorsien te word van redes vir administratiewe optrede wat enige van hul
regte of belange raak, tensy die redes vir daardie optrede openbaar gemaak is; en
(d) op administratiewe optrede wat regverdigbaar is met betrekking tot die redes wat
daarvoor gegee word, waar enige van hul regte geraak of bedreig word.".
(3) Artikels 32(2) en 33(3) van die nuwe Grondwet verval indien die wetgewing wat in
daardie artikels onderskeidelik beoog word, nie binne drie jaar vanaf die datum waarop die nuwe
Grondwet in werking getree het, verorden word nie.
Staatsadministrasie en veiligheidsdienste
24. (1) Artikels 82(4)(b), 215, 218(1), 219(1), 224 tot 228, 236(1), (2), (3), (6), (7)(b)
en (8), 237(1) en (2)(a) en 239(4) en (5) van die vorige Grondwet bly van krag asof die vorige
Grondwet nie herroep is nie, behoudens -
(a) die wysigings aan daardie artikels soos in Aanhangsel D uiteengesit;
(b) enige verdere wysiging of enige herroeping van daardie artikels deur 'n Parlementswet wat
ingevolge artikel 75 van die nuwe Grondwet aangeneem is; en
(c) bestaanbaarheid met die nuwe Grondwet.
(2) Die Staatsdienskommissie en die provinsiale dienskommissies bedoel in Hoofstuk 13 van
die vorige Grondwet gaan voort om te funksioneer ingevolge daardie Hoofstuk en die wetgewing
wat daarop van toepassing is asof daardie Hoofstuk nie herroep is nie, totdat die Kommissie en
die provinsiale dienskommissies by Parlementswet ingevolge artikel 75 van die nuwe Grondwet
aangeneem, afgeskaf word.
(3) Die herroeping van die vorige Grondwet raak nie enige proklamasie wat kragtens artikel
237(3) van die vorige Grondwet uitgereik is nie, en so 'n proklamasie bly van krag, behoudens
-
(a) enige wysiging of herroeping; en
(b) bestaanbaarheid met die nuwe Grondwet.
Bykomende onbevoegdheid vir wetgewers
25. (1) Enigiemand wat, toe die nuwe Grondwet in werking getree het, besig was om 'n
vonnis van meer as 12 maande gevangenisstraf sonder die keuse van 'n boete in die Republiek uit
te dien, is onbevoeg om 'n lid van die Nasionale Vergadering of 'n provinsiale wetgewer te word.
(2) Die onbevoegdheid van 'n persoon ingevolge subitem (1) -
(a) verval indien die skuldigbevinding op appl tersyde gestel word, of die vonnis op appl
verminder word tot 'n vonnis wat daardie persoon nie onbevoeg maak nie; en
(b) eindig vyf jaar nadat die vonnis voltooi is.
Plaaslike regering
26. (1) Ondanks die bepalings van artikels 151, 155, 156 en 157 van die nuwe Grondwet
-
(a) bly die bepalings van die Oorgangswet op Plaaslike Regering, 1993 (Wet 209 van 1993),
soos dit van tyd tot tyd gewysig mag word deur nasionale wetgewing wat met die nuwe
Grondwet bestaanbaar is, van krag tot 30 April 1999 of totdat dit herroep word, watter ook al
die vroegste is; en
(b) is 'n tradisionele leier van 'n gemeenskap wat 'n stelsel van inheemse reg naleef en woon
op grond binne die gebied van 'n plaaslike oorgangsraad, landelike oorgangsraad of
verteenwoordigende oorgangsraad in die Oorgangswet op Plaaslike Regering, 1993, genoem en
wat gedentifiseer is soos in artikel 182 van die vorige Grondwet uiteengesit, ampshalwe daarop
geregtig om 'n lid van daardie raad te wees tot 30 April 1999 of totdat 'n Parlementswet anders
bepaal.
(2) Artikel 245(4) van die vorige Grondwet bly van krag totdat die toepassing van daardie
artikel verval. Artikel 16(5) en (6) van die Oorgangswet op Plaaslike Regering, 1993, mag nie
voor 30 April 1999 herroep word nie.
Veilige bewaring van Parlementswette en provinsiale Wette
27. Artikels 82 en 124 van die nuwe Grondwet raak nie die veilige bewaring van
Parlementswette of provinsiale Wette wat aangeneem is voordat die nuwe Grondwet in werking
getree het nie.
Registrasie van onroerende eiendom van die staat
28. (1) By die voorlegging van 'n sertifikaat deur 'n bevoegde gesag dat onroerende
eiendom van die staat ingevolge artikel 239 van die vorige Grondwet in 'n bepaalde regering setel,
moet 'n registrateur van aktes die aantekeninge of endossemente in of op enige betrokke register,
transportakte of ander dokument aanbring ten einde daardie onroerende eiendom in die naam van
daardie regering te registreer.
(2) Geen belasting, gelde of ander vordering is ten opsigte van 'n registrasie ingevolge
subitem (1) betaalbaar nie.
AANHANGSEL A
Wysigings van Bylae 2 by die vorige Grondwet
1. Die vervanging van item 1 deur die volgende item:
"1. Partye wat ingevolge nasionale wetgewing geregistreer is en wat aan 'n verkiesing van die
Nasionale Vergadering deelneem, moet kandidate vir sodanige verkiesing benoem op
kandidaatlyste wat ooreenkomstig hierdie Bylae en nasionale wetgewing opgestel is.".
2. Die vervanging van item 2 deur die volgende item:
"2. Die setels in die Nasionale Vergadering soos ingevolge artikel 46 van die nuwe Grondwet
bepaal, word soos volg gevul:
(a) Een helfte van die setels uit streeklyste deur die onderskeie partye voorgel, met 'n vaste
getal setels vir elke streek voorbehou soos deur die Kommissie bepaal vir die volgende verkiesing
van die Vergadering, met inagneming van beskikbare wetenskaplik gebaseerde gegewens met
betrekking tot kiesers, en verto deur belanghebbende partye.
(b) Die ander helfte van die setels uit nasionale lyste deur die onderskeie partye voorgel, of
uit streeklyste waar nasionale lyste nie voorgel is nie.".
3. Die vervanging van item 3 deur die volgende item:
"3. Die kandidaatlyste wat deur 'n party voorgel word, moet gesamentlik die name van
hoogstens 'n getal kandidate gelyk aan die getal setels in die Nasionale Vergadering bevat, en elke
sodanige lys moet daardie name in die vaste rangorde van voorkeur wat die party bepaal, aandui.".
4. Die wysiging van item 5 deur die woorde wat paragraaf (a) voorafgaan deur die volgende
woorde te vervang:
"5. Die setels bedoel in item 2(a) word per streek toegewys aan die partye wat aan 'n
verkiesing deelneem, soos volg:".
5. Die wysiging van item 6 -
(a) deur die woorde wat paragraaf (a) voorafgaan deur die volgende woorde te vervang:
"6. Die setels bedoel in item 2(b) word soos volg aan die partye wat aan 'n verkiesing
deelneem, toegewys:"; en
(b) deur paragraaf (a) deur die volgende paragraaf te vervang:
"(a) 'n Kwota stemme per setel word bepaal deur die totale getal stemme wat landswyd
uitgebring is deur die getal setels in die Nasionale Vergadering plus een te deel, en die resultaat
plus een, met weglating van breukdele, is die kwota stemme per setel.".
6. Die wysiging van item 7(3) deur paragraaf (b) deur die volgende paragraaf te vervang:
"(b) 'n Gewysigde kwota stemme per setel word bepaal deur die totale getal stemme wat
landswyd uitgebring is, minus die getal stemme wat landswyd ten gunste van die party bedoel in
paragraaf (a) uitgebring is, te deel deur die getal setels in die Vergadering plus een, minus die
getal setels wat finaal aan bedoelde party ingevolge paragraaf (a) toegewys is.".
7. Die vervanging van item 10 deur die volgende item:
"10. Die getal setels in elke provinsiale wetgewer is soos ingevolge artikel 105 van die nuwe
Grondwet bepaal.".
8. Die vervanging van item 11 deur die volgende item:
"11. Partye wat ingevolge nasionale wetgewing geregistreer is en wat aan 'n verkiesing van 'n
provinsiale wetgewer deelneem, moet kandidate vir verkiesing tot so 'n provinsiale wetgewer
benoem op provinsiale lyste wat ooreenkomstig hierdie Bylae en nasionale wetgewing opgestel
is.".
9. Die vervanging van item 16 deur die volgende item:
"Aanwysing van verteenwoordigers
16. (1) Nadat die telling van stemme afgehandel is, die getal verteenwoordigers van elke
party bepaal is en die verkiesingsuitslag ingevolge artikel 190 van die nuwe Grondwet bekend
gemaak is, moet die Kommissie, binne twee dae na sodanige bekendmaking, uit elke kandidaatlys
wat ingevolge nasionale wetgewing gepubliseer is, die verteenwoordigers van elke party in die
wetgewende liggaam aanwys.
(2) In opvolging van die aanwysing ingevolge subitem (1), indien 'n kandidaat se naam op
meer as een lys vir die Nasionale Vergadering of lyste vir sowel die Nasionale Vergadering as 'n
provinsiale wetgewer verskyn (indien 'n verkiesing van die Vergadering en 'n provinsiale
wetgewer tegelyk plaasvind), en so 'n kandidaat geregtig is op aanwysing as 'n verteenwoordiger
in meer as een geval, moet die party wat daardie lyste voorgel het, binne twee dae na bedoelde
bekendmaking, aan die Kommissie aandui uit watter lys daardie kandidaat aangewys gaan word
of in watter wetgewende liggaam die kandidaat gaan dien, na gelang van die geval, in welke geval
die kandidaat se naam van die ander lyste geskrap moet word.
(3) Die Kommissie moet onverwyld die lys van name van verteenwoordigers in die
wetgewende liggaam of liggame publiseer.".
10. Die wysiging van item 18 deur paragraaf (b) deur die volgende paragraaf te vervang:
"(b) 'n verteenwoordiger as 'n vaste afgevaardigde na die Nasionale Raad van Provinsies
aangestel word;".
11. Die vervanging van item 19 deur die volgende item:
"19. Kandidaatlyste van 'n party bedoel in item 16(1) kan slegs by een geleentheid te eniger tyd
gedurende die eerste 12 maande wat volg op die datum waarop die aanwysing van
verteenwoordigers ingevolge item 16 afgehandel is, aangevul word ten einde toevallige vakatures
te vul: Met dien verstande dat so 'n aanvulling aan die einde van die lys gemaak moet word.".
12. Die vervanging van item 23 deur die volgende item:
"Vakatures
23. (1) In die geval van 'n vakature in 'n wetgewende liggaam waarop hierdie Bylae van
toepassing is, vul die party wat die ontruimende lid benoem het die vakature deur 'n persoon te
benoem -
(a) wie se naam verskyn op die kandidaatlys waaruit die ontruimende lid oorspronklik benoem
is: en
(b) wat die volgende bevoegde en beskikbare persoon op die lys is.
(2) 'n Benoeming om 'n vakature te vul, moet skriftelik aan die Speaker voorgel word.
(3) Indien 'n party wat in 'n wetgewende liggaam verteenwoordig is, ontbind of ophou om
te bestaan en die betrokke lede hul setels ontruim uit hoofde van items 23A(1), word die betrokke
setels aan die oorblywende partye toegewys mutatis mutandis asof daardie setels ingevolge item
7 of 14, na gelang van die geval, verbeur is.".
13. Die invoeging van die volgende item na item 23:
"Bykomende grond vir verlies van lidmaatskap van wetgewende liggame
23A. (1) 'n Persoon verbeur lidmaatskap van 'n wetgewende liggaam waarop hierdie Bylae
van toepassing is indien daardie persoon ophou om 'n lid te wees van die party wat daardie
persoon as 'n lid van die wetgewende liggaam benoem het.
(2) Ondanks subitem (1) kan 'n bestaande politieke party te eniger tyd sy naam verander.
(3) Binne 'n redelike tyd nadat die nuwe Grondwet in werking getree het, kan 'n
Parlementswet ooreenkomstig artikel 76(1) van die nuwe Grondwet aangeneem word om hierdie
item en item 23 te wysig om voorsiening te maak vir die wyse waarop dit vir 'n lid van 'n
wetgewende liggaam wat ophou om 'n lid te wees van die party wat daardie lid benoem het,
moontlik sal wees om lidmaatskap van di wetgewende liggaam te behou.
(4) 'n Parlementswet bedoel in subitem (3) kan ook voorsiening maak vir -
(a) 'n bestaande party om met 'n ander party saam te smelt; of
(b) 'n party om in meer as een party te onderverdeel.".
14. Die skrapping van item 24.
15. Die wysiging van item 25 -
(a) deur die omskrywing van "Kommissie" deur die volgende omskrywing te vervang:
" 'Kommissie' die Verkiesingskommissie bedoel in artikel 190 van die nuwe Grondwet;"; en
(b) deur die volgende omskrywing na die omskrywing van "nasionale lys" in te voeg:
" 'nuwe Grondwet' die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996;".
16. Die skrapping van item 26.
AANHANGSEL B
Regering van Nasionale Eenheid:
Nasionale Sfeer
1. Artikel 84 van die nuwe Grondwet word geag die volgende bykomende subartikel te
bevat:
"(3) Die President moet die Uitvoerende Adjunkpresidente raadpleeg -
(a) in die ontwikkeling en uitvoering van die beleid van die nasionale regering;
(b) in alle aangeleenthede met betrekking tot die bestuur van die Kabinet en die verrigting van
die werksaamhede van die Kabinet;
(c) in die toewysing van werksaamhede aan die Uitvoerende Adjunkpresidente;
(d) voordat die President enige aanstelling kragtens die Grondwet of enige wetgewing doen,
met inbegrip van die aanstelling van ambassadeurs of ander diplomatieke verteenwoordigers;
(e) voordat die President kommissies van ondersoek aanstel;
(f) voordat die President 'n referendum uitroep; en
(g) voordat die President oortreders begenadig of grasie aan hulle verleen.".
2. Artikel 89 van die nuwe Grondwet word geag die volgende bykomende subartikel te
bevat:
"(3) Subartikels (1) en (2) is ook op 'n Uitvoerende Adjunkpresident van toepassing.".
3. Paragraaf (a) van artikel 90(1) van die nuwe Grondwet word geag soos volg te lui:
"(a) 'n Uitvoerende Adjunkpresident wat deur die President aangewys is;".
4. Artikel 91 van die nuwe Grondwet word geag soos volg te lui:
"Kabinet
91. (1) Die Kabinet bestaan uit die President, die Uitvoerende Adjunkpresidente en -
(a) hoogstens 27 Ministers wat lede van die Nasionale Vergadering is en wat ingevolge
subartikels (8) tot (12) aangestel is; en
(b) hoogstens een Minister wat nie 'n lid van die Nasionale Vergadering is nie en wat
ingevolge subartikel (13) aangestel is, mits die President, handelende in oorleg met die
Uitvoerende Adjunkpresidente en die leiers van die deelnemende partye, die aanstelling van so 'n
Minister dienstig ag.
(2) Elke party wat minstens 80 setels in die Nasionale Vergadering het, is daarop geregtig om
'n Uitvoerende Adjunkpresident uit die geledere van die Vergadering aan te wys.
(3) Indien geen party nie of slegs een party 80 of meer setels in die Vergadering het, is die
party wat die grootste getal setels het en die party wat die tweede grootste getal setels het, elk
daarop geregtig om een Uitvoerende Adjunkpresident uit die geledere van die Vergadering aan
te wys.
(4) By sy of haar aanwysing kan 'n Uitvoerende Adjunkpresident kies om as lid van die
Vergadering aan te bly of om op te hou om lid van die Vergadering te wees.
(5) 'n Uitvoerende Adjunkpresident kan die bevoegdhede uitoefen en moet die werksaamhede
verrig wat kragtens die Grondwet by die amp van Uitvoerende Adjunkpresident berus of wat deur
die President aan daardie amp toegewys is.
(6) 'n Uitvoerende Adjunkpresident beklee die amp -
(a) tot 30 April 1999 tensy hy of sy deur die party wat ingevolge subartikels (2) en (3)
geregtig is om die aanwysing te doen, vervang of teruggeroep word; of
(b) totdat die persoon wat na 'n verkiesing van die Nasionale Vergadering wat voor 30 April
1999 gehou word, as President verkies word, die amp aanvaar.
(7) 'n Vakature in die amp van Uitvoerende Adjunkpresident kan gevul word deur die party
wat daardie Adjunkpresident aangewys het.
(8) 'n Party wat minstens 20 setels in die Nasionale Vergadering het en wat besluit het om aan
die regering van nasionale eenheid deel te neem, is geregtig op die toekenning aan hom van een
of meer van die Kabinetsportefeuljes ten opsigte waarvan Ministers bedoel in subartikel (1)(a)
aangestel staan te word, in verhouding tot die getal setels wat die party in die Vergadering het
teenoor die getal setels wat die ander deelnemende partye het.
(9) Kabinetsportefeuljes word aan die onderskeie deelnemende partye toegeken
ooreenkomstig die volgende formule:
(a) 'n Kwota setels per portefeulje word bepaal deur die totale getal setels in die Nasionale
Vergadering wat die deelnemende partye gesamentlik het, te deel deur die getal portefeuljes ten
opsigte waarvan Ministers bedoel in subartikel (1)(a) aangestel staan te word, plus een.
(b) Die resultaat, met weglating van derde en daaropvolgende desimale breuke, as daar is, is
die kwota setels per portefeulje.
(c) Die getal portefeuljes wat aan 'n deelnemende party toegeken moet word, word bepaal
deur die totale getal setels wat daardie party in die Nasionale Vergadering het, te deel deur die
kwota in paragraaf (b) bedoel.
(d) Die resultaat dui, behoudens paragraaf (e), die getal portefeuljes aan wat aan daardie party
toegeken moet word.
(e) Waar die toepassing van bogenoemde formule 'n surplus oplewer wat nie opgeneem word
deur die getal portefeuljes wat aan 'n party toegeken is nie, ding so 'n surplus mee met ander
soortgelyke surplusse wat aan 'n ander party of partye toeval, en 'n portefeulje of portefeuljes wat
nog nie toegeken is nie, word in volgorde van die hoogste surplus aan die betrokke party of partye
toegeken.
(10) Die President moet na oorleg met die Uitvoerende Adjunkpresidente en die leiers van die
deelnemende partye -
(a) die spesifieke portefeuljes bepaal wat aan die onderskeie deelnemende partye toegeken
moet word ooreenkomstig die getal portefeuljes wat ingevolge subartikel (9) aan hulle toegeken
is;
(b) ten opsigte van elke sodanige portefeulje 'n lid van die Nasionale Vergadering wat 'n lid
is van die party waaraan die portefeulje kragtens paragraaf (a) toegeken is, aanstel as die Minister
wat vir daardie portefeulje verantwoordelik is;
(c) indien dit vir die doeleindes van die Grondwet of in die belang van goeie regering nodig
word, 'n bepaling kragtens paragraaf (a) behoudens subartikel (9) wysig;
(d) 'n aanstelling kragtens paragraaf (b) beindig -
(i) indien die President daartoe versoek word deur die leier van die party waarvan die
betrokke Minister 'n lid is; of
(ii) indien dit vir die doeleindes van die Grondwet of in die belang van goeie regering nodig
word; of
(e) wanneer nodig, behoudens paragraaf (b) 'n vakature in die amp van Minister vul.
(11) Subartikel (10) moet toegepas word in die gees beliggaam in die begrip van 'n regering
van nasionale eenheid, en die President en die ander betrokke funksionarisse moet by die
toepassing van daardie subartikel poog om te alle tye konsensus te bereik: Met dien verstande dat
indien konsensus nie bereik kan word nie oor -
(a) die uitoefening van 'n bevoegdheid in paragraaf (a), (c) of (d)(ii) van daardie subartikel
bedoel, die President se besluit die deurslag gee;
(b) die uitoefening van 'n bevoegdheid in paragraaf (b), (d)(i) of (e) van daardie subartikel
bedoel wat 'n persoon raak wat nie 'n lid van die President se party is nie, die besluit van die leier
van die party waarvan daardie persoon 'n lid is, die deurslag gee; en
(c) die uitoefening van 'n bevoegdheid in paragraaf (b) of (e) van daardie subartikel bedoel
wat 'n persoon raak wat 'n lid van die President se party is, die President se besluit die deurslag
gee.
(12) Indien 'n bepaling van portefeuljetoekennings kragtens subartikel (10)(c) gewysig word,
ontruim die betrokke Ministers hul portefeuljes, maar kan hulle, waar toepaslik, weer aangestel
word in ander portefeuljes wat ingevolge die gewysigde bepaling aan hulle onderskeie partye
toegeken word.
(13) Die President moet -
(a) in oorleg met die Uitvoerende Adjunkpresidente en die leiers van die deelnemende partye
-
(i) 'n spesifieke portefeulje vir 'n Minister bedoel in subartikel (1)(b) bepaal indien dit nodig
word na aanleiding van 'n besluit van die President kragtens daardie subartikel;
(ii) ten opsigte van daardie portefeulje 'n persoon wat nie 'n lid van die Nasionale
Vergadering is nie, aanstel as die Minister wat vir daardie portefeulje verantwoordelik is; en
(iii) indien nodig, 'n vakature ten opsigte van daardie portefeulje vul; of
(b) na oorleg met die Uitvoerende Adjunkpresidente en die leiers van die deelnemende partye
'n aanstelling kragtens paragraaf (a) beindig indien dit vir die doeleindes van die Grondwet of
in die belang van goeie regering nodig word.
(14) Die President of, indien die President so 'n opdrag gee, 'n Uitvoerende Adjunkpresident
sit op vergaderings van die Kabinet voor: Met dien verstande dat die Uitvoerende
Adjunkpresidente om die beurt op vergaderings van die Kabinet voorsit tensy die behoeftes van
regering en die gees wat in die begrip van 'n regering van nasionale eenheid beliggaam is, 'n ander
reling verg.
(15) Die Kabinet funksioneer met inagneming van die konsensus-soekende gees wat in die
begrip van 'n regering van nasionale eenheid beliggaam is, asook van die behoefte aan
doeltreffende regering.".
5. Artikel 93 van die nuwe Grondwet word geag soos volg te lui:
"Aanstelling van Adjunkministers
93. (1) Die President kan, na oorleg met die Uitvoerende Adjunkpresidente en die leiers
van die partye wat aan die Kabinet deelneem. adjunkministersposte instel.
(2) 'n Party is geregtig op die toekenning aan hom van een of meer adjunkministersposte in
dieselfde verhouding as di waarin en volgens dieselfde formule as di waarvolgens portefeuljes
in die Kabinet toegeken word.
(3) Die bepalings van artikel 91(10) tot (12) is met die nodige veranderings ten opsigte van
Adjunkministers van toepassing, en by sodanige toepassing word 'n verwysing in daardie artikel
na 'n Minister of 'n portefeulje uitgel as 'n verwysing na onderskeidelik 'n Adjunkminister of 'n
adjunkministerspos.
(4) Indien 'n persoon aangestel word as die Adjunkminister van 'n portefeulje wat aan 'n
Minister toevertrou is -
(a) moet daardie Adjunkminister namens die betrokke Minister enige van die bevoegdhede
uitoefen en werksaamhede verrig wat ingevolge enige wetgewing of andersins aan daardie
Minister opgedra is en wat daardie Minister, behoudens die voorskrifte van die President, aan
daardie Adjunkminister opdra; en
(b) word 'n verwysing in enige wetgewing na daardie Minister, uitgel ook as 'n verwysing
na die Adjunkminister handelende uit hoofde van 'n opdrag kragtens paragraaf (a) deur die
Minister namens wie daardie Adjunkminister optree.
(5) Wanneer 'n Adjunkminister afwesig is of om die een of ander rede nie in staat is om enige
van die bevoegdhede of werksaamhede van die amp uit te oefen of te verrig nie, kan die President
'n ander Adjunkminister of enige ander persoon aanstel om in die plek van genoemde
Adjunkminister op te tree, hetsy in die algemeen hetsy om 'n bepaalde bevoegdheid uit te oefen
of werksaamheid te verrig.".
6. Artikel 96 van die nuwe Grondwet word geag die volgende bykomende subartikels te
bevat:
"(3) Ministers is afsonderlik teenoor die President en teenoor die Nasionale Vergadering
aanspreeklik vir die administrasie van hul portefeuljes, en al die lede van die Kabinet is
dienooreenkomstig gesamentlik aanspreeklik vir die verrigting van die werksaamhede van die
nasionale regering en vir die beleid daarvan.
(4) Ministers moet hul portefeuljes administreer ooreenkomstig die beleid deur die Kabinet
bepaal.
(5) Indien 'n Minister versuim om die portefeulje ooreenkomstig die beleid van die Kabinet
te administreer, kan die President die betrokke Minister aans om die administrasie van die
portefeulje met daardie beleid in ooreenstemming te bring.
(6) Indien die betrokke Minister versuim om aan 'n aansegging van die President kragtens
subartikel (5) te voldoen, kan die President die Minister van sy of haar amp onthef -
(a) in die geval van 'n Minister in artikel 91(1)(a) bedoel, na oorleg met die Minister en, indien
die Minister nie 'n lid van die President se party is of nie die leier van 'n deelnemende party is nie,
ook na oorleg met die leier van daardie Minister se party; of
(b) in die geval van 'n Minister in artikel 91(1)(b) bedoel, na oorleg met die Uitvoerende
Adjunkpresidente en die leiers van die deelnemende partye.".
AANHANGSEL C
Regering van Nasionale Eenheid:
Provinsiale Sfeer
1. Artikel 132 van die nuwe Grondwet word geag soos volg te lui:
"Uitvoerende Rade
132. (1) Die Uitvoerende Raad van 'n provinsie bestaan uit die Premier en hoogstens 10
lede ooreenkomstig hierdie artikel deur die Premier aangestel.
(2) 'n Party wat minstens 10 persent van die setels in 'n provinsiale wetgewer het en wat
besluit het om aan die regering van nasionale eenheid deel te neem, is geregtig op die toekenning
aan hom van een of meer van die portefeuljes in die Uitvoerende Raad in verhouding tot die getal
setels wat die party in die wetgewer het teenoor die getal setels wat die ander deelnemende partye
het.
(3) Portefeuljes in die Uitvoerende Raad moet aan die onderskeie deelnemende partye
toegeken word ooreenkomstig dieselfde formule as di wat in artikel 91(9) uiteengesit word, en
by die toepassing van daardie formule word 'n verwysing in daardie artikel na -
(a) die Kabinet, as 'n verwysing na 'n Uitvoerende Raad uitgel;
(b) 'n Minister, as 'n verwysing na 'n lid van 'n Uitvoerende Raad uitgel; en
(c) die Nasionale Vergadering, as 'n verwysing na die provinsiale wetgewer uitgel.
(4) Die Premier van 'n provinsie moet na oorleg met die leiers van die deelnemende partye
-
(a) die spesifieke portefeuljes bepaal wat aan die onderskeie deelnemende partye toegeken
moet word ooreenkomstig die getal portefeuljes wat ingevolge subartikel (3) aan hulle toegeken
is;
(b) ten opsigte van elke sodanige portefeulje 'n lid van die provinsiale wetgewer wat 'n lid is
van die party waaraan daardie portefeulje kragtens paragraaf (a) toegeken is, aanstel as die lid van
die Uitvoerende Raad wat vir daardie portefeulje verantwoordelik is;
(c) indien dit vir die doeleindes van die Grondwet of in die belang van goeie regering nodig
word, 'n bepaling kragtens paragraaf (a) behoudens subartikel (3) wysig;
(d) 'n aanstelling kragtens paragraaf (b) beindig -
(i) indien die Premier daartoe versoek word deur die leier van die party waarvan die betrokke
lid van die Uitvoerende Raad 'n lid is; of
(ii) indien dit vir die doeleindes van die Grondwet of in die belang van goeie regering nodig
word; of
(e) wanneer nodig, behoudens paragraaf (b) 'n vakature in die amp van 'n lid van die
Uitvoerende Raad vul.
(5) Subartikel (4) moet toegepas word in die gees beliggaam in die begrip van 'n regering van
nasionale eenheid, en die Premier en die ander betrokke funksionarisse moet by die toepassing van
daardie subartikel poog om te alle tye konsensus te bereik: Met dien verstande dat indien
konsensus nie bereik kan word nie oor -
(a) die uitoefening van 'n bevoegdheid in paragraaf (a), (c) of (d)(ii) van daardie subartikel
bedoel, die Premier se besluit die deurslag gee;
(b) die uitoefening van 'n bevoegdheid in paragraaf (b), (d)(i) of (e) van daardie subartikel
bedoel wat 'n persoon raak wat nie 'n lid van die Premier se party is nie, die besluit van die leier
van die party waarvan daardie persoon 'n lid is, die deurslag gee; en
(c) die uitoefening van 'n bevoegdheid in paragraaf (b) of (e) van daardie subartikel bedoel
wat 'n persoon raak wat 'n lid van die Premier se party is, die Premier se besluit die deurslag gee.
(6) Indien 'n bepaling van portefeuljetoekennings kragtens subartikel (4)(c) gewysig word,
ontruim die betrokke lede hul portefeuljes, maar kan hulle, waar toepaslik, weer aangestel word
in ander portefeuljes wat ingevolge die gewysigde bepaling aan hulle onderskeie partye toegeken
word.
(7) Die Premier van die provinsie moet op vergaderings van 'n Uitvoerende Raad voorsit.
(8) 'n Uitvoerende Raad moet funksioneer met inagneming van die konsensus-soekende gees
wat in die begrip van 'n regering van nasionale eenheid beliggaam is, asook van die behoefte aan
doeltreffende regering.".
2. Artikel 136 van die nuwe Grondwet word geag die volgende bykomende subartikels te
bevat:
"(3) Lede van Uitvoerende Rade is afsonderlik teenoor die Premier en die provinsiale wetgewer
aanspreeklik vir die administrasie van hulle portefeuljes, en al die lede van die Uitvoerende Raad
is dienooreenkomstig gesamentlik aanspreeklik vir die verrigting van die werksaamhede van die
provinsiale regering en vir die beleid daarvan.
(4) Lede van Uitvoerende Rade moet hulle portefeuljes administreer ooreenkomstig die beleid
deur die Raad bepaal.
(5) Indien 'n lid van 'n Uitvoerende Raad versuim om die portefeulje ooreenkomstig die beleid
van die Raad te administreer, kan die Premier die betrokke lid aans om die administrasie van die
portefeulje met daardie beleid in ooreenstemming te bring.
(6) Indien die betrokke lid versuim om aan 'n aansegging van die Premier kragtens subartikel
(5) te voldoen, kan die Premier die lid van sy of haar amp onthef na oorleg met die lid, en indien
die lid nie 'n lid van die Premier se party is nie of nie die leier van 'n deelnemende party is nie, ook
na oorleg met die leier van daardie lid se party.".
AANHANGSEL D
Staatsadministrasie en veiligheidsdienste: Wysigings van artikels van die vorige Grondwet
1. Die wysiging van artikel 218 van die vorige Grondwet -
(a) deur in subartikel (1) die woorde wat paragraaf (a) voorafgaan deur die volgende woorde
te vervang;
"(1) Behoudens die voorskrifte van die Minister van Veiligheid en Sekuriteit is die Nasionale
Kommissaris verantwoordelik vir -";
(b) deur paragraaf (b) van subartikel (1) deur die volgende paragraaf te vervang:
"(b) die aanstelling van provinsiale kommissarisse;";
(c) deur paragraaf (d) van subartikel (1) deur die volgende paragraaf te vervang:
"(d) die ondersoek en voorkoming van georganiseerde misdaad of misdaad wat nasionale
ondersoek en voorkoming of deskundige vaardighede vereis;"; en
(d) deur paragraaf (k) van subartikel (1) deur die volgende paragraaf te vervang:
"(k) die instelling en instandhouding van 'n nasionale polisie-eenheid vir openbare orde, wat
ter ondersteuning en op versoek van die Provinsiale Kommissaris ontplooi kan word;".
2. Die wysiging van artikel 219 van die vorige Grondwet deur in subartikel (1) die woorde
wat paragraaf (a) voorafgaan deur die volgende woorde te vervang:
"(1) Behoudens artikel 218(1) is 'n Provinsiale Kommissaris verantwoordelik vir -".
3. Die wysiging van artikel 224 van die vorige Grondwet deur die voorbehoudsbepaling by
subartikel (2) deur die volgende voorbehoudsbepaling te vervang:
"Met dien verstande dat hierdie subartikel ook van toepassing is op lede van enige
gewapende mag wat sy personeellys voorgel het na die inwerkingtreding van die Grondwet van
die Republiek van Suid-Afrika, 1993 (Wet 200 van 1993), maar voor die aanname van die nuwe
grondwetlike teks soos in artikel 73 van daardie Grondwet beoog, indien die politieke organisasie
onder wie se gesag en beheer so 'n mag is of waarmee hy geassosieer is en wie se oogmerke hy
bevorder wel aan die Uitvoerende Oorgangsraad of wel aan die eerste verkiesing van die
Nasionale Vergadering en die provinsiale wetgewers kragtens genoemde Grondwet deelgeneem
het.".
4. Die wysiging van artikel 227 van die vorige Grondwet deur subartikel (2) deur die
volgende subartikel te vervang:
"(2) Die Nasionale Weermag moet sy bevoegdhede uitoefen en sy werksaamhede verrig
uitsluitlik in die nasionale belang ingevolge Hoofstuk 11 van die Grondwet van die Republiek van
Suid-Afrika, 1996.".
5. Die wysiging van artikel 236 van die vorige Grondwet -
(a) deur subartikel (1) deur die volgende subartikel te vervang:
"(1) 'n Staatsdiens, staatsdepartement, administrasie of veiligheidsdiens wat onmiddellik voor
die inwerkingtreding van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996 (hieronder "die
nuwe Grondwet" genoem), regeringswerksaamhede verrig het, bly ingevolge die wetgewing wat
daarop van toepassing is, funksioneer totdat dit afgeskaf word of genkorporeer word in of
gentegreer word met enige toepaslike instelling of gerasionaliseer of gekonsolideer word met
enige ander instelling.";
(b) deur subartikel (6) deur die volgende subartikel te vervang:
"(6) (a) Die President kan 'n kommissie aanstel om die sluiting of wysiging van 'n kontrak,
die aanstelling of bevordering, of die toekenning van 'n beding of voorwaarde van diens of ander
voordeel, wat tussen 27 April 1993 en 30 September 1994 geskied het ten opsigte van 'n persoon
bedoel in subartikel (2) of 'n klas van sodanige persone, te hersien.
(b) Die kommissie kan 'n kontrak, aanstelling, bevordering of toekenning tersyde stel of wysig
indien dit in die omstandighede van die geval nie behoorlik geskied het nie of nie geregverdig kan
word nie."; en
(c) deur "hierdie Grondwet", waar dit ook al in artikel 236 voorkom, deur "die nuwe
Grondwet" te vervang.
6. Die wysiging van artikel 237 van die vorige Grondwet -
(a) deur paragraaf (a) van subartikel (1) deur die volgende paragraaf te vervang:
"(a) Die rasionalisering van alle instansies bedoel in artikel 236(1), uitgesonderd militre magte
bedoel in artikel 224(2), gaan na die inwerkingtreding van die Grondwet van die Republiek van
Suid-Afrika, 1996, voort ten einde -
(i) 'n doeltreffende administrasie in die nasionale regeringsfeer in te stel om met
aangeleenthede binne die regsbevoegdheid van die nasionale sfeer te handel; en
(ii) 'n doeltreffende administrasie vir elke provinsie in te stel om met aangeleenthede binne
die regsbevoegdheid van elke provinsiale regering te handel."; en
(b) deur subparagraaf (i) van subartikel (2)(a) deur die volgende subparagraaf te vervang:
"(i) instellings bedoel in artikel 236(1), uitgesonderd militre magte, berus by die nasionale
regering, wat daardie verantwoordelikheid in samewerking met die provinsiale regerings
uitoefen;".
7. Die wysiging van artikel 239 van die vorige Grondwet deur subartikel (4) deur die
volgende subartikel te vervang:
"(4) Behoudens en ooreenkomstig enige toepaslike wet, gaan die bates, regte, pligte en
verpligtinge van alle magte bedoel in artikel 224(2) oor op die Nasionale Weermag ooreenkomstig
die voorskrifte van die Minister van Verdediging.".
BYLAE 7
Wette Herroep
NOMMER EN TITEL
JAAR VAN WET
Wet 200 van 1993 Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1993
Wet 2 van 1994 Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1994
Wet 3 van 1994 Tweede Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van
Suid-Afrika, 1994
Wet 13 van 1994 Derde Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika,
1994
Wet 14 van 1994 Vierde Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika,
1994
Wet 24 van 1994 Sesde Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika,
1994
Wet 29 van 1994 Vyfde Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika,
1994
Wet 20 van 1995 Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1995
Wet 44 van 1995 Tweede Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van
Suid-Afrika, 1995
Wet 7 van 1996 Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996
Wet 26 van 1996 Derde Wysigingswet op die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika,
1996
INDEKS
(Let wel: Die syfers na die inskrywings verwys na artikelnommers.)
Befondsing vir politieke partye, 236
Begrotings, 215
Burgerskap, 3
Finansile en Fiskale Kommissie, 220 - 222
Finansies, Nasionale, 213, 214, 216, 217
Finansies, Provinsiale en plaaslike, 226 - 230
Handves van Regte -
Afdwinging van regte, 38
Arbeidsverhoudinge, 23
Behuising, 26
Beperking van regte, 36
Burgerskap, 20
Eiendom, 25
Gearresteerde, aangehoue en beskuldigde persone, 35
Gelykheid, 9
Gesondheidsorg, voedsel, water en maatskaplike sekerheid, 27
Kinders, 28
Kultuur-, godsdiens- en taalgemeenskappe, 31
Lewe, 11
Menswaardigheid, 10
Noodtoestande, 37
Omgewing, 24
Onderwys, 29
Politieke regte, 19
Privaatheid, 14
Regverdige administratiewe optrede, 33
Slawerny, knegskap en dwangarbeid, 13
Taal en kultuur, 30
Toegang tot howe, 34
Toegang tot inligting, 32
Toepassing, 8
Uitleg, 39
Vergadering, betoging, linievorming en petisie, 17
Vryheid en sekerheid van die persoon, 12
Vryheid van assosiasie, 18
Vryheid van bedryf, beroep en professie, 22
Vryheid van beweging en verblyf, 21
Vryheid van godsdiens, oortuiging en mening, 15
Vryheid van uitdrukking, 16
Howe -
Bevoegdhede in grondwetlike aangeleenthede, 172
Ho Howe, 169
Hoogste Hof van Appl, 168
Konstitusionele Hof, 167
Landdroshowe en ander howe, 170
Intelligensie, 209, 210
Kabinet, 91 - 99, 101, 102
Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die Regte van Kultuur-, Godsdiens- en
Taalgemeenskappe, 181, 185, 186
Kommissie vir Geslagsgelykheid, 181, 187
Menseregtekommissie, 181, 184
Munisipaliteite, 151 - 164
Nasionale lied, 4
Nasionale Raad van Provinsies -
Besluite, 65
Bevoegdhede, 68
Deelname deur verteenwoordigers van plaaslike regering, 67
Getuienis of inligting voor Nasionale Raad, 69
Partydeelname aan provinsiale afvaardigings, Bylae 3, Deel B
Publieke toegang, 72
Samestelling, 60
Toewysing van afgevaardigdes, 61
Vaste afgevaardigdes, 62
Nasionale Vergadering -
Besluite, 53
Bevoegdhede, 55
Getuienis of inligting voor Nasionale Vergadering, 56
Publieke toegang, 59
Samestelling en verkiesing, 46
Onafhanklike Owerheid om die Uitsaaiwese te Reguleer, 192
Openbare administrasie, 195
Openbare Beskermer, 181, 182
Oppergesag van Grondwet, 2
Ouditeur-generaal, 181, 188
Parlement, 42
Plaaslike regering, 152, 163
Polisie, 205 - 208
Premiers, 127 - 130
President, 83 - 89
Provinsiale grondwette, 142 - 145
Provinsiale wetgewers, 104 - 121
Aansoek by Konstitusionele Hof deur lede, 122
Publieke toegang, 118
Vaste afgevaardigdes se regte, 113
Provinsies, 103
Regering van samewerking, 41
Regsprekende gesag, 165
Regstelsel, 166
Regterlike beamptes, 174 - 177
Regterlike Dienskommissie, 178
Samewerking, Regering van, 41
Selfbeskikking, 235
Sentrale Bank, 223 - 225
Staatsdiens, 197
Staatsdienskommissie, 196
Tale, 6
Tradisionele leiers, 211, 212
Uitsaaiwese, Onafhanklike Owerheid vir die Regulering van die, 192
Uitvoerende gesag -
die provinsies, 125
die Republiek, 85
Uitvoerende Rade, Provinsiale, 132 - 141
Veiligheidsdienste, 198, 199
Verdediging, 200 - 204
Verkiesingskommissie, 181, 190, 191
Verkiesingsprosedures vir grondwetlike ampsdraers, Bylae 3, Deel A
Vervolgingsgesag, 179
Vlag, 5
Volkereg, 231 - 233
Volkslied, kyk Nasionale lied
Wetgewende gesag, 43, 44
Wetsteenstrydighede, 146 - 150
Wette, Maak van, 73 - 82
Die Grondwet
van die Republiek van Suid-Afrika,1996
Soos op 8 Mei 1996 aangeneem en op 11 Oktober 1996
gewysig deur die Grondwetlike Vergadering
ISBN 0 - 620 - 20215 - 7
Een nasie, Een wet
Inhoud
Aanhef 1
Hoofstuk 1 3
Grondliggende Bepalings
Hoofstuk 2 6
Handves van Regte
Hoofstuk 3 27
Regering van Samewerking
Hoofstuk 4 29
Die Parlement
Hoofstuk 5 58
Die President en Nasionale Uitvoerende Gesag
Hoofstuk 6 66
Provinsies
Hoofstuk 7 90
Plaaslike Regering
Hoofstuk 8 99
Howe en Regspleging
Hoofstuk 9 110
Staatsinstellings ter Ondersteuning
van Grondwetlike Demokrasie
Hoofstuk 10 119
Openbare Administrasie
Hoofstuk 11 125
Veiligheidsdienste
Hoofstuk 12 132
Tradisionele Leiers
Hoofstuk 13 133
Finansies
Hoofstuk 14 144
Algemene Bepalings
Bylae 1 148
Nasionale Vlag
Bylae 2 150
Ampsede en Plegtige Verklarings
Bylae 3 154
Verkiesingsprosedures
Bylae 4 158
Funksionele Gebiede van Konkurrente Nasionale
en Provinsiale Wetgewende Bevoegdheid
Bylae 5 161
Funksionele Gebiede van Eksklusiewe
Provinsiale Wetgewende Bevoegdheid
Bylae 6 163
Oorgangsrelings
Bylae 7 200
Wette Herroep
Indeks 201

Universal Declaration of Human Rights
Afrikaans Version
Source: United Nations Information Centre (UNIC, Namibia)
UNIVERSELE VERKLARING VAN MENSEREGTE
Aanhef
AANGESIEN erkenning vir die inherente waardigheid en die gelyke en onvervreembare reg van alle lede van die menslike ras die basis vir vryheid, geregtigheid en vrede in die wereld is;
AANGESIEN minagting vir menseregte barbaarse dade wat die gewete van die mens aangetas het en die aanvang van 'n wereld waarin mense vryheid van spraak, geloof, vrees en behoefte het, gesien word as die hoogste aspirasie van die gemiddelde mens;
AANGESIEN dit noodsaaklik is dat menseregte deur die wet beskerm word ten einde te voorkom dat mense nie gedwing gaan word om in opstand teen tirannie en onderdrukking te kom nie;
AANGESIEN dit noodsaaklik is om die ontwikkeling van vriendelike bande tussen nasies aan te moedig;
AANGESIEN die volke wat lid van die Verenigde Volke Organisasie is, hul geloof in fundamentele menseregte in die Handves beklemtoon, in die waardigheid en waarde van die menslike persoon, in die gelyke regte van mans en vrouens en dit ten doel het om sosiale vooruitgang en 'n beter lewenspeil in groter vryheid te bevorder;
AANGESIEN Lidstate hulle voorgeneem het om in samewerking met die Verenigde Volke universele respek en agting vir menseregte en fundamentele vryheid te verwesenlik; en
AANGESIEN 'n algemene begrip van hierdie regte en vryhede van groot belang vir die bereiking van hierdie voorneme is,
Verklaar die ALGEMENE VERGADERING
Hierdie Universele Verklaring van Menseregte as 'n algemene standaard vir die verwesenliking deur alle mense en nasies, om te verseker dat elke individu en elke
deel van die gemeenskap hierdie Verklaring in ag sal neem en deur opvoeding, respek vir hierdie regte en vryhede te bevorder, op nasionale en internasionale vlak, daarna sal strewe om die universele en effektiewe erkenning en agting van hierdie regte te verseker, nie net vir die mense van die Lidstate nie, maar ook vir die mense in die gebiede onder hul jurisdiksie.
Artikel 1
Alle menslike wesens word vry, met gelyke waardigheid en regte, gebore. Hulle het rede en gewete en behoort in die gees van broederskap teenoor mekaar op te tree.
Artikel 2
Elke persoon het die reg tot al die regte en vryhede soos in die Verklaring vervat is, sonder uitsondering van enige aard soos op grond van ras, geslag, kleur, taal, godsdiens,   geboorte of enige ander status. 
Daarbenewens sal geen onderskeid op grond van politieke, geregtelike of internasionale status van die land of gebied waartoe 'n persoon behoort gemaak word nie, hetsy dit 'n onafhanklike trust, nie-selfregerend of onder enige ander beperking van soewereiniteit is.
Artikel 3
Elkeen het die reg tot lewe, vryheid en sekuriteit van persoon.
Artikel 4
Niemand sal in slawerny of knegskap gehou word nie; alle vorms van slawerny en handel in slawe sal verbied word.
Artikel 5
Niemand sal gemartel word of aan wrede, onmenslike of vernederende behandeling of straf blootgestel word nie.
Artikel 6
Elkeen het oral die reg tot erkenning as 'n persoon voor die reg.
Artikel 7
Almal is gelyk voor die reg en het die reg tot gelyke beskerming van die wet. Almal het die reg tot gelyke beskerming teen enige diskriminasie ter skending van hierdie Verklaring en teen enige aanmoediging tot sulke diskriminasie.
Artikel 8
Elkeen het die reg tot effektiewe kompensasie deur bevoegde nasionale tribunale vir dade wat hul fundamentele reg skaad wat deur die wet of grondwet aan hulle gegee is.
Artikel 9
Niemand sal aan arbitrre arrestasie, aanhouding of bannelingskap onderworpe wees nie.
Artikel 10
Elkeen het, in volle gelykheid, die reg tot 'n regverdige en openbare verhoor deur 'n onafhanklike en objektiewe tribunaal, in die bepaling van sy regte en verpligtinge en die ondersoek van enige kriminele saak teen hom.
Artikel 11
1. Elkeen beskuldig van 'n strafbare oortreding het die reg om as onskuldig beskou te word tot skuldig bevind volgens die wet, in 'n openbare saak waarin hy verseker is van die nodige verdediging.
1. Niemand sal beskuldig word van 'n strafbare oortreding as gevolg van enige daad of nalatigheid wat volgens nasionale of internasionale wet nie 'n misdaad ten tye van die pleeg daarvan was nie. 'n Swaarder straf sal ook nie opgel word as die straf wat toepaslik was ten tye van die oortreding nie.
Artikel 12
Niemand sal onderworpe wees aan arbitrre inmenging met sy privaatheid, familie, woning of korrespondensie nie, of aan aanvalle op sy eer en reputasie nie. Elkeen het die reg tot beskerming deur die wet teen sulke inmenging of aanvalle.
Artikel 13
1. Elkeen het die reg tot vryheid van beweging en verblyf binne die grense van elke staat.
1. Elkeen het die reg om enige land te verlaat, insluitende sy eie, en na sy land terug te keer.
Artikel 14
1. Elkeen het die reg tot asiel in ander lande.
1. Daar mag nie op hierdie reg aanspraak gemaak word tydens vervolging vir nie-politieke oortredings of dade wat strydig is met die doelwitte en beginsels van die Verenigde Volke nie.
Artikel 15
1. Elkeen het die reg tot burgerskap.
1. Niemand se burgerskap sal arbitrr afgeneem word nie en niemand sal van die reg ontneem word om afstand te doen van burgerskap nie.
Artikel 16
1. Volwasse mans en vrouens, sonder enige beperking as gevolg van ras, nasionaliteit of godsdiens, het die reg om te trou en met 'n familie te begin.Hulle kan aanspraak maak op gelyke regte ten opsigte van die huwelik, tydens die huwelik en tydens ontbinding van die huwelik.
1. Die huwelik sal plaasvind slegs met die vrywillige en volle toestemming van die voornemende huweliksmaats.
1. Die familie is die natuurlike en fundamentele groepseenheid van die gemeenskap en kan aanspraak maak op beskerming deur die gemeenskap en die Staat.
Artikel 17
1. Elkeen het die reg om individueel en in assosiasie met ander eiendom te besit.
1. Niemand se eiendom sal arbitrr afgeneem word nie.
Artikel 18
Elkeen het die reg tot vryheid van denke, gewete en godsdiens; hierdie reg sluit in die reg om van godsdiens of geloof te verander en die vryheid om, hetsy alleen of in 'n gemeenskap, hierdie godsdiens of geloof te beoefen deur verkondiging, aanbidding of heiliging.
Artikel 19
Elkeen het die reg tot vryheid van opinie en uitdrukking; hierdie reg sluit die vryheid in om opinies sonder inmenging te lug en om inligting en idees te vra, te ontvang en te deel deur middel van enige medium ten spyte van grense.
Artikel 20
1. Elkeen het die reg tot vryheid van vreedsame vergadering en assosiasie.
1. Niemand sal gedwing word om aan 'n assosiasie te behoort nie.
Artikel 21
1. Elkeen het die reg om aan die regering van sy land deel te neem, hetsy direk of deur vrylik verkose verteenwoordigers.
1. Elkeen het die reg tot gelyke toegang tot die openbare dienste in sy land.
1. Die wil van die mense sal die basis vorm van die owerheid of regering, en hierdie wil sal uitgedruk word deur middel van egte tussenverkiesings.
Artikel 22
Elkeen, as 'n lid van die gemeenskap, het die reg tot bestaan-sekerheid en kan aanspraak maak op die verwesenliking van die ekonomiese, sosiale en kulturele regte wat noodsaaklik is vir sy waardigheid en die vrye ontwikkeling van sy persoonlikheid, deur middel van nasionale pogings en internasionale samewerking en volgens die organisasie en hulpbronne van elke staat.
Artikel 23
1. Elkeen het die reg om te werk, tot die vrye keuse van arbeid, tot regverdige en gunstige werksomstandighede en tot beskerming teen werkloosheid.
1. Elkeen, sonder diskriminasie, het die reg tot gelyke betaling vir gelyke werk.
1. Elkeen wat werk kan aanspraak maak op regverdige vergoeding wat aan hom en sy familie 'n menswaardige bestaan verseker en wat aangevul kan word deur ander vorms van sosiale sekerheid, indien nodig.
1. Elkeen het die reg, ter beskerming van sy belange, om vakbonde te stig en daarby aan te sluit
Artikel 24
Elkeen het die reg tot rus en vrye tyd, insluitend redelike beperkings op werksure en periodieke betaalde verlof.
Artikel 25
1. Elkeen het die reg tot 'n lewenspeil wat voldoende is vir gesondheid, welsyn vir homself en sy familie, insluitende kos, klere, behuising, mediese sorg en noodsaaklike bestaansekerheid, en die reg tot voordele of onderstandsgeld tydens werkloosheid, siekte, ongeskiktheid, weduweeskap, ouderdom of 'n tekort aan lewens-middele tydens omstandighede buite sy beheer.
1. Moeders en kinders kan aanspraak maak op spesiale sorg en hulp. Alle kinders, hetsy binne- of buite-egtelik, sal dieselfde sosiale beskerming geniet.
Artikel 26
1. Elkeen het die reg tot opvoeding. Opvoeding sal gratis wees, ten minste in die elementre en fundamentele stadiums. Elementre opvoeding sal verpligtend wees. Tegniese en professionele opvoeding sal geredelik beskikbaar wees en ho'r opvoeding sal net so geredelik op meriete beskikbaar wees.
1. Opvoeding sal gemik wees op die volle ontwikkeling van die menslike persoonlikheid en op die bevordering van respek vir menseregte en fundamentele vryheid. Dit sal begrip, verdraag-saamheid en vriendskap tussen alle nasies, rasse of etniese groepe bevorder, asook die aktiwiteite van die Verenigde Volke in die handhawing van vrede.
1. Ouers het die reg om te kies watter tipe opvoeding hulle kinders ontvang.
Artikel 27
1. Almal het die reg om vrylik aan die kulturele lewe van hul gemeenskap deel te neem, om die kunste te geniet en in wetenskaplike vooruitgang en voordele te deel.
1. Elkeen het die reg tot die beskerming van die morele en materi'le belange wat spruit uit enige wetenskaplike, letterkundige of kunswerk deur hom geproduseer.
Artikel 28
Elkeen is geregtig op 'n sosiale en internasionale orde waarin die regte en vryhede beskryf in hierdie Verklaring ten volle verwesenlik kan word.
Artikel 29
1. Elkeen het verpligtinge teenoor die gemeenskap waar alleenlik die vrye en volle ontwikkeling van sy persoonlikheid moontlik is.
1. In die uitoefening van regte en vryhede, sal elke mens slegs onderworpe wees aan die wetlike beperkinge ingestel om deeglike erkenning en respek vir die regte en vryhede van ander te verseker en om die redelike vereistes na te kom vir sedelikheid, openbare orde en die algemene welsyn van 'n demokratiese gemeenskap.
1. Hierdie regte en vryhede mag in geen geval strydig met die doelwitte en beginsels van die Verenigde Volke uitgeoefen word nie.
Artikel 30
Niks in hierdie Verklaring mag interpreteer word as impliserend dat enige Staat, groep of persoon die reg het om deel te neem aan enige aktiwiteit of enige daad wat gerig is op die beskadiging van enige regte en vryhede hierin beskryf nie.
(c) Copyright 1998 
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights
Geneva, Switzerland
PANSAT SE POSISIE BETREFFENDE DIE BEVORDERING VAN VEELTALIGHEID IN SUID-AFRIKA:
'N KONSEPBESPREKINGSDOKUMENT

Kopiereg: PANSAT
Pretoria, Februarie 1999

PANSAT se posisie betreffende die bevordering van veeltaligheid in Suid-Afrika:

'n Konsepbesprekingsdokument

1. Inleiding

Die doel van hierdie dokument is om 'n verduideliking te gee van PANSAT se siening van veeltaligheid en taalontwikkeling in die konteks van taalwetgewing in die Grondwet en ander regsdokumente.

Die Raad se posisie betreffende veeltaligheid word soos volg in sy missieverklaring saamgevat:

Die missie van die Raad is om veeltaligheid in Suid-Afrika te bevorder deur:

* omstandighede vir die ontwikkeling en gelyke gebruik van alle amptelike tale te skep,
* respek vir ander tale in die land te kweek en die gebruik daarvan aan te moedig, en
* die optimale gebruik van die land se taalhulpbronne aan te moedig

ten einde Suid-Afrikaners in staat te stel om hulleself van alle vorms van linguistiese diskriminasie, dominasie en skeiding te bevry; en om hulle in staat te stel om gepaste linguistiese keuses vir hulle eie welsyn en vir nasionale ontwikkeling uit te oefen.

2.	Riglynbeginsels

Die riglynbeginsels vir die bevordering van veeltaligheid in Suid-Afrika is vervat in die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika,1996 (Wet No. 108 van 1996), artikel 6(1) - (5), en in die Wet op die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad, 1995 (Wet No. 59 van 1995).

Die Grondwet bevat 'n Handves van Regte, wat hoofsaaklik op die idee van individuele regte gegrond is.  Die artikels oor taal moet dus in die lig van taal as 'n reg gesien word.  Daarbenewens dui die herhaling van terme soos "status", "gebruik" en "taalgebruik" duidelik op 'n paradigma wat ook op die funksionele of diensbare gebruik van die tale van Suid-Afrika gebaseer is.  Die PANSAT-wet sluit albei hierdie perspektiewe oor taal in, d.w.s. taal as 'n reg sowel as 'n hulpbron.

Die doel van die Handves van Regte is om toe te sien dat die Suid-Afrikaanse gemeenskap 'n gemeenskap word wat gebaseer is op die sterk demokratiese beginsel van gelykheid.  Die doel van die strukture wat ingevolge die Grondwet ingestel is, is gevolglik om met die demokratisering van ons gemeenskap te help.  PANSAT is een van hierdie strukture en sy werk is dus gerig op die bevordering van demokratiese beginsels.

Die Grondwet identifiseer twee agentskappe wat daarvoor verantwoordelik is om die taalmaatrels in werking te stel, naamlik die Regering en PANSAT.  Ingevolge die subafdeling oor Tale, bepaal artikel 6 van die Grondwet onomwonde die volgende:

"(1)	Die amptelike tale van die Republiek isSesotho sa Leboa, Sesotho, Setswana, siSwati,Tsivenda, Xitsonga, Afrikaans, Engels, isiNdebele, isiXhosa en isiZulu.
(2) Gesien die historiese inkorting van die gebruik en status van die inheemse tale van ons mense, moet die staat praktiese en daadwerklike maatrels tref om die status van di tale te verhoog en hul gebruik te bevorder.
(3) (a)	Die nasionale regering en provinsiale regerings kan enige bepaalde amptelike tale vir regeringsdoeleindes aanwend, met inagneming van gebruik, doenlikheid, koste, streeksomstandighede en die ewewig van die behoeftes en voorkeure van die bevolking as geheel of in die betrokke provinsie; maar die nasionale regering en elke provinsiale regering moet minstens twee amptelike tele gebruik.
(b) Munisipaliteite moet die taalgebruike en -voorkeure van hul inwoners in aanmerking neem.
(4) Die nasionale regering en provinsiale regerings moet deur wetgewende en ander maatrels hul gebruik van amptelike tale rel en monitor.  Sonder afbreuk aan die bepalings van subartikel (2) moet alle amptelike tale gelykheid van aansien geniet en billik behandel word.
(5) 'n Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad deur nasionale wetgewing ingestel, moet -
(a) die ontwikkeling en gebruik bevorder en omstandighede skep vir die ontwikkeling en gebruik van -
(i) alle amptelike tale
(ii) die Khoi-, Nama- en Santale; en
(iii) gebaretaal; en
(b) respek bevorder en verseker vir -
(i) alle tale wat algemeen deur gemeenskappe in Suid-Afrika gebruik word, met inbegrip van Duits, Grieks, Goedjarati, Hindi, Portugees, Tamil, Teloegoe en Oerdoe; en
(ii) Arabies, Hebreeus, Sanskrit en ander tale wat in Suid-Afrika vir godsdiensdoeleindes gebruik word.

Uit bostaande is dit duidelik dat die regering se verantwoordelikhede in artikel 6(1) - (4) gedentifiseer word, terwyl PANSAT se verantwoordelikhede in artikel 6(5) uiteengesit word.

3.	Verantwoordelikhede van PANSAT

PANSAT se uitdruklike rol is om omstandighede te skep vir die ontwikkeling en gelyke gebruik van alle amptelike tale.  Dit beteken dat hy op 'n wyse moet handel wat agentskappe sowel binne staatstrukture as in die burgerlike gemeenskap inisieer, fasiliteer en bemagtig om by te dra tot die ontwikkeling en gebruik van al die amptelike tale.

PANSAT is verantwoordelik vir  die skepping en bevordering van 'n positiewe omgewing vir veeltaligheid in die algemeen, insluitende die amptelike tale maar nie beperk daartoe nie.  Alhoewel PANSAT dus die regering oor taalbeleid en 
-beplanning vir die bevordering van die status en gebruik van die amptelike tale,  moet dit nie sy aandag aftrek van 'n brer fokus op die fasilitering van 'n ontvanklike omgewing vir die bevordering van veeltaligheid nie.  Dit sluit in die bevordering van interlinguistiese vaardighede en die ontwikkeling van sowel die amptelike tale as ander tale wat in Suid-Afrika gebruik word.

Daar word algemeen aanvaar dat die beste manier van taalontwikkeling plaasvind wanneer die taal gebruik word.  Vanselfsprekend word elke Suid-Afrikaanse taal gebruik, sommiges meer algemeen as ander.  Ongelukkig is die gebruik van sommige van ons tale aktief ontmoedig, en word hierdie tale ernstig deur uitsterwing bedreig terwyl ander inderdaad reeds uitgesterf het.  Indien 'n taal wil oorleef, moet dit vir 'n groot verskeidenheid funksies gebruik word anders begin dit agteruitgaan en sterf dit.  As ons dus toelaat dat funksies met hor status net tot Engels en Afrikaans beperk word, sal die ander tale van die land uiteindelik begin agteruitgaan en sterf.  Ons het dit sien gebeur met baie van die Khoi- en San-tale en hulle uitsterwing is 'n verlies nie slegs vir die gemeenskappe wat dit gebruik het nie, maar is 'n nasionale ramp.  Tot dusver het ons nog baie min gehoor van linguistiese uitsterwing in hierdie land, terwyl die gevaar wat sekere species plante en diere loop om uit te sterf, wel aan ons bekend is.  As 'n taal sterf, sterf daar dikwels 'n hele korpus kennis daarmee saam.  Die taak wat op ons wag, is dus die bevordering van die gebruik van die amptelike tale sowel as ander tale wat in Suid-Afrika gebruik word, in 'n groter verskeidenheid kontekste en vir 'n groeiende aantal doeleindes.

Onomwonde gestel: ons moet maniere vind om kommunikasiekanale te open deur daarop aan te dring dat ons tale in openbare kontekste vir hovlakfunksies gebruik word sodat hulle profiele verhoog word en daar gehoor word dat hulle hierdie funksies suksesvol vervul.  Hul gebruik as 'n lingua franca op plaaslike en selfs streeksvlakke van ekonomiese aktiwiteit moet openbaar gemaak word en hulle bruikbaarheid wat inheemse kennis betref, moet op soortgelyke wyse bekend gestel word.

Aan die ander kant moet die oormatige vertroue in Engels as 'n lingua franca terselfdertyd heroorweeg word.  Waar isiZulu as 'n lingua franca vir 70% van die land se bevolking funksioneer, kan Engels tans deur slegs 20% van die bevolking doeltreffend gebruik word.  Regeringskommunikasie in Engels bereik byvoorbeeld slegs 'n minderheid mense wat waarskynlik uit die ontwikkelde middelklas- stedelike bevolking bestaan.

Die Raad erken dat hy die verstandigste strategie sal moet ontwikkel vir die herstel en verdere opbou van die bestaande funksionele gebruik van Afrikatale (insluitende Afrikaans, Khoi en San en Suid-Afrikaanse Gebaretaal) in hierdie land.  Die Raad sal ook moet toesien dat die maksimum voordeel getrek word uit dit wat deur Engels en moontlik ander internasionale tale gebied word.

Wat ons inheemse tale betref, moet 'n drieledige benadering gevolg word wat gelyktydig -
* op die ontwikkeling of uitbreiding van hierdie tale gerig is;
* gerig is op die verkenning en uitbouing van die maniere waarop die gebruikers van verwante tale hulle veeltalige vaardighede toepas om te kommunikeer; en
* die nodige omstandighede skep om die gebruik van hierdie tale uit te brei.

Met ander woorde, die Raad sal ontwikkelingsaktiwiteite onderneem wat eie aan sekere tale is, en sal ontwikkelingstrategie inisieer om interlinguistiese kommunikatiewe vaardighede (byvoorbeeld vertaling, tolking en taalaanleerprogramme) uit te bou.  Ons doelwit bly altyd di van maksimalisering van veeltalige kommunikatiewe bevoegdheid eerder as die skep van taalversperrings tussen mense.

Alhoewel die Grondwet 11 tale vir amptelike status gedentifiseer het, moet ons verstaan dat dit ontstaan het uit 'n historiese situasie wat voorheen 10 Afrikatale uitgekies en aan hulle beperkte amptelike erkenning verleen het.   Sodoende is die amptelike status van nege tale1 uitgebrei tot nasionale vlak deur hulle by die twee voormalige amptelike tale (Afrikaans en Engels) te voeg.  Hierdie tegniese punt kan vir die voorsienbare toekoms woede en gegriefdheid veroorsaak by linguistiese gemeenskappe wat sterk identifiseer met 'n taal wat hulle glo verskil van die tale wat nou amptelike status geniet.  Die posisie van die Raad is dat hy die gebruik en ontwikkeling van elke taal in Suid-Afrika erken en ondersteun omdat elke taal en sy gemeenskap fundamenteel hulpbronne van nasionale belang is wat erken, ondersteun en benut moet word.  Terselfdertyd is dit die Raad se rol om toe te sien dat hy saam met die bevordering van veeltaligheid ook samewerking en die opening van kommunikasiekanale bevorder, en nie linguistiese mededinging, afskeiding of separatisme kweek nie.

Die Raad sal verduidelik hoe tale sonder amptelike status praktiese erkenning en bevordering moet ontvang.  Die Raad se taak is die beklemtoning van die funksionele gebruik  en waarde van elke taal in 'n interafhanklike verhouding met ander tale.  Om op die hirargiese vorm van tale of die "amptelike" versus die "nieamptelike" status van tale te fokus, sal geensins op 'n praktiese wyse bydra tot 'n omgewing wat vir veeltaligheid of demokrasie bevorderlik is nie.  Die Raad is van mening dat hy eerder deur die bevordering, gebruik en ontwikkeling van alle tale in staat sal wees om demokrasie en die taalregte van elke linguistiese gemeenskap te ondersteun.  Die Raad neem kennis dat daar 'n duidelike grondwetlike verpligting op die regering - op sowel nasionale as provinsiale vlak - rus om die status en bevordering van die gebruik van die amptelike tale wat histories ingekort is, te verhoog.  Voordat dit kan gebeur, moet die staat egter die nodige hulpbronne voorsien.

PANSAT is van voorneme om 'n omgewing daar te stel waarin die staatsorgane en die burgerlike samelewing met 'n belang by taalontwikkeling, -gebruik en -diensverskaffing, tot naasbestaan aangemoedig word.  Hul gemeenskaplike doel sal wees om te verseker dat sowel taalregte beskerm word as dat die hulpbronne van elke taal en sy gebruikers op alle vlakke van die gemeenskap benut word.  In hierdie opsig sien PANSAT homself nie in 'n patriargale verhouding met ander taalliggame nie; en beooog hy ook nie om 'n strafstruktuur te word wat die mag in homself wil vestig nie.  Hy wil eerder voortgaan om sy verpligtinge na te kom om omstandighede te skep vir die opbloei van veeltaligheid.

4. Taalbeleidorinterings

Die voorkeur vir veeltaligheid bo eentaligheid, saam met die beginsel van gelyke status van 11 tale, is die rigtingbepalende basis van taalbeleid.  Ruiz (1984 en 1988) bied 'n wyse waarop taal uit drie verskillende teoretiese posisies beskou kan word, naamlik taal as 'n probleem, taal as 'n reg, en taal as 'n hulpbron.  Taalbeplanningspesialiste in Afrika verwys dikwels na hierdie verskillende beskouings oor taal.  Veral die beskouings oor taal as 'n reg en taal as 'n hulpbron het in die Franssprekende en Engelssprekende lande van Afrika onder vurige bespreking gekom.  'n Gemeenskaplike aspek in die werk van, onder andere, Akinasso, Bamgbose, Chumbow, Elube, Djit, Mateen, Prah en Tripahi, is dat die hulpbronne wat Afrikatale kan bied, blootgel en ontwikkel moet word sodat die mense van hierdie kontinent self vir hulle bestemmings verantwoordelik kan wees.

4.1 Taal as 'n probleem

Hierdie orintering is teenwoordig in gemeenskappe waar die heersende ideologie een van segregering en/of assimilering is.  Die reaksie op de facto-veeltaligheid is om 'n taalbeleid wat op eentaligheid gebaseer is, te bevorder, d.w.s. die verhoging van die taal van die heersende klas.

Suid-Afrika het pas losgekom uit 'n lang tydperk van segregasie en 'n taalbeleid gebaseer op die siening dat alle tale behalwe Afrikaans en Engels 'n probleem is.  Met die opkoms van die nuwe regerende elite geld die siening steeds dat taal 'n probleem is, maar word dit nou deur assimilasionistiese tendense bewys.

4.2 Taal as 'n reg

Hierdie orintering stem ooreen met di van gemeenskappe vir wie die beginsels van gelykheid belangrik is.  Ons Grondwet verplig ons om taalbeleid en planne vanuit hierdie siening te ontwikkel.  Die kwessie van taal as 'n reg is baie belangrik, en een wat ernstige aandag in hierdie land moet ontvang, juis omdat mense se regte in die verlede aangetas is.  Een manier om toe te sien dat taalregte gewaarborg kan word, is om taal te sien uit die perspektiewe van taal as 'n reg en taal as 'n hulpbron. 

4.3 Taal as 'n hulpbron

Hierdie orintering stem ooreen met die beginsel van interafhanklikheid, waar verskillende gemeenskappe/tale gesien word dat hulle interafhanklik saambestaan.  Die waarde van elke taal en sy spraakgemeenskap word as deel van die geheel erken.  Taal as 'n hulpbron sluit die idee van taal as 'n reg in.  Die siening dat elke taal 'n hulpbron vir die nasie is, behels die idee van die diensbare gebruik van tale of funksionele veeltaligheid.

5. Die paradigma

Die paradigma wat in Suid-Afrika aanvaar moet word, is sonder twyfel die een wat die funksionele benadering tot taal, wat onskeibaar van die siening van taal as 'n reg is, sowel as die siening dat alle tale hulpbronne is, insluit.

Taalbeleid en -beplanning wat op hierdie twee orinterings van taal as 'n reg en taal as 'n hulpbron gebaseer is -

* erken dat daar bronne van kennis en kundigheid is wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike beweging onder mense wat hierdie tale op plaaslike en streeksvlakke van die ekonomie oor die Suidelike Afrika-grense heen vir handelsdoeleindes gebruik.  Aan die ander kant was diegene wat primr aan die boonste, nasionale vlakke van ekonomiese aktiwiteit deel gehad het, geneig om sprekers van Engels te wees, en in 'n mindere mate Afrikaans, in hierdie land; of sprekers van Frans en Portugees in ander Afrikalande.

Kolonisasie het saam met hom verskeie meganismes gebring om die verowerde gemeenskappe onderdruk te hou.  Een van die magsinstrumente is taal.  Mense kan nie mag deel as hulle nie toegang hs wat sprekers van alle tale besit;
* aanvaar dat doeltreffende maatrels getref sal word om toegang tot hierdie kennis te verkry en dit tot die maksimum voordeel van die gemeenskap aan te wend;
* ontsluit die potensiaal van bestaande patrone van plaaslike en streeks- veeltalige kommunikasiestelsels;
* benut internasionale stelsels vir kommunikasie oor linguistiese grense heen; en
* bou 'n buigsame netwerk van veeltalige kommunikasiestelsels om aan die binnelandse en internasionale vereistes van 'n nasionale plan vir ontwikkeling te voldoen.

5.1 'n Funksionele benadering tot veeltaligheid

PANSAT verstaan funksionele veeltaligheid vanuit 'n demokratiese, niediskriminerende perspektief.  In Suid-Afrika is dit om sosiale, demokratiese en ekonomiese redes onaanvaarbaar dat die gebruik van enige taal beperk word.  PANSAT verstaan onder "funksionele veeltaligheid" dat mense verskillende tale in die verskillende dele van die land gebruik.  Dit maak dus funksionele sin om die toepaslike taal/tale te gebruik wanneer gekommunikeer word.  Dit beteken dat die regering die toepaslike medium van kommunikasie moet identifiseer volgens wie die gehoor is.  Dit beteken nie dat die regering elke keer as hy met die publiek kommunikeer, al 11 tale moet gebruik nie.

Om hierdie punt op konkrete wyse te illustreer:  indien die Departement van Gesondheid 'n VIGS-veldtog van stapel wil stuur, sou 'n funksionele veeltalige benadering die idee uitsluit dat een taal dwarsdeur die hele land gebruik word om die inligting bekend te maak.  Hierdie inligting moet versprei word in elke taal wat as 'n primre taal vir kommunikasie in die land gebruik word, maar op 'n wyse wat die toepaslike teikentaal/-tale in elke gemeenskap identifiseer.  Hiervolgens moet die Mier-distrik in die Noord-Kaap waarskynlik hierdie inligting in Afrikaans en moontlik Nama ontvang; die Willowvale-gebied van die Oos-Kaap in isiXhosa; en Noordelike KwaZulu-Natal in isiZulu.

Wat die brer gemeenskap betref, sal funksionele veeltaligheid, indien dit in 'n nasionale plan vir (ekonomiese) ontwikkeling genkorporeer word, identifiseer wanneer, waar, watter en hoe tale tans gebruik word.  Dit sal die doeltreffendheidsgraad van die gebruik van hierdie tale in hierdie kontekste evalueer.  Dit sal aandui watter verdere navorsing nodig is om beter en  doeltreffender van tale gebruik te maak en dit sal verder identifiseer watter ander tale hierdie proses winsgewend kan fasiliteer.

Taalgebruik verander volgens behoeftes, waargeneem of andersins.  Gevolglik is dit onwaarskynlik dat die status quo van die funksies van tale staties gaan bly selfs sonder duidelike beplanning.  Toepaslike taalbeplanningsaktiwiteite wat aan nasionale en ekonomiese ontwikkeling gekoppel is, behoort vir baie tale op 'n meer stelselmatige en uiteindelik voordelige wyse die verskeidenheid funksies te vergroot.  Sodoende sal dit die gebruikswaarde van taal uitbou, wat die beste waarborg is dat die linguistiese regte van gemeenskappe op 'n bemagtigende wyse beskerm sal word.

'n Belangrike komponent van funksionele veeltaligheid is dat dit verantwoordelike beplanning vereis.  Die vrees dat dit outomaties die irrasionele vermenigvuldiging van taaldienste impliseer, is gegrond op 'n wanbegrip van die aangeleentheid.  Sodra die primre doel gedentifiseer is, moet die fases en tydsbestekke vir die bereiking van daardie doel ingedeel word. Die modernisering van di tale wat tans verhinder word om in domeine soos internasionale wetenskap en tegnologie en in streeks- en selfs nasionale ekonomie te funksioneer, moet 'n dringende prioriteit word.  Taaldienste en die publisering van dokumente moet gerasionaliseer word sodat dokumente beskikbaar gestel word in die tale wat die tersaaklikste vir die teikenleser is.Met ander woorde, dokumente moet in bondige en eenvoudige taal geskryf wees, en vertalings of opgesomde vertalings moet voorsien word waar en wanneer die behoefte duidelik gedemonstreer word.

6. Veeltaligheid

Die ongeveer 6 000 tale wat wreldwyd in ongeveer 200 lande gebruik word, is 'n aanduiding dat veeltaligheid 'n internasionale werklikheid is, alhoewel David Crystal op die volgende wys: "Die wydverspreide indruk dat veeltaligheid seldsaam, word bevorder deur regeringsbeleide: minder as 'n kwart van die wreld se volkere verleen amptelike erkenning aan twee tale, .... en slegs ses erken drie of meer". [Vertaal] (Crystal 1987:360). Ingrid Gogolin (1993) verwys na die monolingustiese habitus waarop die algemene Westerse persepsie oor tale berus.  Die politieke, ekonomiese en militre sukses van die Weste het gelei tot die superponering van monolinguistiese habitus op die veeltalige lande wat dit onderwerp het.  Die veeltalige realiteit waarmee PANSAT te kampe het, moet verstaan word teen die oorweldigende aandrywing na die monolonguistiese habitus, en die dinamika van linguisme (linguistiese rassisme) (sien Skutnabb-Kangas, 1998).

Suid-Afrika bevind hom in die ongewone posisie dat hy meer amptelike tale op nasionale vlak het as enige ander land.  Die Grondwet verplig die regering om aan hierdie amptelike status uitvoering te gee en verplig die Raad om respek vir ander tale asook veeltaligheid en die ontwikkeling van tale in die algemeen te bevorder.  Hierdie verpligting plaas Suid-Afrika op die voorpunt van internasionale taalbeleidsontwikkeling, wat 'n opwindende geleentheid vir pionierswerk op internasionale vlak bied.

6.1 Veeltaligheid in Suid-Afrika

Soos die meeste ander lande is Suid-Afrika veeltalig, wat beteken dat baie tale in die land in verskillende kontekste en vir verskillende doeleindes gebruik word.  Die meeste mense is in staat om meer as een taal te gebruik en baie is in staat om verskeie tale te gebruik. In di land het egter vele mites en wanbegrippe oor tale en die mense wat hulle gebruik ontwikkel, en dit sal een van PANSAT se take wees om die egte waarde en gebruik van baie van die tale van ons land te herstel.  Die meeste van diegene wat veeltalig is, praat tuis en in hul onmiddellike gemeenskap inheemse tale.

Taalgebruik oor die hele kontinent van Afrika toon ooreenkomste met di in Suid-Afrika.  Mense is gemotiveer om ander tale aan te leer as hulle moet kommunikeer om redes wat met handel en ekonomiese aktiwiteite verband hou.  Tale wat meer algemeen of deur groter spraakgemeenskappe gebruik word, neig om as skakeltale of lingua francas gebruik te word.  In Afrika is daar talle lingua francas wat algemeen gebruik word, soos Arabies, Kiswahili, Hausa, Fulfulde, Kanuri en Kikingo, wat oor grense heen en vir doeleindes van streekshandel en samewerking gebruik word.

Die amptelike inheemse tale van Suid-Afrika word dwarsoor Suidelike Afrika op soortgelyke wyse as lingua francas gebruik.  Byvoorbeeld: isiNdebele word algemeen in Zimbabwe en die noordelike dele van Suid-Afrika gebruik, en word deur sprekers van ander Nguni-tale verstaan (isiZulu word waarskynlik in Suid-Afrika deur 70% van die bevolking gebruik, alhoewel sy moedertaalsprekers selgs 22% uitmaak).  Setswana oorheers in Botswana en word ook in minstens twee provinsies van Suid-Afrika algemeen gepraat.  Xitsonga word in Mosambiek en in Suid-Afrika gepraat.  Afrikaanse is de facto die lingua franca van Namibi en die Noord-Kaap, en dit funksioneer ook op soortgelyke wyse in verskeie provinsies van Suid-Afrika.  In werklikheid word elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale op ander plekke in die Suidelike Afrika-streek gepraat en verstaan en funksioneer dit daarom as 'n streeks- lingua franca.

6.2 Eentaligheid is ontmagtigend

Daar is aansienlike 