﻿
म.वि.सोवनी
03-07-25
Marathi
एकूण पाने :- 19
From 9 to 76

+
पान नं. - 9

1: रेखाकला परीक्षांची माहिती

महाराष्ट्र शासनाच्या कला संचालनालयाद्वारा ह्या परीक्षा प्रतिवर्षी एकदा ( बहुधा ऑक्टोबर
महिन्यात ) घेतल्या जातात. पहिल्या परीक्षेचे नाव 'एलिमेंटरी ग्रेड ड्रॉईंग' असे असून दुसरी परीक्षा
'इंटरमीजिएट ग्रेड ड्रॉईंग' परीक्षा या नावाने संबोधली जाते. कलाशिक्षणाच्या कोणत्याही शाखेच्या उच्च
शिक्षणासाठी इंटरमीजिएट ग्रेड परीक्षा उत्त्तीर्ण असणे ही आवश्यक अट असते. त्याचप्रमाणे वैद्यकीय.
अभियांत्रिकी अथवा त्यासारख्याच तांत्रिक शाखांमधून इंटरमिजिएट ग्रेड परीक्षा उत्तीर्ण असणे ही जादा
गुणवत्तेची बाब समजून त्याला प्राधान्य दिले जाते.

शासनमान्य शिक्षणसंस्थातील ( बहुधा माध्यमिक शिक्षणाच्या शाळा ) विद्यार्थ्यांना तसेच इतर
कोणाही खाजगी उमेदवारांना या परीक्षेसाठी प्रवेश दिला जातो. मात्र शासनमान्य शिक्षणसंस्थेतील अधिकृत
विद्यार्थी सोडून इतर सर्वजण ह्या परीक्षांसाठी 'खाजगी उमेदवार' म्हणूनच मानले जातात. ( त्यांचा
पारितोषिकांसाठी विचार केला जात नाही.)

कोणत्याही परीक्षार्थ्यास एलिमेंटरी ग्रेड परीक्षेत उत्तीर्ण न होताही एकदम इंटरमीजिएट ग्रेड
परीक्षेस बसता येईल. परंतु कोणासही एकाच वर्षी दोनही परीक्षांना बसता येणार नाही.

सर्वसामान्यतः महाराष्ट्राच्या सर्व जिल्ह्यांतील बहुतेक तालुक्यांच्या व इतर प्रमुख गावांतून ह्या
परीक्षांची केद्रे ठेवलेली आहेत. व त्या 'परीक्षा केंद्र संचालकांना' परीक्षार्थीचे प्रवेश अर्ज स्वीकारण्याची
परवानगी देण्यात आलेली आहे. त्यामुळे खाजगी उमेदवारांनी आपल्या नजीकच्या संबंधित
केंद्रसंचालकांकडे याबाबत
विचारणा करावी कोणत्याही सराकारमान्य माध्यमिक शाळांतून अशी माहिती मिळू शकेल. मुंबईच्या
कला-
संचालनायलाकडे प्रवेश अर्ज परस्पर पाठविता येणार नाही. ते कोणत्याही अधिकृत परीक्षाकेंद्र
संचालकांच्या तर्फेच गेले पाहिजेत. परीक्षा सुरू होण्याच्या दिनांकाच्या (सामान्ययतः) साहा आठवडे
आधी प्रवेश अर्ज परीक्षा फीसह स्वीकारले जातात. एलिमेंटर परीक्षेची फी 6 रूपये आहे व
इंचरमीजिएट परीक्षा फी 8 रूपये आहे.

दोनही परीक्षांसाठी प्रत्येकी सहा विषय असून ते सर्व आवश्यक आहेत. एलिमेंटरी परीक्षेचा
कालावधी 2 दिवसांचा असून इंटरमीजिएट परीक्षा 3 दिवसांची असते. सर्व विषयांसाठी उत्तर पत्रिका
(1/4) इंपिरिअल आकारचा डॉइंगपेपर (38 सें.मी. 28 सें.मी.) शासनाकडून पुरविली जाते. इतर
आवश्यक ते सर्व साहित्य उमेदवाराने स्वतःचेच वापरावयाचे असते.

परीक्षेत उत्तीर्ण होण्यासाठी उमेदवाराने सर्वच्या सर्व सहाही विषयांना बसणे आवश्यक आहे. एखाद्य.ा
विषयांत तो गैरहजर असेल तर त्याला अनुत्तीर्ण ठरविण्यात येते.

परीक्षेचा अंतिम निकाल जाहीर करताना तो, विद्यार्थ्याच्या परीक्षेतील संकलित कामानुसार अ,ब,क
अशी श्रेणी देण्यात येऊन, त्यांसह जाहीर केला जातो. उत्तरपत्रिकेला इतर विषयांप्रमाणे गुण देण्यात येत
नाहीत. तसेच वेगवेगळ्या विषयांचे निकालही जाहीर केले जात नाहीत, एकूण परीक्षेत श्रेष्ठ
गुणवत्तेनुसार
येणाऱ्या पहिल्या पंचवीस क्रमांकाची यादी सर्व परीक्षाकेंद्रातून जाहीर केली जाते. पंचवीसच्या पुढचे
क्रमांक
देण्यात येत नाहीत. हे पहिले पंचवीस क्रमांक सर्वसाधारण गुणवत्ताक्रमांकानुसार असतात. त्यांत
अधिकृत व
खाजगी असा भेदभाव केला जात नाही. मात्र खाजगी उमेदवार शासकीय पारितोषिकांसाठी पात्र ठरत
नसतो.

शासकीय पारितोषिकाच्या गुणवत्तेसाठी पात्रतच्या अटी अशा आहेत.

अ) उत्तीर्ण परीक्षार्थी महाराष्ट्र राज्याच्या कोणत्याही शासनमान्य माध्यमिक शाळेचा अधिकृत
विद्यार्थी असलाच पाहिजे.

पान नं. 10

ब) एलिमेंटरी परीक्षेस बसताना अशा विद्यार्थीचे वय 17 पूर्णतेच्या आत व इंटरमीजिएट परीक्षेस
बसताना हे वय 18 पूर्णतेच्या आत असले पाहिजे.

सर्व यशस्वी उमेदवारांना महाराष्ट्र शासनाच्या कलासंचालनालयातर्फे प्रमाणपत्रे देण्यात येतात.
ह्या रेखाकला परीक्षांतील विषयांचा तपशील व आकृतिबंध पुढीलप्रमाणे आहे.

एलिमेंटरी ग्रेड ड्रॉइंग परीक्षा

विषय : 1) स्थिर चित्र (स्टिल लाइफ)
परीक्षेचा कालावधी : 2 1/2 तास.
माध्यमे. पेन्सिल व इतर कोणत्याही स्वरूपाचे रंग.
विषयाचे स्वरूप : परीक्षार्थीप्रमाणे ठेवलेल्या 3 ते 5 वस्तूंचा एका साध्या मांडणीच्या वस्तु-
संचाचे रेखांकन व रंगीत चित्रण करणे.
2) निसर्ग चित्र (नेचेर ड्रॉइंग )
परीक्षेचा कालावधी : 2 तास
माध्यमे : पेन्सिल आणि जलरंग
विषयाचे स्वरूप : अ) मध्यम आकाराची 3 ते 5 पाने व एक दोन फुले असणाऱ्या
डहाळीचे रेखांकन व रंगीत चित्रण करऑणे. ब) डहाळीच्या विशिष्ट भागावंचे (सांधे, पाने
मुगारे इ. ) मोठ्या आकारात रेखांकन करणे.
3) स्मरण चित्र (मेमरी ड्रॉइंग)
परीक्षेचा कालावधी : 1 तास
माध्यमे : पेन्सिल व रंग
विषयाचे स्वरूप : दिलेल्या सजीव व निर्जीव वस्तूंच्या आधारावर चित्रनिर्मिती करणे व रंगवणे
4) संकल्प चित्र (डिझाइन)
परीक्षेचा कालावधी : 2 1\2 तास.
माध्यमे : पेन्सिल व रंग.
विषयाचे स्वरूप : विशिष्ट उद्देशासाठी भौमितिक अथवा अलंकरणात्कम वा केवल अमूर्त
आकारांची रचना करणे, चित्र निर्माण करणे व रंगवणे.
5) मुक्त हस्त चित्र ( फ्री हँड ड्रॉईंग)
परीक्षेचा कालावधी : 1 1/2 तास
माध्यमे : पेन्सिल.
विषयाचे स्वरूप : दिलेल्या आकृतीची नेटकी व प्रमाणबद्ध प्रतिकृती यांत्रिक उपकरणांची
मदत न घेता केवळ हाताने रेखांकित करणे.

कर्तव्य भूमिती ( प्लेन प्रॅक्टिकल जॉमेट्री )
परीक्षेचा कालावधी : 1 1/2 तास.
माध्यमे : पेन्सिल किंवा शाई.

पान नं. - 11

विषयांचे स्वरूप : सांगितलेल्या भौमितिक रचना नेटकेपणाने व काटेकोर मापांत काढणे

इंटरमीजिएट ग्रेड ड्रॉईंग परीक्षा

ह्या परीक्षेलाही वरील सहा विषयच आहेत. मात्र प्रत्येक विषयात जरा अधिक उच्च पातळीवरचे
काम अपेक्षित आहे. काही अधिक गोष्टीही परीक्षार्थीनी कराव्यात असे सांगितले आहे. त्यासाठी प्रत्येक

विषयाच्या परीक्षेचा कालावधीही वाढवून दिलेला आहे. हे बदल पुढे थोडक्यात दिले आहेत.

1) स्थिर चित्र : वेळ 3 तास. चित्रात वस्तूंवरील छायाप्रकाश, पोत इत्यादी दाखवणे अपेक्षित
आहे.
2) निसर्ग चित्र : वेळ 3 तासच आहे. चित्रात पाने व फुले यांचे अलंकरणात्मक आकृतिबंध
दाखवणे अपेक्षित आहे.
3) स्मरण चित्र : वेळ 1 तासच आहे. तथापि प्रसंगचित्रातील एकंदर संयोजन. हावभाव व कृती
यांना अधिक प्राधान्य आहे.
4) संकल्प चित्र : वेळ 3 तास. दोन्ही परीक्षांच्या स्वरूपात बदल नाही, फक्त अधिक उच्च
दर्जाचे काम अपेक्षित आहे.
5) मुक्तहस्त चित्र : वेळ 2 तास. चित्र दिलेल्या नमुन्याबरहुकूम रंगवून पूर्ण करावयाचे आहे.
6) भूमिती आणि अक्षर लेखन : वेळ 3 तास. पहिल्या परीक्षेप्रमाणेच या परीक्षेसाठी नियोजित
भूमिती रचना करण्याबरोबरच अधिक म्हणजे (1) दिलेल्या घन आकाराचे अनुविक्षेप आणि
उद्विक्षेप काढता येणे. (2) दिलेल्या मापांची प्रमाणपट्टी करणे व (3) दिलेल्या जागेत नाव
किंवा शीर्षक वळणदार, नीटनेटक्या अक्षरात लिहिणे, ह्या गोष्टी अपेक्षित आहेत.

2: तयारीसाठी आवश्यक साहित्य

रेखाकला परीक्षेसाठी जे विषय नेमलेले आहेत त्यांमध्ये काही विषयांची चित्र रंगवून पूर्ण
करावयाची तर काही विषयांत फक्त पेन्सिलीचेच काम अपेक्षित आहे. काही विषयांत पट्टी, कंपास
इत्यादी यांत्रिक साहाय्य घ्यावयाचे नसते तर भूमितीसारखा विषय केवळ यांत्रिक सांधनांनीच
सोडवावयचा असतो. एवढयासाठी, आपणांस चित्रकलेचे म्हणून समजले जाणारे सर्वच साहित्य
आवश्यक आहे असे समजण्यास हरकत नाही. त्याची माहिती अशी -

कागद : कार्ट्रिज किंवा ड्रॉइंग पेपर म्हणून जो बाजारात मिळतो तो 76 सेमी 56 सेमी अशा
आकारात मिळतो. या आकाराला इंपिरियल साईज असे नाव आहे. परीक्षेसाठी प्रत्येक चित्र आपणास
1/4 इंपिरिअल आकाराच्या ( 38 सेंमी X 28 सेंमी) कागदावर काढावे लागते. तेव्हा सरावासाठी
सुद्धा तेवढ्याच आकाराचे कागद वापरणे आवश्यक आहे. म्हणजे कागदाच्या आकाराच्या मानाने
आवश्यक तेवढे मोठे चित्र काढण्याची सवय आपणांस आपोआपच होऊन जाईल.

भूमितीची कृत्ये सोडवून पाहण्यासाठी साधी एक्सरसाइज वही साधे पाठकोरे कागद वापरले तरी
हरकत नाही. तेवढयाकरिता महाग ड्रॉईंग पेपरचा उपयोग टाळला तर अधिक बरे होईल.

याशिवाय आणखी एक साध्या , कोऱ्या कागदांची वही कच्ची रेखाटने करण्यासाठी म्हणून
अवश्य. असावी. माणसांच्या वा जनावरांच्या विविध हालचालींची जलद रेखाटने या वहीत करणे
फायदेशीर ठरते.

पान नं. - 12

पेन्सिल : बाजारात कठीण आणि मऊ शिशाच्या दोन्ही तऱ्हांच्या पेन्सिली विकत मिळतात. H हे
अक्षर शिशाचा कठीण पणा दाखविण्यासाठी पेन्सिलवर लिहिलेले असते. एच्् पासून 6 एच्् पर्यंत
वेगवेगळ्या काठीण्याच्या ह्या पेन्सिली असतात. अशा पेन्सिलींनी कागदावर अगदी पुसट रेघा येतात.
भूमितीच्या आकृती मध्ये रचनेचे सर्व काम H किंवा 2H पेन्सिलीने केले तर फार फायदेशीर ठरते
म्हणून अशी एक कठीण (H) पेन्सिल अवश्य जवळ हवी.

नेहमी आपण जी साधी म्हणून HB अशी अक्षरे लिहिलेली असते. त्याचा अर्थ ती मध्यम प्रकारची
किंवा फार कठीण नसणारी. तेव्हा अशी HB पेन्सिल तर सदैव सर्व कामासाठी हवीच.

पेन्सिलवर नुसतेच B असे अक्षर असेल तर ती मऊ शिशाची व अधिक काळी उठणारी अशी
असते. B पासून 6B पर्यंत अधिकअधिक काळेपणा व मऊपणा वाढत जाणाऱ्या पेन्सिली असतात.
आपणांला उपयुक्त ठरणारी 2B ची एखादी पेन्सिल जवळ ठेवण्यास हरकत नाही. केवळ पेन्सिलीच्याच
कामात अधिक ठळकपणा दाखविणे आवश्यक अशते तेव्हा 2B पेन्सिल फारच उपयुक्त ठरते.

ह्या सर्वच पेन्सिलीचा वापर करताना एकच्या एक सलग लांब मोठी पेन्सिल वापरण्याऐवजी दोन
तुकडे करून अर्ध्या लांबीची पेन्सिल वापरण्याचा सराव ठेवावा. लांब पेन्सिलच्या हालचालीपेक्षा आखूड
पेन्सिलीच्या हालचाली अधिक सफाईदारपणे होतात. तसेच वापरतेवेळी सर्वच पेन्सिलीची टोके लांब,
निमुळती व टोकदार असावीत. आखूड व जाड टोके असतील तर रेषा बोजड येतात.

रबर : मऊ आणि पेन्सिलीचे काळे कण चटकन दूर करील असे रबर असावे. अलीकडे
चांगल्या दर्जाची रबरे सर्वत्र मिळतात. म्हणून त्याबद्दल विशेष लिहीत नाही.

कंपासपेटी : कर्कटक ( कंपास ) तीक्ष्ण टोकांचा असावा. तसेच तो आवश्यक तेवढा द्दढ
असावा त्याच्या केंद्रबिंदूची यंत्रणा सैल नसावी. कोनमापकावरील सर्व कोन सुस्पष्ट रेखाटलेले असावेत.
गुण्ये खरोखरच काटकोनात कापलेले असावेत. 6 इंची पट्टीवरील मापांच्या सर्व रेखा स्वच्छ
दिसाव्यात. एक चांगली फूट पट्टी( 30 सें.मी. लांबीची ) ही अतिशय आवश्यक आहे. आता सर्व
मापन मीटरपद्धतीचेच असल्यामुळे डेसिमीटर, सेंटिमीटर ही मापने त्यावर अचूक दिसावीत. पट्टीची
कड सरळ, एकाच पातळीत व गुळगुळीत पृष्ठभागाची असावी.

रंग : बहुतेक सर्व ठिकाणी उपलब्ध असणारे जसरंग म्हणजे वडया किंवा ट्यूब्जच्या पेटया.
पूर्वी पारदर्शकपणा जाणवणारे जलरंग मिळत असत. हल्ली ते लुप्त झाले असून सगळीकडे एकाच
पद्धतीचे जलरंग वडयांच्या अथवा ट्यूब्जच्या स्वरूपात मिळतात. ते काहीसे अपारदर्शक असतात.
पोस्टर कलर्स म्हणून मिळणारे जलरंग बाटल्यांतून भरलेले असतात. सर्वसामान्यपणे विद्यार्थ्यांनी वड्यांची
अथवा टयूब्जची पेटी घेणे योग्य ठरेल. सर्वसाधारणपणे पुढील प्रकारचे रंग आपणाजवळ असणे इष्ट
ठरेल. 3 पिवळे ( क्रोम यलो, लेमन यलो आणि यलो ऑकर ) , 3 निळे ( कोबाल्ट ब्लू,
अल्ट्रामरीन, प्रशियन ब्लू ), 3 लाल ( कारमाइन, क्रिमझन लेक आणि व्हर्मिलिअन), 2 हिरवे (
व्हेरिडियन, डीप ग्रीन) 1 काळा व 1 पांढरा . इतर रंगाच्या मानाने पांढरा रंग
अधिक लागतो म्हणून, पोस्टर व्हाइट रंगाची 1/2 औसांची बाटलीच वापरावी असा मी आग्रह धरीन.

हल्लीच्या परीक्षेत वेळ थोडा आणि रंगकामाचे क्षेत्रफळ वाढलेले असा प्रकार, शिवाय त्यात पोत (
टेक्श्वर) या मूलतत्वालाही बरेच प्राधान्य मिळाल्यामुळे वर सांगितलेल्या जलरंगाच्या जोडीला मी रंगांच्या
कांडयाही ( पेस्टल््स््) वापराव्यात असे आग्रहाने सुचवितो. अलीकजे बऱ्याच कंपन्यांच्या ऑइल
पेस्टल्स््च्या

पान नं. - 13

स्वरूपात दर्जेदार रंगकांडया आहेत. मूळ जलरंगाचा एक थर दिल्यानंतर त्यावर ह्या कांडयांचा वापर
करून झटपट आणि उठावदार परिणाम साधता येतो. म्हणून अशा ऑइल पेस्टल्सचीही एक पेटी
आपल्या साहित्यात अवश्यमेव हवी. क्रेयॉन ( मेणकांडया) चे रंग वापरू नयेत. ते अडचणीचे ठरतात.
त्याऐवजी ऑईल पेस्टल््स््च वापराव्यात.

ब्रश : जलरंगाने रंगवण्यासाठी चांगले ब्रश किंवा कुंचले अत्यावश्यक आहेत. ह्या ब्रशांचे केस मऊ
असावेत. तसेच रंगात बुडवून काढल्यावर त्याला एकच एक टोक आलेले असावे. ह्या दोन
कसोटयांनी युक्त असणारे ब्रश चांगले आहेत असे समजावे. मग ते खारीच्या केसांचे असावेत, उंटाच्या
केसांचे असोत किंवा सेंबलच्या केसांचे असोत. पूर्वी चित्राचा आकार जेवढा लहान होता तेव्हा 3 नंबर
आणि 5 नंबरचे ब्रश ठीक होते. आता तेवढयाने भागणार नाही. 9 किंवा 10 नंबरच्या एखादा मोठा
ब्रश असणे फार जरुरीचे आहे. त्याचा वॉश देण्यासाठी किंवा मोठा आकार चटकन भरण्यासाठी
मोठाच उपयोग होतो. या कामासाठी मऊ केसांचे चपटे ब्रशही मिळतात. वाटल्यास त्यांचाही वापर
करावा. पण ती अत्यावश्यक गरज नाही.

स्केच पेन : काळ्या रंगाचे एक स्केच पेनही आपल्या साहित्यात अवश्य पाहिजे. चित्रांच्या आकृतींना
बाह्यरेषा झटपट काढण्यासाठी ते फार उपयुक्त ठरते. कंपासमध्ये वापरून सुरेख वर्तुळेसुद्धा त्याने
रेखता येतात.

वरील अत्यावश्यक साहित्याशिवाय जे पूरक साहित्य आवश्यक आहे. त्यात पाणी ठेवण्यासाठी
रुंद तोंडाचे भांडे ( मोठी वाटी किंवा वाडगा ) रंग तयार करण्यासाठी किंवा कालवण्यासाठी थाळी, (
पॅलेट किंवा डिश ) आणि रंग अथवा ब्रश पुसून स्वच्छ करण्यासाठी एकादे मऊ फडके या गोष्टी
हव्यातच. आणि मुख्य म्हणजे उत्तरपत्रिका म्हणून मिळणाऱ्या ड्रॉइंग पेपरच्या खाली धरण्याकरिता
तेवढ्याच आकाराच जाड कार्डबोर्ड किंवा
लाकडाचा पाट(बोर्ड) हाही हवाच कारण एरवी आपण घरी कशीही प्रॅक्टिस करतो. परीक्षेत जी बैठक
आपल्या वाटयाला आलेली असते ती उत्कृष्ट आणि सर्वस्वी अनुकूल असेलच असे नाही. म्हणून योग्य
आणि
आवश्यक ते ते सर्व साहित्य आपलेच आपणांजवळ असले पाहिजे. त्याशिवाय बोर्डावर कागद पक्का
करण्या-
करिता ड्रॉइंग पिन्स किंवा क्लिप्स् (चाप) हव्यात.

(परीक्षेच्या वेळी आपले नाव क्रमांक, विषय , इ. माहिती उत्तरपत्रिकेवर लिहिण्यासाठी, शाई
भरलेले एक साधे पेनही न विसरता जवळ ठेवावे.)

3. सरावासाठी उपयुक्त सूचना

रेखाकला परीक्षतीलप्रत्येक विषयाचे काम त्या त्या विशिष्ट तंत्रबद्ध चौकटीत, विशिष्ट वेळात, आणि
विशिष्ट आकारात, करावे लागते. ती सवय तर प्रथमपासून हवीच, परंतु त्या त्या विषयाची काही
पूर्वतयारी, प्राथमिक
ज्ञान, याचीही प्रथम ओळख करून घेणे फार आवश्यक आहे. परीक्षापद्धतीने सराव चालू असतानासुद्धा
त्याच्याशी
संबंधित असणाऱ्या अनेक गोष्टींचे प्रयोग करून पाहणे, सतत चालू ठेवणे, हे फार फायद्याचे ठरते.
तेव्हा
तशा तऱ्हेच्या सर्व सूचना या प्रकरणात मुद्दाम विस्ताराने दिल्या आहेत. त्यांपैकी काही त्या त्या
विषयाची
पूर्वतयारी म्हणून उपयुक्त आहेत, तर काही तंत्राचे वा पद्धतीचे अधिक ज्ञान होण्याच्या दृष्टीने उपयुक्त
आहेत.
ही सर्व माहिती वारंवार वाचून विद्यार्थ्यांनी आत्मसात केली तर फारच चांगले.

पान नं. 14

कागदावर चित्राचा आकार : कोणत्याही विषयाची परीक्षा असली तरी त्या प्रत्येक प्रश्नपत्रिकेत एक
महत्त्वाचा इषारा दिलेला असतो की, "चित्र पुरेशा मोठ्या आकारात काढा. फार लहान चित्राला गुण
मिळणार नाहीत." सराव करातानासुद्धा हे वाक्य सदैव नजरेसमोर ठेवून प्रथमपासूनच प्रत्येक चित्र
भरपूर मोठे काढण्याचा
परिपाठ ठेवावा. मोठे म्हणजे नेमके केवढे चित्र व फार लहान म्हणजे केवढ्या आकाराचे हे नक्की
काटेकोरपणेसांगता येणे कठीण आहे. तथापि ढोबळमानाने असे खास म्हणता येईल की कागदाच्या एकूण
क्षेत्रफळाच्या
निम्म्या क्षेत्रफळापेक्षा तरी चित्र लहान काढू नये. चित्राचा आकार निम्म्यापेक्षा अधिक असला तरी
चालेल. परंतु तो कमी मात्र कधीही असू नये. (सेंमी मापाच्या लांबीरूदींत बोलायचे म्हटले तर
परीक्षेचा
कागद 28 38 सें.मी या मापाचा असतो. अर्थात त्याच्या निम्म्या क्षेत्रफळाचा आयत 19 28
सें.मी एवढ्या
आकाराचा होईल. तर 19 20 सें.मी. एवढा तरी कमीतकमी तुमच्या चित्राचा आकार असणे
आवश्यक आहे.) ह्या मापात विषयानुरूप लांबीत अथवा रूंदीत कमीजास्त बदल होईलही परंतु
सर्वसाधारणतः ही मर्यादा
कायमपणे पाळली जावीच.

कागद उभा धरावा का आडवा धरावा. : हेही त्या त्या विषयाच्या त्या वेळच्या परिस्थितीप्रमाणे
ठरवावे लागते. नेचरसाठी दिलेली झाडाची फांदी उंच असून तिच्या दोन्ही बाजूंची पाने छोटी असतील
तर
चित्र उभे, अधिक उंचीचे काढणे योग्य म्हणून कागद उभा धरावा लागेल. त्याउलट
कण्हेरीसारख्या-ज्याची
पाने खूपच खूप लांब असून फांदीच्या दोन्ही बाजूला पसरलेली असतात अशा- झाडाची छोटी फांद9ी
असेल
तर एकंदर विस्तार आडवा जास्त असतो म्हणून कागद आडवा धरणेच अधिक योग्य. वस्तुचित्राचा
संच अगदी
समोर बसलेल्या विद्यार्थ्याला उंची जास्त व रूंदी कमी असा उभा दिसतो. त्यामुळे तेथेही कागद उभा
आडवा अशा दोन्ही पद्धतीनी वापरलेला आपणांस आढळून येईल. तीच गोष्ट फ्री हॅण्ड या विषयाच्या
बाबतीत
म्हणावी लागेल. डिझाइन या विषयासाठी बहुधा निश्चित मापे सांगितलेली असतातच तिथे हा प्रश्न
येत नाही. जॉमेट्री या विषयात कागदाच्या एका बजूवर भूमितीची रचना कृत्ये आणि दुसऱ्या बाजूवर
घनभूमिती व
अक्षरलेखन असे भाग सोडावयाचे असतात तेव्हा सोयीच्या दृष्टीने कागद आडवाच धरणे जास्त योग्य
ठरते.
स्मरणचित्राच्या बाबतीतही कागद आडवा धरणे इष्ट आहे. कारण की समूहदृश्यांतील माणसांचे आकार
पुरेसे
मोठे असून शिवाय योग्य तेवढी पार्श्वभूमी मिळविण्याच्या दृष्टीने आडवा कागदटच फायदेशीर ठरतो.
आकार
उभा घेतला तर जमीन व आकाश यांना विनाकारण फारच मोठी जागा मिळते व पार्श्वभूमीवर काढलेली
माणसे
चित्राच्या मानाने फार लहान वाटू लागतात. ती वाजवीपेक्षा मोठी काढली तरीही ते विसंगत दिसते.
म्हणून
स्मरणचित्रासाठी सहसा उभा कागद न धरता आडवाच धरावा. अर्थात हे सर्व तारतम्याने ठरवावयास
हवे.
परंतु सराव करतानाच योग्य ती सवय प्रथमपासून ठेवली तर त्याचा फायदा परीक्षेच्या वेळी हमखास
होतो म्हणून
हे आधीच सांगितले आहे.

मापे घेण्याची योग्य पद्धत :- पट्टी किंवा यांत्रिक मापे असलेल्या साधनांचा उपयोग न करता
नुसत्या अंदाजाने मापे मोजून त्यांचा उपयोग मुख्यत्वेकरून स्थिर चित्र (स्टिल लाइफ) व त्या
खालोखाल
मुक्तहस्त चित्र (फ्री हॅण्ड) या विषयांच्या वेळी करावा लागतो. आपल्या जवळच्या पेन्सिलीने अशी मापे
घेण्यास
परवानगी आहे. आपला हात, डोळा आणि पेन्सिल यांचा एकत्रित उपयोग करून ही मापे मोजतात.
मोजण्याची योग्य पद्धत कोणती ते येथे सविस्तर सांगितले आहे.

पान नं. 15

1) पेन्सिल फक्त हाताच्या बोटांच्या साहाय्याने हाताळा.

आकृती 1 मध्ये दाखविल्याप्रमाणे उजवा हात पालथा धरा. क्रम. 1 व 4 बी बोटे ताठ ठेवा. व क्रम.
2
आणि 3 ही बोटे मिटा. ताठ बोटांच्या खाली एक पेन्सिली आडवी ठेवा. 2 व 3 ही बोटे ताठ करा.
म्हणजे
चारही बोटांच्या पकडीत पेन्सिल धरली जाईल. (आ. 2प्रमाणे.) व शिवाय अंगठा मोकळाच राहील.
आडवे
माप मोजायचे असेल तर मनगटापासून हात वळवून आडवा (आ. 3) किंवा उभा (आ. 4) हात केला
की झाले. या पद्धतीत चारही बोटांच्या दोन्ही बाजूंनी होणाऱ्या घट्ट पकडीमुळे पेन्सिल अजिबात न
हलता घट्ट
खिळल्याप्रमाणे पक्की बसते. शिवाय मागेपुढे फिरवून कमीजास्त माप घ्यायला अंगठा मोकळाच राहतो,
हे
मुख्य फायदे आहेत.
2) हात नेहमी ताठ ठेवा - ताठ हाताची लांबी ठरलेली असल्यामुळे आपण पुढे झुकलो अगर
मागे झालो तरी डोळ्यापासून हाताच्या टोकापर्यंत ताठ हाताचे अंतर न बदलता सदैव कायमच राहते.
हात कोपरात वाकवून मापे घेऊ लागलो तर हे अंतर क्षणोक्षणी बदलत जाऊन मापांतही फरक पडू लागतो.

3) कोणता तरी एकच्या एकच डोळा मिटवून दुसऱ्या उघडया डोळ्यानेही मापे घ्या. एकदा डावा व
एकदा उजवा डोळा उघडून मापे घेऊ लागलो तर वस्तू जागच्या जागी सरकल्यासारख्या भासतील व
मापांतही फरक पडेल. म्हणून एकाच ठराविक उघडया डोळ्याने माप मोजण्याची सवय ठेवा. अशा
रीतीने प्रत्यक्ष वस्तू आणि आपला डोळा यांच्या मध्ये ताठ हाताने पेन्सिल धरून वस्तूंची आडवी किंवा
उभी मापे मोजा. पेन्सिलच्या टोकापासून अंगठयाने जेथे टेकवले असेल तिथपर्यंतचे अंतर म्हणजे
अचूक माप असते. अंगठा खाली अगर वर सरकवून माप आवश्यकतेप्रमाणे कमीजास्त करता येते.

मापे नेहमी फक्त उभी किंवा आडवीच मोजा. पेन्सिल कधीही तिरकी धरू नका. अशी मापे
हमखास चुकीची ठरतात.

पान नं. - 33

निसर्गचित्र [नेचर ड्रॉइंग ]

नेचर ड्रॉंइंग हा प्रत्यक्ष नैसर्गिक वस्तुस्थितीचे सूक्ष्म निरीक्षण-अवलोकन-करून अनुकरण
करण्याचा विषय आहे शंख, शिंपले, छोटया मोठया वनस्पती, रंगीबेरंगी फुले, फुलपाखरे,विविधरंगी पक्षी, मासे
इत्यादी मोहक हालचाल करणारे प्राणी वेडयावाकडया आकारांचे वृक्ष आणि वेली, आकाशातील विविध
रूपात विहरणारे ढग, सप्तंरगी इंद्रधनुष्य, या साऱ्यांच्या रूपांचे, आकारांचे, रंगांचे माणसाला
अनादिकाळापासून आकर्षण वाटत आले आहे. त्यामुळे त्यांचा अभ्यास , त्यांचे अनुकरण हा
मानवाच्या जिव्हाळ्याचा भाग बनून गेला आहे. निसर्गचित्रण या विषयाला कला परीक्षेत स्थान आहे ते
त्यामुळेच.

जेव्हा हजारो विद्यार्थ्यांची , वेगवेगळी ठिकाणी परंतु एकाच वेळी परीक्षा घेतली जाते तेव्हा त्यातील
प्रत्येकाला स्वतंत्रपणे देण्याजोगा, नैसर्गिक वस्तूचा नमुना म्हणून पाने व फुले असणारी एखादी झाडाची
फांदीच निवडली जाते. कारण की तीच एक गोष्ट सर्व ठिकाणी विपुलतेने असू शकते. त्यामुळेच
या विषयाच्या पूर्व अभ्यासासाठी झाडाची डहाळीच घेण्याची पद्धत आहे.

साधारणतः एक वीतभर लांब( 20-25 सेमीपर्यंत) असणारी झाडाची एक फांदी निवडा. तिला चार
पांच पाने व एक तरी फूल असावे. फुलाशिवाय कळ्या वगैरे असल्या तर फारच चांगले. ही फांदी
एखाद्या बाटलीत खोचून अथवा चिखलाच्या गोळ्यात रोवून तुमच्यासमोर ताठ उभी राहील अशी ठेवा.
प्रत्यक्ष रेखाटनाला सुरुवात करण्यापूर्वी ह्या फांदीचे बारकाईने निरीक्षण करा.

पान नं. - 34

फांदी , पाने व फुले असे तीन वेगवेगळे घटक समजून प्रत्येकाने सूक्ष्म निरीक्षण करा. फांदी
जाड सरळ ताठ आहे का बारीक, लवचिक वाकलेली आहे ? तिला पाने एकाच सांध्यातून फुटत
गेलेली आहेत का एका आड एकेक पान फुटले आहे ? सांध्याच्या ठिकाणी गाठ असून त्यातून पान
बाहेर आले आहे का खांच आहे ? डोळा फुटून त्यातून पान आले आहे का ? इत्यादी सर्व गोष्टींचे
बारकाईने व सूक्ष्म निरीक्षण करावयास हवे. पानांचे निरीक्षण करताना एकंदर बाह्य आकार, पानांची
रुंदी आणि लांबी, तसेच त्या रुंदीचे लांबीशी प्रमाण, याचे सर्वसाधारणपणे अवलोकन. प्रथम करा पानांची
जास्तीत जास्त रुंदी देठाकडे आहे, का मध्यावर आहे, का शेडयाकडे आहे, हे नीट पहा. पानांच्या
आडव्या फुटणाऱ्या शिरा एकाच बिंदूतून दोन बांजूना गेल्या आहेत का त्या एका आड एक अशा गेल्या
आहेत हेही लक्षपूर्वक पाहणे जरुर आहे.

जी गोष्ट पानांची तीच फुलांचीही. फुलांच्या पाकळ्यांची संख्या , प्रत्येक पाकळीचा आकार,
पाकळीची ठेवण, फुलांच्या प्रमाणेच देठाची लांबी व जाडी इत्यादी गोष्टी काळजीपूर्वक पाहाव्यात.

पान नं. - 35

हे सर्व निरीक्षण झाले म्हणजे मग कागदावर प्रत्यक्ष रेखाटनाला सुरुवात करावयाची. फांदीची
एकूण ठेवण आडवी वाटली तर कागद आडवा धरायचा आणि उभी वाटली तर कागद उभा धरायचा. कागदावर
पुरेशा मोठया आकारात प्रथमतः फांदीची स्थिती ( दिशा आणि जागा ) दर्शवणारी एक मध्यवर्ती रेघ
काढून घ्या. त्या फांदीला जेथे आणि जशी पाने फुटलेली आहेत त्याचप्रमाणे तुमच्या चित्रातील फांदीलाही
त्या त्या जागी पानांच्या दिशेप्रमाणे झुकणाऱ्या पानांच्या मध्यवर्ती रेषा काढा ( पान 36 आकृती एक )
ह्या मध्य शिरेभोवती पानांचा बाह्य आकार रेखांकित करावायाचा हे पुढचे काम . प्रथमतः केवळ
सरळ रेषात व अगदी ढोबळ आकारात केवळ पानांची स्थिती दाखविणारे रेखाटन करा. त्यासाठी सोपा
उपाय म्हणजे एक डोळा मिटून केवळ एकाच उघडया डोळ्याने प्रत्यक पान पाहा म्हणजे त्यातील
घनता नाहीशी होऊन ते ते पान फुलांचेही असेच ढोबळ रेखाटन करा . ( आकृती 2) एवढे झाले
म्हणजे तुमचे कच्चे रेखाटन झाले.

पक्क्या रेखाटनाची सुरुवात फांदीपासून करा, फांदीची दिशा, तिची वळणे, तिचे सांधे, जाडी या
सर्वांचे काळजीपूर्वक अचूक रेखाटन करावयाचे. हे रेखाटन वरच्या टोकापासून खाली उतरत्या दिशेने
करणे फायदेशीर असते. रेखाटन नितळ, ओघवत्या, ठोसदार रेषेने करा. सांधे, डोळे, गाठी इत्यादी
भाग स्पष्टपणे दाखविण्यास विसरू नका. ( आकृती 3) पाने व फुले रेखाटतानाही वरून खाली अशाच
क्रमाने काम करा. पाकळ्यांचा बाह्य आकार, त्यांवरील सुरकुत्या . देठाचे बुडखे या गोष्टी
काळजीपूर्वक दाखवाल तशाच पानांचे बाह्य आकारही प्रवाही वक्र रेषांनी अचूक पणे रेखाटा. एखादे पान
तुटके असेल, किडीने वेडेवाकडे खाल्लेले असेल तर ते तसेच अर्धेमुर्धे रेखाटण्यात गंमत असते. मात्र
त्यामुळे पानांचा बाह्य आकार चुकीचा होणार नाही हही पाहणे जरुर आहे. प्रत्येक पानाची एक
मध्यवर्ती शीर व तिच्या दोन्ही बाजूंना जाणाऱ्या निदान चार पाच तरी आडव्या शिरा तुम्ही
रेखाटावयास हव्यात. पाने अथवा फुले मुख्य फांदीतून फुटून बाहेर आल्याप्रमाणे दिसली पाहिजेत. ती
फांदीला चिकटवली आहेत असे दिसून उपयोगी नाही. पाने, फुले, कळ्या, तुरे इत्यादी सर्व रेखाटन
झाले म्हणजे तुमचे रेखाटन संपले.( आकृती 4) त्यानंतर रंगकामाचा विचार करावयाचा.

पान नं. - 46

6 : स्मरण चित्र [मेमरी ड्रॉइंग]

चित्रकलेतील सर्वांत आकर्षक आणि महत्वाचा विषय म्हणजे स्मरणचित्र. पूर्वीच्या परीक्षेतही हा
विषय महत्वाचा होताच, परंतु त्याचे स्वरूप बरेचसे रुक्ष ल अनाकर्षक होते . ससा किंवा बेडूक
किंवा चरणारी गाय काढा. एखादा वाद्यांचा अथवा हत्यारांचा संच काढा असे सांगितले जाई. वेळ फक्त
अर्धा तास असे व काम पेन्सिलीने पुरे करावयाचे असे. आता वेळ वाढवून एक तास केला आहे. चित्र
रंगाने रंगवायचे आहे आणि मुख्य म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन जीवनातला, त्यांच्या रोजच्या
अनुभवातील एखादा प्रसंग त्यांना चित्रित करावयाचा आहे. साहजिकच चित्रविषयात मुले रंगून जातात व
वेळ किती भरकन निघून जातो हे ध्यानातही येत नाही.

योग्य ते निरीक्षण करणे, ते ध्यानात ठेवून वेळेवर आठवणे, त्याच्या सहाय्याने स्वतंत्र आणि
आकर्षकता वाढेल असे नवीन रचनचे सुरेख चित्र निर्माण करणे व काळजीपूर्वक रंगयोजना करणे ह्या
सर्व गोष्टी पाहिल्या तर वस्तुचित्र आणि संकल्पचित्र ( प्रत्यक्ष निरीक्षण आणि स्वतंत्र निर्मिती) ह्या
चित्रकलेतील दोन महत्वाच्या मूलभूत घटकांचे मिश्रण होऊनच हा विषय तयार झाला असावा इतके
महत्व ह्या विषयाचे आहे. ह्या विषयाची तयारी कऱण्यासाठी खूप निरीक्षण करणे आणि रचनातंत्राचे
नियम पाळून चित्रनिर्मिती करणे ह्या दोन्ही अंगांचा भरपूर सराव झाला पाहिजे.

त्यासाठी एक महत्वाची गोष्ट तुम्ही अंमलात आणायला हवी. केवळ ह्या परीक्षेपुरतीच नव्हे
तर पुढे आयुष्यभर चांगली चित्रकला हस्तगत व्हावी असे वाटत असेल तर रोजच्या रोज, सतत
थोडासा फावला वेळ मिळेल त्या वेळी तुमचे रेखाटन सदैव चालत राहिले पाहिजे. हे रेखाटन-कच्चे
रेखाटन , शीघ्र रेखाटन या स्वरूपातच असावे, परंतु ते सदोदित, थोडेथोडे, अखंडपणे चालू राहिले
पाहिजे. एक टिपणवही ( स्केच बुक) आणि एक पेन्सिल, एवढया साहित्यानिशी तुम्ही कुठेही असलात
तरी जे योग्य दिसेल ते ते पाहून रेखाटावयाची सवय लागली पाहिजे. एस.टी. स्टेशन, बाजार, मंडई,
धर्मशाळा, सिनेमागृहे, जत्रा, दुकाने, उपहारगृहे , शाळा आणि क्रीडांगणे, रस्ते, घरे, देवळे, घरातल्या
खोल्या, घराबाहेरचा परिसर ह्या साऱ्या गोष्टी तुम्ही पाहून तुमच्या वहीत, कच्च्या स्वरूपात,
जलदपणे काढून ठेवायला हव्यात. त्याचप्रमाणे माणसांच्या हालचाली बसलेली माणसे निजलेली माणसे,
कामात गुंतलेली माणसे, धावणारी-गर्दी करणारी , अशा वेगवेगळ्या माणसांची रेखाटने, वेगवेगळ्या
हालचाली करणारे प्राणी, घरगुती पाळीव पशू व पक्षी इत्यादी तुमच्या हातून प्रत्यक्ष निरीक्षणाने गिरवले
जावे. प्रत्यक्षात पाहावयाला नाही मिळाले तर खुशाल मासिकातली , वर्तमानपत्रातली,

पान नं. - 4

पुस्तकातली चांगली चित्रे पाहून, कच्च्या रेखाटन स्वरूपात ती नकलून ठेवा. एकदा ती तुमच्या हातून
गिरवली गेली. रेखाटली गेली की ती तुमच्या स्मृतीत आणि तुमच्या हातात, द्दढपणे जाऊन
बसल्याशिवाय राहात नाहीत. रोजच्या रोज, थोडा वेळ का होईना, पण एखाद्या व्रताप्रमाणे शीघ्ररेखाटनाचे
काम चाललेले पाहिजे 'गाता गळा' सुधारतो, तसाच रोजच्या रेखाटनांनी 'हात' तयार होतो ही फार
महत्वाची गोष्ट नेहमी स्मरणात ठेवावी.

ही पूर्वतयारी पुरेशी झाली म्हणजे परीक्षा विषयाचा अर्धा टप्पा तुम्ही हस्तगत केल्याप्रमाणे होईल,
निरीक्षण , स्मृतीप्रतिमांची धारणा, आणि त्या प्रतिमांचे प्रत्यावाहन करण्याची क्षमता तुमच्या अंगी आली
असे समजण्यास हरकत नाही. आता प्रश्न येतो ह्या स्मृतीप्रतिमा कशा तऱ्हेने तुम्ही लोकांसमोर मांडू
शकता त्याचा परीक्षकांची अशी अपेक्षा आहे की तुमच्या स्मृतीप्रतिमा मांडताना तुम्ही त्यातून एक सुरेख
संयोजनचित्र तयार करावे. या चित्रातून दिलेला विषय तर स्पष्टपणे दिसावाच परंतु त्याबरोबर त्याला
चित्राचे गुणविशेष म्हणजे आकारांचा मेळ आणि तोल, लय, रंगाचा मेळ हेही जडलेले आहेत, ते एक
चांगले रचनाचित्र निर्माण झाले आहे, असेही त्यातून व्यक्त व्हावे. त्यामुळे चांगले चित्र म्हणजे काय ?
चित्ररचनेची काही वैशिष्टये असतात का ? याचाही विचार करणे भाग पडते. चांगल्या चित्ररचनेचून
(1) आकार घटकांचा सुसंबंध (2) महत्वाच्या घटकाला प्राधान्य, (3)आकार घटकांचा एकसंधपणा
(4) रचनेच्या योगाने चित्राच्या सर्व क्षेत्रभर लक्षवेध व्हावा, (5) रचनेतील तोल आणि लय, यांची
जाणीव व्हावी.

ही वैशिष्टये साधावयाची असतील तर चित्ररचनेचे काही ढोबळ नियम पाळले पाहिजेत, त्यांचा
आपण क्रमाने विचार करू.

(1) चित्रघटकातील आवश्यक ते आकार एकमेकांशी निगडीत असावेत, सुटे किंवा अलग रेखाटू नयेत.

पान नं. - 48

(2) मध्यवर्ती कल्पना व्यक्त करणारा घटक चित्राकाराच्या शक्यतितका मध्यबिंदूनजिक ठेवावा.

(3) अगदी सरळ रेषांत नजर फिरण्याऐवजी चित्रघटकांचा वेध लयबद्ध वक्र रेषेने घेणे प्रेक्षकाला अधिक
सुखावह ठरते.

हा वक्र रेषांचा नजरेचा प्रवास साधण्यासाठी एक नियम समजावून देतो. तो असा की चित्रात
एका कोणत्याही जागी एखाद्या माणसाचे डोके काढले तर त्या डोक्याच्या सरळ आडव्या पट्टयात
किंवा सरळ उभ्या

पान नं. - 49

पटटयात दुसरे कोणाचेही डोके येता उपयोगी नाही. ते जरासे वर अथवा खाली किंवा जरासे बाजूला
असावे. असे झाले तर आपोआपच सर्व व्यक्ती सरळ रेषेत न येता वर्तुळाकारात येतील.

द्दष्टी सर्व चित्रभर फिरावी, ती वर्तुळाकारात फिरावी, तशीच

(4) ती चित्राकारातच फिरावी, चित्राच्या बाहेर जाऊ देऊ नसे.

पान नं. - 50

वरील नियम पाळले तर आपोआपच चित्रघटकांचा एकसंधपणा, आकाराचा सुसंबंध, नजरेचा क्षेत्रभर वेध
चित्रातली तोल व लय , या गोष्टी जमून येतात. म्हणूनच सरावासाठी ज्या ज्या वेळी तुम्ही असे
चित्र काढावयास घ्याल त्या त्या वेळी वरील नियमांचे पालन करून चित्र अधिकाधिक निर्दोष करण्याचा
प्रयत्न करा.

पान नं. - 74

8 : मुक्तहस्त चित्र [फ्री हॅण्ड ड्रॉइंग]

सराव होण्यासाठी ज्या काही गोष्टी कवायतीसारख्या पुनः पुनः कराव्या लागतात त्याही महत्वाच्या
असतात. चित्रकलेमध्ये फ्री हॅण्ड ड्रॉइंग हा विषयही असाच महत्वाचा आहे. सफाईदार,लयबद्ध,
ओघवती रेषा सहजपणे काढता येणे हा चित्रकलेतील कौशल्याचा भाग असतो. आणि हे कौशल्य केवळ
सरावानेचे येऊ शकते. आपल्या भारतात दोन अडीच हजार वर्षापूर्वीच्या अजंठयाच्या लेण्यांपासून तो
थेट अगदी नव्या दिल्लीतील आधुनिक संसदगहापर्यतच्या अनेक शिल्पाकृती आणि वास्तू पाहिल्या तर
त्यातील नक्षीकाम आणि शोभाकृती, आपल्या कसबी कारागिरांनी, केवळ हातांनीच-कसल्याही यांत्रिक
किंवा कृत्रिम किंवा कृत्रिम साधनांची मदत न घेता अतिशय सफाईदारपणे आरेखित केल्याचे आपणांला
आढळून येते. मग त्या धावत्या किनारपट्टया असोत, पानाफुलांचे विविध आकार असोत किंवा प्राणी,
पशुपक्षी अथवा मानवाकृती असोत. रेषेचील ओघ,लय आणि सहज वळणांचा डौल आपले मन आकर्षित
करून घेतल्याशिवाय राहात नाही. 'सौदर्यपूर्ण रेषांचा मनोहर विलास' ही भारतीय कलाकारांची परंपरा
आहे. तीच परंपरा, तोच वारसा, जिवंत ठेवण्यासाठी, निदान त्याची ओळख ठेवण्यासाठी, फ्री हॅण्ड
ड्रॉइंग हा विषय चित्रकला परीक्षेत ठेवण्यात आला. हा विषय तसा महत्वाचा नाही. गौणच आहे. परंतु
म्हणून तो दुर्लक्षून चालत नाही. त्यातही आपल्याला चांगली कामगिरी दाखवता आली पाहिजे.

लयबद्ध रेषा काढण्याच्या सरावाप्रमाणे आणखीही काही गोष्टी या विषयात पाहिल्या जातात. एक
म्हणजे तुमचे अचूक निरीक्षण. लयबद्ध रेषाकृतींनी जे आकार तयार होतात त्यांचे क्षेत्र, त्यांचे
एकमेकांशी पाहिले जाते. पहिल्या परीक्षेत चित्रकाम फक्त पेन्सिलीनेच पुरे करावयाचे असते. दुसऱ्या
परीक्षेत ते रंगवून पूर्ण करावयाचे असते. त्यामुळे त्या परीक्षेसाठी जी नमुन्याची आकृती तुम्हांला
नकलण्यासाठी दिलेली असते. तीही रंगीतच असते. ते रंग आणि त्या रंगछटा तुम्ही अचूकपणे
तंतोतंतपणे तुमच्या कामात दाखवू शकता काय, हेही तेथे पाहिले जाते.

थोडक्यात म्हणजे फ्रीहॅण्ड विषयाच्या परीक्षेत -
1) रेषेतील सहजता, लयबद्धता, सफाई -
2) एकदंर आकृतीबंधाच्या लहान लहान आकारांचे एकमेकांशी तुलनात्मक प्रमाण, त्यांची
बांधणी त्यांचे निश्चित स्थान याची जाणीव आणि -
3) अचूक रंग व रंगछटांची समज- या तीन कसोटया असतात हे लक्षात ठेवले पाहिजे.
या तीनही गोष्टींचा आपण अभ्यास केला पाहिजे.
ह्या अभ्यासाला लागण्याच्या आधी केवळ प्राथमिक तयारी म्हणून हात वळण्याचे ,
वळवण्याचे काही काम करणे आवश्यक आहे. हे काम किंवा सराव पाटीवर पेन्सिसीने केला तरी
चालेल. परंतु तो रोज निदान 15 ते 20 मिनिटे असा सतत एक आठवडाभर तरी केला पाहिजे.

पान नं. - 75

1) सरळरेषा - मग त्या आडव्या उभ्या, तिरप्या, कोणत्याही दिशेने असोत-पट्टी न वापरता
काढणे, प्रत्येक रेघ कमीत कमी 15 सें.मी. लांबीची तरी असलीच पाहिजे.

2) पाव व अर्ध आकाराची वर्तुळे पूर्ण वर्तुळे, इंग्रजी S आकाराचे वर्तुळाकार हेही उलटसुलट वाटेल
त्या दिशेने काढणे. हे वर्तुळकार उगाच लहान लहान काढू नयेत. साधारणतः 7 ते 10 सें.मी. व्यास
तर कमीत कमी असावाच.

पाटीवर पेन्सिलीने गिरवण्याबरोबर कागदावरही अधिक मोठया प्रमाणात या विविध आकारांच्या रेषा
गिरवण्याचा काही दिवस सराव करावा.

3) एका कागदावर मध्यभागी सरळ रेषा आखून घ्यावी. त्या रेषेच्या एका बाजूला, रेषेला खेटून
कशाही वर्तुळाकार रेषांनी काहीही आकार काढावेत. मग त्या रेषेच्या दुसऱ्या बाजूस तेच आकार
आरशातील प्रतिमेप्रमाणे उलट काढावेत. ते लहान मोठे येतील. कदाचित समतोलही चुकेल. परंतु
मुळीच घाबरू नये. कारण हा सरावाचा भाग आहे.

याप्रमाणे काही दिवस सराव झाल्यावर या विषयाच्या अभ्यासाला लागायचे. अभ्यासासाठी पान 81
वर
जे नमुने दिले आहेत, ते क्रमवार काढावयाचे आहेत. हे सर्व नमुने लहान प्रमाणात आहेत परंतु त्यांचे
रुपांतर मात्र मोठया प्रमाणात करणे आवश्यक आहे. ( लहान नमुन्याचे मोठया प्रमाणात चित्र किंवा या
उलट मोठया नमुन्याचे लहान प्रमाणात चित्र काढता आले पाहिजे.) ते कसे करावयाचे ते आता पाहू.

फ्री हॅण्ड विषयाच्या चित्रीकरणासाठी जे नमुने देण्यात येतात ते प्रामुख्याने दोन प्रकारचे असतात.
एक प्रकार समअंगचित्र व दुसरा विषम अंग चित्र. समअंगचित्र म्हणजे चित्राच्या मध्यावर रेघ मारली
असताना

पान नं. - 76

रेघेच्या एका बाजूकडील रेषांचे आणि आकृतींचे दुसऱ्या बाजूस असणारे तंतोतंत सारखे परंतु उलट (
आरशातील प्रतिमेप्रमाणे) चित्रीकऱण. अशा पद्धतीच्या आकृतीत उलट सुलट बाजू अचूक काढणे हेच
अधिक महत्वाचे ठरते. याउलट विषमअंग आकृतीत एकच एक आकृती विशिष्ट लयीत. विशिष्ट
आकारात काढलेली असते. तिला मध्य, दोन बाजू असा काही भाग नसतोच. या दोन्ही प्रकारांपैकी
कोणताही एक प्रकार परीक्षेत काढावयास दिला जातो. पूर्वीच्या काळी नेहमी प्रमाणे सम अंग
आकृतींनाच प्राधान्य असे. हल्ली विषम अंग आकृतींना प्राधान्य आहे. आपण विषमअंग आकृतींचा
अभ्यास करू आणि नंतर समअंग आकृतीकडे वळू.

*
﻿
मनोहर चंपानेर'र
03-07-25
Marathi
एकूण पाने :- 47
FROM 1 TO 47
किंमत - 15 रुपये

पान नं. - 1

1. उत्साही सायकलस्वार

एक उत्साही सायकलस्वार दादर ते वाई हा लांबचा प्रवास
सायकलीने सर्व काळ एकच वेग ठेवून करतो. ज्यावेळी तो नेरळला
पोहोचतो त्यावेळी तो एकूण अंतराच्या 1/5 अंतर जातो. आणि त्यावेळी
त्याच्या घडयाळात सकाळचे 10 वाजून 2 मिनिटे झालेली असतात.
तो ज्यावेळी तळेगावला, जे बरोबर एकूण अंतराच्या अर्धमार्गावर आहे,
तेथे पोहोचतो त्यावेळी त्याच्या घडाळ्यात सकाळचे 10 वाजून 50
मिनिटे झालेली असतात. त्याची सायकल कोठेही नादुरुस्त झालेली नाही.
कोणत्याही कारणास्तव त्याचा वेळ वाया गेलेला नाही. हे सर्व अध्याह्त
धरून तो त्याच्या इच्छित स्थळी वाईला पोहोचला , तर

वाईला त्याच्या घडयाळात किती वाजलेले असतील ?
पान नं. - 2

2 . चार चित्रे

एका चित्र-प्रदर्शनातील चार चित्रांविषयी मला फारच आकर्षण
वाटले. म्हणून या चार चित्रांविषयी आपण बोलू. या चार चित्रांचे
क्रमांक 1,3,9,14 असे होते.

चित्र 'वसंत ऋतु' हे जलरंगात ( वॉटर कलरने) रंगविले होते.
चित्र क्रमांक 14 हे 'श्री दलाल' या चित्रकाराने रंगविले होते.
ज्या चित्राची चौकट ( फ्रेम) पांढरी होती. त्याचे माप होते 15"X8" .

खडूने काढलेल्या चित्राचे माप होते 9"X 20" .

क्रमांक 3 चे चित्र एक फोटोग्राफ होता.

तैलचित्र ( ऑईल-पेन्टिंग) हे श्री. हळदणकर या चित्रकाराने
काढले होते. चित्र महायुद्ध हे काळ्या फ्रेमचे असून त्यामध्ये खडूने
काम केले नव्हते. क्र 9 या चित्राचे माप होते. 27"X19" . चित्र
'शांति' हे श्री. गांगल या चित्रकाराचे होते. या चार चित्रांपैकी एका
चित्राला फ्रेम नव्हती. चित्र संशोधन याचे माप 14"X 14" होते.
श्री जोशी या चित्रकाराने काढलेले चित्र सोनेरी फ्रेम बसविले होते.
ही माहिती अभ्यासा आणि सांगा. :

प्रत्येक चित्राचा क्रमांक, माप, मथळा, वापरलेले
माध्यम, फ्रेम, चित्रकाराचे नाव काय ?
पान नं. - 4

4. कापडाच्या ताग्याचे तुकडे

एका गृहस्थाजवळ 90 वार कापड गुंडाळलेला असा एक तागा
असून त्याला प्रत्येकी एक वार लांबीचे असे तुकडे कापावयाचे आहेत.
प्रत्येक तुकडा कापताना त्याला 3 सेकंद लागतात. सर्व 90 तुकडे
कापावयाचे आहेत.

तर एकूण किती वेळ लागेल ?
पान नं. - 5

5 . ब्रिजचा खेळ

शाम, सुहास आणि राहुल या तीन पुरुषांचे विवाह वंदना, मयुरी
व हेमा यांच्याबरोबर झालेले आहेत. पण ही नावे अर्थातच अनुक्रमे
नाहीत.

शामची पत्नी आणि मयुरीचा पती हे वंदनाच्या आणि हेमाच्या
पतींबरोबर ब्रिज हा पत्त्यांचा खेळ खेळतात. कोणतीही पत्नी तिच्या
स्वतःच्या पतीला भागीदार म्हणून घेत नाही. सुहास हा ब्रिज खेळत
नाही. हा सर्व गोष्टींचा विचार करा आणि सांगा ........

कोणाची लग्ने कोणाकोणाशी झाली होती ?
पान नं. - 7

6 . शेताची वाटणी

एका शेतकऱ्याने चौरसाकृती शेत होते. शेतकरी फार वृद्ध झाला
होता. म्हणून त्याने आपल्या या शेताची वाटणी आपल्या चार मुलांमध्ये
करण्याचे ठरविले. अर्थात, या शेताचा एक-चतुर्थांश भाग त्याने
स्वतःसाठी ठेवण्याचे ठरविले. बाकी राहिलेला शेताचा भाग चारही
मुलांमध्ये सारखा वाटण्याचे त्याने ठरविले. त्याच्या मुलांमध्ये भांडण
होऊ नये म्हणून त्याने प्रत्येक मुलाला एकाच ( सारख्या) आकाराची
आणि सारख्याच लांबी-रुंदीची शेतीची जागा देण्याचे नक्की केले व
त्यानुसार वाटणी केली.

तर त्याने शेताची वाटणी कशी केली ?
पान नं. - 8

7. काठीचा प्रश्न

एका गृहस्थाजवळ दोन काठया होत्या. त्यापैकी एक काठी दुसऱ्या
काठीच्या दुप्पट लांबीची होती. त्याने दोन्ही काठया अर्ध्या-अर्ध्या
कापल्या. नंतर लांब काठीचा अर्धा भाग व तोकडया काठीचा अर्धा भाग
घेतला आणि हे दोन्ही अर्धे भाग एकत्र चिकटविले व आणखी एक
काठी तयार केली. ही नवीन काठी पूर्वीच्या (मूळ) तोकडया
काठीपेक्षा 5।। इंच लांबीची होती.

तर सुरुवातीच्या दोन काठया किती लांबीच्या होत्या ?
पान नं. - 9

8 . डेक्कन क्वीन

मी, संदीपबरोबर डोंबिवली रेल्वे स्टेशनाच्या बाकावर गप्पा मारत
बसलो होतो. संध्याकाळी 5-47 वाजता माझ्यासमोरून डेक्कन क्वीन
निघून गेली. मी माझ्या घडयाळात पाहिले. सबंध डेक्कन क्वीन
द्रुतगतीने निघून जायला बरोबर 22 सेकंद लागले. डेक्कन क्वीनला
संपूर्ण डोंबिवली स्टेशनामधून धsड् धssड् करीत द्रुतगतीने जाण्यास
एकूण 66 सेकंद लागले. डोंबिवली स्टेशनाची लांबी 320 मीटर
धरल्यास-

'डेक्कन क्वीन' ची लांबी किती ?
पान नं. - 10

9 काळा चेहरा कोणाचा ?

रेल्वे गाडीचे एंजिन कोळशाच्या साहाय्याने चालणारे होते. दोन
गृहस्थ एकमेकांसमोर त्या गाडीच्या डब्यात बसले होते. गाडी वेगात
चालली होती. गाडीची खिडकी उघडी होती. बाहेरचा देखावा बघत ते
दोघेजण मजेत प्रवास करीत होते. नंतर काही वेळाने गाडी बोगद्यात
शिरली . कोंडलेल्या धुरामुळे त्यांपेकी एकाचा चेहरा काळा पडला . गाडी
जेव्हा बोगदयाबाहेर पडली तेव्हा ज्या गृहस्थाचा चेहरा स्वच्छ होता तो
चेहरा धुण्यासाठी वॉशबेसिनकडे गेला. परंतु, दुसरा गृहस्थ.....

ज्याचा चेहरा काळा पडला तो का बरं बसून राहिला ?
पान नं. - 11

10. तीन कुटुंबे

अनंतराव , बळंवतराव , काशिनाथपंत या तिघांनाही दमयंती , उषा
आणि सुनीता नावाच्या पत्नी आहेत. आणि प्रत्येकाला रोहन, हरीश,
मयूर अशी एकेक मुलं आहेत. पण ही सर्व नावे अनुक्रमानेच आहेत
असे मात्र नव्हे.

उषा आणि काशिनाथपंत यांची मुले शाळेतील क्रिकेटचा संघात
आहेत.

अनंतरावांचा रोहन हा मुलगा नव्हे.
सुनीता बळवंतरावाची पत्नी नाही. तर -

कोण कोणाची पत्नी व कोण कोणाची मुले ?
पान नं. - 13

11. कंपनीचे अधिकारी

'ऑल इंडिया टूल्स' कंपनीमध्ये श्री. राव, श्री . चौबळ, श्री. कर्णिक
व श्री. वाटवे हे जनरल मॅनेजर, चीफ अकाउन्टंट, चीफ कॅशिअर व
सेक्रेटरी असे वरिष्ठ अधिकारी ( ऑफिसर्स) होते. परंतु दिलेल्या
अनुक्रमानेच होते असे मात्र नव्हे.

श्री. कर्णिकांना वाटते की, आता जनरल मॅनेजर लवकरच सेवा-
निवृत्त ( रिटायर्ड) होण्याची वेळ आली आहे. श्री वाटवे यांना पुढे
तेच जनरल मॅनेजर होणार अशी आशा आहे.

श्री. राव आणि सेक्रेटरी यांनी चित्रपट पहायला एकत्र जाणे आवडते.
श्री. कर्णिक हे चीफ अकाउन्टंटना ब्रिज या पत्त्याच्या डावामध्ये
चांगलेच हरवतात.

श्री. राव हे तरूण गृहस्थ असून अतिशय लायक व हुशार आहेत.
श्री. वाटवे हे कधीही चित्रपट पहात नाहीत व कधीही पत्तेही खेळत
नाहीत.

तर कंपनीच्या अधिकाऱ्यांची अनुक्रमे नावे सांगा ?
पान नं. - 14

12 तुपाचे डबे

बेळगावचे एका व्यापाऱ्याकडून तुपाचे 21 डबे आले. ते सर्व
डबे एकाच आकाराचे असून सीलबंद आहेत. त्या व्यापाऱ्याने
श्री. गोविंदरावांना पत्रात लिहिले आहे :" आपल्या इच्छेनूसार हे 21
डबे पाठवीत आहे. पण त्या डब्यापैंकी सात डबे संपूर्ण असे तुपाने
भरलेले आहेत. आणि या प्रत्येक डब्यात 56 किलोग्रॅम तूप आहे.दुसरे
सात डबे अर्धे भरलेले असून त्यापैकी प्रत्येक डब्यात 28 किलोग्रॅम तूप
आहे, बाकीचे सात डबे संपूर्ण रिकामे आहेत त्यामध्ये थोडेसेही तूप
नाही. हे सर्व ध्यानी घ्या." आता , गोविंदरावांना हे सर्व 21 डबे
आपली तीन मुले सुहास, विनय व अनिल यांमध्ये अशा प्रकारे वाटून
द्यावयाचे आहेत- की प्रत्येक मुलाला सारखेच डबे आणि सारखेच तूप
वाटयाला येईल. डब्यांची सीले न उघडता आणि आतील तूप उणे-अधिक
न करता गोविंदरावांना हे करावयाचे आहे.

4 तर, डब्याची वाटणी कशी कराल ?
पान नं. - 15

13. सहा नाणी

वर चित्रात दाखविल्याप्रमाणे एका रांगेत सहा नाणी ठेवली आहेत.
त्यापैकी पहिली तीन नाणी एक रुपयाची आहेत आणि शेवटची तीन
नाणी 50 पैशाची आहेत. आता, यांपैकी कुठलेही एकच नाणे उचला,
आणि तुमच्या इच्छेला येईल त्या नाण्याच्या जागी ठेला व त्या जागेवरचे
नाणे घेऊन उचललेल्या नाण्याच्या जागी ठेवा. आणि रांगेची अशी
रचना करा की एका प्रकारची दोन नाणी एकाजवळ एक येता कामा
नयेत.

नाणी कशी ठेवाल ?
पान नं. - 16

14. मृत्युपत्र

एक हुशार म्हातारी मेली . तिने मृत्युपत्र करून ठेवले होते. ते मृत्युपत्र
वाचले तेव्हा असे समजले की, म्हातारीने 33,300 रुपये ठेवले होते व
व ती रक्कम दोन बाप आणि त्यांची दोन मुले यांमध्ये सारखी
वाटली जावी असे म्हटले होते. याशिवाय असेही म्हटले होते की,
प्रत्येकाला 11,100 रुपये मिळावेत. वकिलाला विस्मय वाटला . तो
गोंधळला. अर्थातच म्हातारीचे गणित चांगले होते व ती हुशार होती.
हे वकिलाला माहीत होते. म्हणून तो विचार करू लागला. त्यामध्ये
काहीही चूक नव्हती.

याचे स्पष्टीकरण करा ?
पान नं. - 20

17. कर्जाची फेड

सुहास फारच विचित्र पण त्याला आत्मविश्वास दांडगा, बोलणे अगदी
मिठ्ठास जिभेवर साखर. सहजगत्या एखाद्याला पैसे द्यावयास लावी.
युक्तीबाज ! प्रथम तो गेला विनयकडे व म्हणाला, "विनय, तर तू
मला माझ्या खिशात जितके पैसे आहेत, तितके पैसे उसने देशील तर
मी तुझ्याकडून पूर्वी उसने घेतलेले 10 रुपये परत देईन." विनय
कबूल होतो आणि त्याचे पूर्वी घेतलेले पैसे त्याला मिळतात.

सुहास, नंतर दुसरा मित्र अनिल याच्याकडे जातो आणि त्याच्या
खिशात जितके पैसे आहेत तितके पैसे तो अनिलकडून कर्जाऊ घेतो.
व त्यालाही त्याच्या पूर्वीच्या संपूर्ण कर्जापोटी 10 रु. देतो.

सुहास नंतर राहुल आणि वसंत यांच्याकडे जातो आणि प्रत्येकाला
पूर्वीच्या संपूर्ण कर्जाच्या पोटी 10 रुपये देतो पण त्याच्या खिशांत
असतील तितके पैसे प्रथम कर्जाऊ घेतो आणि त्यामुळे आता त्याच्या
खिशात एकही पै राहत नाही.

तर सुहासवर एकूण कर्ज किती ?
पान नं. -22

19 . पाच तरुण

मुंबई विद्यापीठातून पदवीदान समारंभास हजर राहून पाच तरुण
विनय , अभिजित, सुहास, राहुल, मोहन हे बाहेर पडले आणि ते
सर्वजण एका हॉटेलमध्ये रांगेने बसले. सर्वजण आज अप््-टु-डेट होते.
आज सर्वांनी सूट, नेक््टाय परिधान केली होती. मी त्यांचे निरीक्षण
करून पुढील मुद्दे लक्षात घेतले.

तपकिरी रंगाचा सूट घातलेली व्यक्ती अभिजितच्या शेजारी बसली
होती. सुहासच्या उजव्या बाजूची व्यक्ती 'गोल्डस्पॉट' पीत होती.
जी व्यक्ती 'थम्स्-अप' पित होती त्या व्यक्तीने लाल रंगाची टाय
परिधान केली होती. विनयने तपकिरी रंगाचा सूट परिधान केला होता.
आणि तो कॉफी पीत नव्हता. ज्या व्यक्तीने सफेद टाय घातली होती ती
व्य्कीत कॉफी पीत होती. अभिजितच्या उजव्या बाजूच्या व्यक्तीने
निळा सूट घातला होता. राहुलने छोटया पट्टयांचा सूट घातला नव्हता.
परंतू बदामी रंगाची टाय घातली होती. राखी रंगाचा सूट घातलेल्या
व्यक्तीने काळी टाय घातली होती. कॉफी पीत असलेल्या व्यक्तीच्या
शेजारी बदामी रंगाची टाय घातलेली व्यक्ती बसली होती. जी व्यक्ती
कॉफी पीत होती ती व्यक्ती हिरवा वुलन सूट घातलेल्याच्या शेजारी
बसली होती. अभिजित 'कोका-कोला' पित होता आणि त्याने लाल

पान नं. - 23

रंगाची टाय घातली नव्हती. छोटया पट्टयाचा सूट घातलेली व्यक्ती
'थम्स-अप्' पीत होती.

या सर्व गोष्टी न्याहाळल्या . या सर्व गोष्टींचा बारकाईने अभ्यास
करा आणि त्यावरून प्रत्येकाने कोणता सूट घातला होता, कोणती टाय
घातली होती व कोणते पेय पित होता हे शोधून काढा.

थोडक्यात म्हणजे--

प्रत्येकाचा कोणता सूट,कोणती टाय,कोणते पेय ?
पान नं. - 27

22. रंगीत खांब

विनायकराव हे रसिक गृहस्थ. त्यांच्यामध्ये सौंदर्यद्दष्टी होतीच ! ते
अर्थातच धनाढय होते. त्यांच्या एका शेतात त्यांना दहा खांब लावावयाचे
होते. पण हे वेडेवाकडे कसेही लावावयाचे नव्हते. म्हणून त्यांनी दहा
खांब तयार करविले. सागवानी लाकडाचे उत्त्तम खांब होते ते ! नंतर
त्यांनी ते ऑईल-पेन्टने रंगवून घेतले. पण वाटेल त्या रंगाने नव्हे. पाच
खांब पांढऱ्या रंगांनी रंगवून घेतले. बाकीच्या राहिलेल्या पाच खांबापैकी
एकाला लाल, दुसऱ्याला निळा, तिसऱ्याला नारिंगी, चवथ्याला हिरवा
व पाचव्याला पिवळा असे रंग देवविले. त्याने नेहमीच्या निष्णात
कॉन्ट्रॅक्टरला बोलाविले व म्हटले, हे दहा खांब पुढील अटीनुसार

पान नं. - 28

लावून घ्या : (1) या दहा खांबाच्या पाच रांगा झाल्या पाहिजेत.
(2) प्रत्येक रांगेत चारच खांब आले पाहिजेत. (3) प्रत्येक रांगेतील
या चार खांबापैकी मधले दोन पांढऱ्या रंगाचे व टोकावरचे इतर भिन्न
रंगाचे असले पाहिजेत. तर--

खांबाची रचना कशी कराल ?
प्रत्येक रांगेत कोणकोणत्या रंगाचे खांब आले ?
पान नं. - 29

23. पक्षी आणि पशू

गोविंदराव आपल्या कुटुंबासहीत, नातवांसह बडोदा येथील लहानशा
प्राणीसंग्रहालयात गेले. गोविंदराव फार चिकित्सक होते. ते प्राणी -
संग्रहालयातील कचेरीत गेले. तेथील मुख्य होते मोहनलाल.
मोहनलालना त्यांनी विचारले, "तुमच्या प्राणीसंग्रहालयात किती पक्षी
आहेत ? किती पशू आहेत ?"

मोहनलाल हुशार मनुष्य होता. त्याला सरळ उत्त्तर देणे माहितच
नव्हते. शिवाय, गोविंदरावांशी आल्याबरोबर त्याने गप्पा सुरू केल्याच
होत्या. या सर्व वातावरणाचा फायदा घेऊन त्याने उत्त्तर दिले, "अहो
गोविंदराव, माझ्या प्राणीसंग्रहालयात 106 डोकी आणि 278 पाय
आहेत." गोविंदराव म्हणाले, " मोहनलाल, हो काय ? सांगा ना
नीट !" मोहनलाल म्हणाले, "खाजवा डोके आणि काढा शोधून."
गोविंदरावांनी बरोबर शोधून काढले. सांगा बरे,

किती पक्षी, किती पशू ?
पान नं. - 30

24. गोगलगायीची कसरत

एक गोगलगाय एका विहिरीची भिंत चढत असते. प्रत्येक दिवशी
ती तीन फूट भिंतीवर चढते, परंतू प्रत्येक रात्री ती दोन फूट खाली
घसरते. विहिरीची भिंत वीस फूट उंच आहे.

तर भितींच्या टोकावर पोहचायला तिला किती वेळ लागेल ?
पान नं. - 34

26 . कोणता मोती नकली ?

मनोज फार हौशी ! दिवाळी जवळ आली. शिवाय कंपनीतून बोनस
मिळाला. मग आपली पत्नी वंदना हिला मौल्यवान अशी चीजवस्तू
खरेदी करून द्यावयाची त्याने ठरविले. तो गेला 'सांगलीकर मोतीवाले'
यांचेकडे. मनोजची सांगलीकरांशी चांगलीच ओळख होती. त्याला छोटे
मोती आणि मोठे मोती घेऊन मोत्याचा सर वंदनाला दिवाळीच्या
पाडव्याच्या दिवशी द्यावयाचा होता. त्याने 80 लहान मोती खरेदी
केले, नंतर त्याने वाटाण्यापेक्षाही मोठे असे 9 मोती खरेदी केले. ते मोती
कसे होते ! पाणीदार ! चकाकणारे ! अस्सल ! 80 बारीक व नऊ
मोठे मोती घेऊन मनोज घरी आला. अर्थातच त्याने सांगलीकरांचे
मोत्याचे पैसे देऊन टाकले.

पण दुसऱ्या दिवशी सांगलीकर हे मनोजकडे गेले. कारण त्यांच्या
लक्षात आले की आपण दिलेल्या मोठया मोत्यांमध्ये एक मोती नकली
असून, तो चुकून अस्सल मोत्यांमध्ये मिसळला गेला. सांगलीकर
सचोटीचा माणूस ! ठरलेला, फायदा घेई, पण लबाडी नाही. तो मनोज
कडे गेला व म्हणाला, "मनोज, तू जे काल नऊ मोठे मोती घेतलेस
त्यातील एक नकली आहे. नकली मोती इतर प्रत्येकी आठ मोत्यांच्या

पान नं. - 35

वजनाच्या द्दष्टीने कमी असेल. म्हणून कमी वजन असलेला तो नकली
हे सहज शोधून काढता येईल." एवढे ऐकल्यावर मनोजने सांगली-
करांनी आणलेले तराजू घेतले व मोठया मोत्यातील प्रत्येक मोत्याचे वजन
करत बसला. पण दोन-तीनदा असे केल्यावर मनोज कंटाळला. तेव्हा
सांगलीकर म्हणाले, "फक्त दोन वेळा वजन करून कोणता वजनाने
हलका आहे व पर्यायाने नकली आहे हे मी सांगू शकतो."

त्यांनी वजन कसे केले ?
पान नं. - 36

27 . कोणी कोणाला मागे टाकले ?

अनंत, बाळू, कमलाकर, विनू, दिनू या सर्वांना त्यांच्या वर्गातील
अभ्यासानुसार आलेला क्रमांक माहीत आहे, आणि बाळूलाही दिनूचा
क्रमांक माहीत आहे. वार्षिक परीक्षेचे निकाल लागलेले होते आणि हे
त्यावरून दिलेले क्रमांक होते.

अनंत : "मी वर्गात आलेलो नाही."
बाळू : " मी दिनूपेक्षा दोन क्रमांकाने वर आहे."

कमलाकरने ही सर्व विधाने ऐकली आणि अनंत, बाळूचा खरे-
खोटेपणा त्याला पूर्वीपासून ज्ञातच होता. त्यामुळे त्याने निष्कर्ष काढला
की वरीलपैकी एकाचे म्हणणे खरे होते. पण दुसऱ्याचे खोटे आहे.
( आणि कमलाकरचे हे म्हणणे अगदी बरोबर होते.)

काही वेळाने थांबून कमलाकर म्हणाला, "वार्षिक परीक्षेच्या
निकालानुसार मिळालेले पाचही क्रमांक मी लिहून दाखवितो."
त्याने तसे केले आणि त्याचे ते सर्व बरोबर होते.

कमलाकर याचा क्रमांक 5 वा नव्हता ही आणखी माहिती ध्यानी
घेऊन -

तुम्ही सांगू शकाल काय पाच जणांचे क्रमांक ?
पान नं. - 38

29. दुकाने किती छान !

माझ्याच बाजूला नवीन दुकाने झाली आहेत. किती छान. बरे
सर्वच दुकाने महाराष्ट्रीयन लोकांची आहेत. पाच दुकानांची छोटीशी
इमारत आहे ती ! अतिशय आकर्षक !

त्या दुकानांचे पाच मालक आहेत . त्यांचे वर्णन असे :

श्री. काळे ( तो काही ब्युटिपार्लरवाला नव्हे)
श्री. फणसे ( तो हार्डवेअरवाला नव्हे.),

पान नं. - 39

श्री. पाटील ( तो केमिस्ट नव्हे )
श्री. सुळे ( तो किराणामालवाला नव्हे.)
कुमारी शिंदे ( तिचे कापडाचे दुकान नव्हते)
कुमारी शिंदे हिचे रांगेतील टोकावरचे दुकान आहे. ( अर्थात ते
इमारतीचेही टोक आहे.) श्री.पाटील यांचे दुकान किराणामालाच्या
शेजारी आहे आणि हार्डवेअरच्या मालकाशी दोस्ती आहे, ज्याला अशी
आशा आहे की तो स्वत:चे दुकान त्याला एक दिवस विकेल.

तर प्रत्येक दुकानाचा मालक कोण ?
'
पान नं. - 41

30. साधे बीजगणित

पक्ष : क्ष = आणि य = 1
म्हणून, क्ष = य

प्रत्येक बाजूला क्ष ने गुणून

क्ष2 = क्षय
दोन्ही बाजूतून य2 वजा करून ,
क्ष2 - य2 = क्षय - य2

प्रत्येक बाजूचे अवयव पाडून

( क्ष+ य) ( क्ष - य) = य(क्ष - य)
(क्ष - य) या सामाईक राशीने दोन्ही बाजूस भागून ,
क्ष + य = य

दिलेल्या 'पक्षा' मधील किंमती या समीकरणात घातल्यास ,

1 + 1 = 1
किंवा 2 = 1
सिद्धतेत काय चूक आहे ?
पान नं. - 42

31 . सुखी कुटुंब

रात्री 9.30 च्या ठोक्याला एक सुखी कुटुंब काटकोन -चौकाना -
कृती डायनिंग टेबलावर जेवावयास बसते. त्यांच्या बसण्याच्या जागा
अगदी ठरलेल्या आहेत. वरील चित्रात पहा. मीना कोठे बसली आहे.
ते दाखविले आहे. पपा हे मीनापासून दूर परंतु अगदी टोकाला
बसतात. पपांच्या उजव्या बाजूला शेजारी सुनील बसतो. सुनीलच्या
समोरच्या बाजूकडील व्यक्तीच्या डाव्या बाजूला दोन स्थळे सोडल्यावर
तिसऱ्या बैठकीवर राजश्री बसते. राजश्रीच्या बरोबर समोर प्रदीप बसतो.

पान नं. - 43

प्रदीप आणि सुनीलच्या मध्ये मिलिंद बसतो. रोहन मीनाच्या उजव्या
हाताला एक खुर्ची सोडून , येणाऱ्या खुर्चीवर बसतो. रोहन व पपा
समोरासमोर आहेत. सुनीलच्या बरोबर कल्पना बसते.

तर सांगा -

कोण कोठे बसले आहेत ?
पान नं. - 44

32 . केमिकल्ससाठी मापे

अण्णासाहेबांनी चिंचवडला एक केमिकल्सची लहानशी फॅक्टरी
उघडली. त्या फॅक्टरीत बरोबर 4 लिटरच्या मापाची एक बादली व
बरोबर 3 लिटरच्या मापाची एक बादली होती.

केमिकल्सच्या सोल्यूशनमध्ये नेमके मापांप्रमाणे पाणी टाकावे लागते.
1 लिटर ते 4 लिटरपर्यंत पाणी टाकण्याची वेळ येई. अण्णा हे महा
कंजूष. त्यांनी या दोन बादल्यांच्या सहाय्याने भागवले होते. कारण
1 लिटर पाणी लागावयाचे त्यावेळी ते 4 लिटरची बादली भरून, तीन
लिटरची बादली संपूर्ण भरावयाचे म्हणजे राहिलेले 1 लिटर पाणी
मोठया चार लिटरच्या बादलीत बरोबर राही. अण्णांचे डोकं ते ! परंतु
अण्णांना ज्यावेळी बरोबर दोन लिटर पाणी सोल्यूशनमध्ये घालावे लागे,
तेव्हा ते याच दोन मापांच्या बादलींच्या सहाय्याने कसे करीत ?

दोन लिटर कसे मोजीत ?
पान नं. - 46

33. प्रवासाचा खर्च

दूर दूर जाऊन श्री. महाडीक हे 'शांतिदूत प्रकाशना' ची पुस्तके
विकीत असत. कधी त्यांचा दौरा सातारा, कऱ्हाड, कोल्हापूर तर कधी
नागपूर, अकोला तर कधी नगर जिल्हा असा असायचा. याचप्रमाणे
ते आता खिशात थोडे-बहुत पैसे घेऊन दौऱ्यावर निघाले. पहिल्या
दिवशी त्यांनी त्यांच्याजवळ असलेल्या पूर्णांकी रुपयांची व्यापाऱ्याच्या
सहाय्याने दुप्पट करून त्यांतील 30 रुपये खर्च केले. दुसऱ्या दिवशी
त्यांनी शिल्लक राहिलेल्या रुपयांची तिप्पटी एवढी वाढ करून त्यांतील
54 रुपये खर्च केले ; तिसऱ्या दिवशी शिल्लक राहिलेल्या रुपयांची
चौपट एवढी वाढ करून त्यांतील 72 रुपये खर्च केले.

तिसऱ्या दिवशी झोपताना त्यांनी हिशोब केला तेव्हा त्यांना कळले
की बरोबर 48 रुपये शिल्लक आहेत. प्रवासाला निघताना त्यांच्याजवळ
किती रुपये होते म्हणून ते आठवू लागले.

प्रवासाला निघताना किती रुपये होते ?
पान नं. - 44

34 . आगगाडीचा प्रवास

सुरुवातीला आगगाडी रिकामी असताना त्यामध्ये काही उतारू
शिरतात. पहिल्या स्टेशनात असलेल्या उतारूंना 1/3 उतारू उतरतात
व 40 नवे उतारू शिरतात.

दुसऱ्या स्टेशनात जेवढे उतारू होते त्याच्या 14 उतारू उतरतात
व 52 नवे उतारू शिरतात.

तिसरे स्टेशन जेव्हा येते तेव्हा असलेल्या उतारूंच्या 15 उतारू
उतरतात व नवे 35 उतारू शिरतात.

चवथ्या स्टेशनात गाडी रिकामी होते, कारण ते शेवटचे स्टेशन
असते. त्यापुढे गाडी जात नाही. त्यावेळी गाडीतून 163 जण
उतरल्याचे ध्यानी आले.

तर सुरुवातीस गाडीत किती लोक शिरले ?
पान नं. - 45

35 . रस्त्याच्या टोकाशी बसली

सौ. सुनीताबाई श्रीमंतच होत्या . त्यांनी त्यांच्या मुलीला सेन्ट पीटर
हायस्कूलमध्ये इयत्ता 5 वी मध्ये घातले होते. मुलीवर अतिशय प्रेम.
तिचे नाव मयूरी. मयूरीला शाळेत नेण्या-आणण्यासाठी त्या स्वतः
जात. त्या मयुरीला आणण्यासाठी आपल्या फियाट गाडीने निघत व
शाळेत बरोबर 4-45 वाजता संध्याकाळी पोहचत. मयूरी त्यांच्यासाठी
वाट पहात राही व फियाट आल्याबरोबर त्यात लगेच शिरत असे व
नंतर कधीही उशीर न होता दोघी घरी येत. हा त्यांचा नेहमीचा
कार्यक्रम ठरलेला होता.

एकदा, मात्र 7 फेब्रुवारी रोजी मयूरीने सांगितले होते की शाळा
एक तास उशीर सुटणार होती. त्यानुसार सौ. सुनीताबाई
संध्याकाळी नेहमीपेक्षाबरोबर 1 तास उशिरा निघाल्या. अर्थातच,
जितकी उशिरा शाळा सुटणार होती, तितकी उशिरा सुटली नाही
म्हणून , मयूरीने घरी फोन न करता 4-45 वाजता घरी येण्यास
सुरुवात केली. अर्धा तास चालल्यावर मयूरी रस्त्याच्या एका टोकाला
आपल्या फियाट गाडीची वाट पाहत बसली, जेव्हा ती गाडी आली तेव्हा
त्यामध्ये ती चटकन बसली व त्या दोघी घरी आल्या. त्या नेहमी-
पेक्षा 48 मिनिटे उशीरा घरी पोहचल्या.

तर रस्त्यावर मयूरी किती मिनीटे बसली होती ?
पान नं. - 49
36 . वसाहतीचे भाग पाडा

हा काटकोन चौकोन म्हणजे एका वसाहतीचा नकाशा आहे.
त्यामधील प्रत्येक चौरस म्हणजे एक घर आहे. आणि प्रत्येक चौरसातील
संख्या त्या त्या घरात रहाणाऱ्या एकूण लोकांची संख्या दर्शवते.
आता, गावातील वसाहत आहे. म्हणून ग्रामपंचायतीला या वसाहतीचे
आठच भाग पाडावयाचे आहेत. आणि प्रत्येक भागामध्ये बरोबर 14
लोकच रहावयास हवेत. अशा तऱ्हेने त्यांना करावयाचे आहे, मग
तुम्ही हे कसे कराल ? तुम्ही तुमच्या बुद्धीच्या जोरावर ग्रामपंचायतीला
कसे भाग पाडावयाचे हे सांगून मदत करा.

वसाहतीचे किती भाग पडतील ? कसे ?
पान नं. - 50

37 . गराज आणि गाडया

फर्नांडिसचे 'रेक्स ऑटोमोबाईल गराज' फारच नावाजलेले होते.
तेथे मोटारी, लॉऱ्या, स्कूटर्स, थ्री-व्हिलर्स, मोटार-सायकली सर्व काही
दुरुस्तीसाठी येत. श्री. फर्नांडिस हा मनुष्यही सुस्वभावाचा आणि
लहरी व मजेदार. कधी कधी , कामाचा कंटाळा आला तर दुसऱ्या
हाताखालच्या माणसांबरोबर थट्टा-विनोद-गप्पा करीत बसे.

या क्षणाला, त्याच्याकडे एकूण 15 वाहने दुरुस्तीसाठी आली
होती. त्यामध्ये एक सहा-चाकी लॉरी, एक तीन चाकी टेम्पो, काही
मोटारसायकली व काही फियाट मोटारी होत्या. केवळ वेळ जावा म्हणून
श्री. फर्नांडिस गराजमध्ये असलेल्या सर्व वाहनांची चाके मोजू लागला.
(अर्थातच त्यात स्टेप्नी-व्हील्सचा समावेश नव्हता.) त्याच्या एकूण 15
वाहनांची 43 चाके होती.

किती मोटारी व किती मोटार-सायकली ?
पान नं. - 51

38 . खून

खेतवाडीच्या 7 व्या गल्लीत खून झाला होता. पोलीस इन्स्पेक्टर
रणजितराव चव्हाण हे जारीने तपास करीत होते. वरून सारखा दट्टया
आला होता. रात्रंदिवस झोप गेली रणजितरावांची ! काय करणार !
शेवटी त्यांच्या हाती चार संशयित खुनी आले. खुनींची नावे होती -
अब्दुल, बळीराम, कासिम, दामू.

रणजितरावांनी त्यांची उलटतपासणी सुरू केली. तेव्हा त्यांना
सी. आय. डी. ब्रँचतर्फे कळले की, प्रत्येकजण एक खरे विधान व एक
खोटे विधान करतो. लवकरच त्या पोलीस डिपार्टमेंटने खुनी शोधून
काढला. तुम्ही शोधून काढाल काय ?

अब्दूल म्हणाला, " मी खून केला नाही. बळीरामने केला."
बळीराम म्हणाला, " अब्दुलने खून केला नाही. कासिमने केला."
कासिम म्हणाला, " बळीरामने खून केला नाही. मी केला."
दामू म्हणाला, " कासिमने खून केला नाही. अब्दुलने केला."

खूनी शोधून काढाल काय ?
पान नं. - 52

39. रंगीबेरंगी मणी

पुढे मण्यांची आकर्षक गोलाकार रिंग दाखविली आहे. त्यामधील
काही मणी निघून गेले आहेत. ते हरवले आहेत पण बाजारात यातील
सुटे मणी विकत मिळतात व रिंगला ते लावण्यासाठी व्यवस्था
उत्तम आहे. मणी वेगवेगळ्या डिझाईनचे आहेत, पण ते विशिष्ट
क्रमानेच बसविलेले आहेत.

अ,ब,क,ड,य,र,ल,व येथील मण्यांचे डिझाईन कोणते ?
पान नं. - 54

40 . ऑफिस कर्मचारी

एका फॅक्टरीचे ऑफिस होते फोर्टमध्ये ! एक दिवस पाच जणांनी
सूटबूट घालून फोटो काढला. कारण सर्व पाचही अधिकारी वरच्या
हुद्दयावरील होते आणि आज विशेष खुशीत होते. पुढील माहितीवरून
कोण , काय ते ओळखा.

फोटोमध्ये मॅनेजिंग डायरेक्टर, इंजिनिअर, सुपरवायझर, हेडक्लार्क
कॅशियर असे पाचच जण होते. कॅशिअर हा फोटोमध्ये टोकाला आहे.

श्री. कामत हे इंजिनिअर नाहीत.
श्री. भोळे हे मॅनेजिंग डायरेक्टर आणि हेडक्लार्क यांच्यामध्ये आहेत.
श्री. चौबळ हा हेडक्लार्कचा पुतण्या आहे.
श्री. मेहतांच्या उजव्या बाजूला कोणीही नाही.
श्री. चौबळ हे श्री. मेहतांच्या डाव्या बाजूला उभे आहेत.
श्री. दवे यांच्या पत्नीला नुकतेच बाळ झाले.

तर प्रत्येकाचे नाव आणि काम सांगा ?
पान नं. - 56

41 . विवाह

कुमुद, सुनीता आणि वंदना ह्या पुढे दाखविलेल्या तीन व्यक्तीबरोबर
लग्न करणार आङेत.
कोण कोणाशी लग्न करील, जर -
अनिल हा कॉलेज-प्राध्यापक आहे.
सुनीता हिचा साहित्यिकाबरोबर साखरपुडा झालेला नाही.
राजकीय पुढाऱ्याची भावी पत्नी वंदना नाही.
राहुल याचा साखरपुडा कुमुदबरोबर झालेला आहे.
किशोर हा राजकीय पुढारी आहे.

तर कोणाते लग्न कोणाबरोबर ?
पान नं. - 57

42 . करा वाटणी, सांगा वय !

प्रदीप, मिलिंद आणि सुनील यांच्याकडे काचेच्या आकर्षक 770
गोटयांनी भरलेली एक पिशवी दिली आणि त्यांना निक्षून सांगितले
की, " भांडू नका आपापसात, या गोटया तुमच्या हल्लीच्या वयाच्या
प्रमाणात वाटून घ्या."

या तिघांच्या हल्लीच्या ( आजच्या) वयांची बेरीज आहे 17।। वर्षे
जेव्हा प्रदीपला 4 गोटया मिळतात, तेव्हा मिलिंदला 3 गोटया मिळतात,
आणि जेव्हा प्रदीप 6 गोटया घेतो, तेव्हा सुनीलला 7 गोटया मिळतात.
तर या सर्व गोष्टींवरून , सर्व वाटणी पूर्ण झाल्यावर......

प्रत्येकाला किती गोटया मिळतील
प्रत्येकाचे आजचे वय काय ?
पान नं. - 58

43 . दोन आगगाडया

दोन आगगाडया विरूद्ध दिशेने जात होत्या. त्या जवळ जवळ
असलेल्या रेल्वेमार्गावरून निघून गेल्या. मनमाडला जाणाऱ्या गाडीला
चार डबे होते तर मनमाडहून निघणाऱ्या गाडीला दुप्पट डबे होते.
म्हणजेच ती दुप्पट लांब होती. परंतु, कमी लांबीची गाडी दुसऱ्या
लांबीने जास्त असलेल्या गाडीच्या दुप्पट वेगाने प्रवास करीत होती.

जर दोन्ही गाडया एकमेकांना भेटून जाण्यास 30 सेकंद लागत
असतील तर -

(1) दोन्ही गाडयांनी वेगांची अदलाबदल केल्यास -म्हणजेच
लहान लांबीच्या गाडीने आपला वेग अर्धा केला आणि जास्त लांबीच्या
गाडीने आपला वेग दुप्पट केल्यास , दोन्ही गाडया एकमेकांना किती
वेळाने भेटतील ?

(2) जर दोन्ही गाडयांनी पूर्वीचाच मूळ वेग धरला, परंतु
मनमाडहून निघणाऱ्या गाडीची लांबी पूर्वीच्या लांबीपेक्षा अर्धी केली
तर दोन्ही गाडया एकमेकांना किती वेळाने भेटतील ?

दोन्ही गाडया किती वेळांत भेटतील ?
पान नं. - 59

44 . चुकीचे वर्तमानपत्र

'मॉडेल अपार्टमेन्टस््' मध्ये चारच मोठे ब्लॉक्स आहेत. तरीसुद्धा
हल्ली वर्तमानपत्र टाकणारा पोऱ्या नवीन आला. तो प्रत्येकाच्या
घरी चुकीचे वर्तमानपत्र टाकतो. मी 'महाराष्ट्र टाईम्स' घेतो पण तो
माझ्याकडे 'सकाळ' टाकतो. त्याचप्रमाणे तो बाकीच्या तिन्ही घरीही
करतो.

आम्हा चारी ब्लॉक्समध्ये वेगवेगळीच वर्तमानपत्रे घेण्यात येतात.
नेहमी ! तर अशा परिस्थितीत किती रीतीने वर्तमानपत्रे टाकण्यात
येतील ?

एकूण तऱ्हा किती ?
पान नं. - 61

45 . ज्ञानकोशाचे खंड

विनय आज अगदी खुशीत होता. तो ज्ञानकोशाचे खंड चाळत
बसला होता. विद्वान झाला वाटतं ! काल त्याचा वाढदिवस म्हणून मी
त्याला उत्तम असे ज्ञानकोशाचे सर्वच्या सर्व खंड बक्षिस दिले. म्हटलं,
पोरगा आज ना उद्या नाव काढील. दुसऱ्या खंडामध्ये पहिल्या खंडातील
पानांपेक्षा 2 पाने जास्त होती. तिसऱ्या खंडामध्ये दुसऱ्या खंडातील
पानांपेक्षा 3 पाने जास्त होती. इ. अशा तऱ्हेने पाने होती प्रत्येक
खंडात ! जेवढे खंड होते त्या संख्येच्या वर्गाच्या संख्येपेक्षा एकाने
अधिक इतकी पाने पहिल्या खंडात होती. शेवटच्या खंडांत 610 पाने
होती.

तर एकूण किती खंड होते ?
पान नं. - 62

46 . परीक्षा आणि नंबर !

आज मुलांची महत्वाची परीक्षा होती. त्यावर त्यांच भवितव्य
अवलंबून होतं. प्रत्येकाने कसोशीने प्रयत्न करून प्रश्नपत्रिका सोडविली
होती. स्पर्धा-परीक्षा होती ती. त्या परीक्षेच्या वेळी अनिल, बाळू, चंदू
दिनू, विनय असे पाचहीजण बाहेर आले व पुढीलप्रमाणे संभाषण करू
लागले.

अनिल : बाळू हा चंदूपेक्षा दोन नंबराने ( क्रमांकाने) पुढे येईल.
बाळू : मी तिसरा येईन.
चंदू : दिनू पहिला येणार.
दिनू : बाळू दुसरा येणार .
विनय : चंदू हा अनिलपेक्षा तीन नंबराने खाली येणार.

यामध्ये गंमत अशी की, ही सर्व भवितव्ये यांची होती. आणि या
भवितव्यातील फक्त एकच भवितव्य ( विधान ) खरे होते, आणि ते
जो पहिला आला होता त्याने केले होते.

तर, परीक्षेतील त्यांचे गुणांच्या द्दष्टीने क्रमांक कोणते ?
पान नं. - 63

47 . बॅडमिंटन

विनयला बॅडमिंटनचे अतिशय वेड. नुकताच डिग्री घेऊन बाहेर
पडला होता आणि नोकरीही एका इंग्लिश कंपनीत मिळाली होती.
रविवारी सुट्टी , शिवाय, ऑफिसातून इतर दिवशी लवकर निघे. कामाचे
फारसे प्रेशर नव्हते स्वारीवर ! नशिबवान बेटा ! त्यामुळे जरा वेळ
मिळाला की बॅडमिंटन ! तो प्रत्येक विक््-एन्डच्या दिवशी सकाळी एक
मॅच आणि दुसरी दुपारी . रविवारी हे विक-एन्ड बॅडमिंटनसाठीच
राखून ठेवलेले होते.

1 मार्च पासून तो 26 दिवस ऑफिसात काम करावयास गेला,
परंतु कधीही पूर्ण दिवस भरला नाही. या 26 दिवसात विनय
सकाळी नाहीतर संध्याकाळी एकेक बॅडमिंटन मॅच खेळला.

काल संध्याकाळपर्यंत विनय 25 मॅचेस सकाळी आणि 21 मॅचेस
दुपारी खेळला.

तर , आजची तारीख काय ?
पान नं. - 64

48 . मनोरे आणि विहीर

श्री. सत्यवान खरे हे आपल्या घराच्या खिडकीतून दोन मनोऱ्यांकडे
बघत राहिले. त्यांचे तर्कशास्त्र व गणित चांगले होते. ते म्हणतात.
"माझ्या घरापासून प्रत्येक मनोरा 200 मीटर दूर आहे, आणि त्या
दोन्ही मनोऱ्यांमध्ये एक मोठी विहीर आहे आणि ती प्रत्येक मनोऱ्या
पासून 150 मीटर अंतरावर आहे."

तर श्री. सत्यवान खरे यांच्या खिडकीपासून

विहीर किती दूर आहे ?
पान नं. - 65

49 . सहा बळी

एका संस्थानाचा राजा फार क्रूर. एकदा मनातून एखादी व्यक्ती
उतरली की भरलीच त्याची 100 वर्षे ! एका दरोडेखोरीच्या गुन्ह्यात
36 गुन्हेगार पोलिसाने राजाच्या समोर उभे केले. राजाच न्याय
देणारा असे. त्या 36 गुन्हेगारांत 30 गुन्हेगार तर राजाचे आवडते
होते. आणि बाकी राहिलेल्या 6 गुन्हेगारांना राजा पाण्यात पहात असे.
"चांगला काटा काढू !" राजा स्वगत म्हणाला.

राजाला, कोठल्याही तऱ्हेची कोणावर मेहेरनजर केलेली दाखवावयाची
नव्हती. त्याने डोके खाजविले, विचार केला व आपल्या प्रधानाला
काही कानात सांगितले. प्रधानाने राजाच्या आज्ञेनूसार 36 गुन्हे-
गारांना आणले व आपण स्वतः त्यांना जागा देऊन त्याप्रमाणे
वर्तुळात 36 लोक उभे केले, आणि राजाच्या आज्ञेनुसार रांगेतील
प्रत्येक दहावा याप्रमाणे सहा जणांना फाशी दिले व बाकीच्या 30
जणांना सोडून दिले.

राजाने हे पाहिजे होते तेच लोक 10 वे कसे आणले ?

त्या सहा लोकांना रांगेत कोणत्या जागा दिल्या ?
पान नं. - 66

50 . गोटयांचा खेळ

विनय आणि अनिल दोघेही प्रत्येक दिवशी गोटया खेळतात. विनय
हा अनिलपेक्षा चांगला खेळतो, आणि म्हणून तो जेवढे डाव अनिल
जिंकेल तेवढया डावांस प्रत्येकी 8 गोटया देण्याचे कबूल करतो. आणि
जेव्हा विनय जिंकतो म्हणजेच अनिल हरतो त्या प्रत्येक डावास विनय
फक्त 5 च गोटया घेण्याचे कबूल करतो.

दोघेही दररोज खेळतात व जिंकलेल्या गोटयांचा हिशेब ठेवतात आणि
महिन्याच्या शेवटच्या तारखेला हिशोब पुरा करतात. 1 मार्च ते 31
मार्चपर्यंत, ते दोघे 26 डाव खेळले, आणि 31 मार्चला संध्याकाळी
हिशेब केला तेव्हा असे समजून आले की कोणाचेही कोण देणे नाही.
कारण फिटंफाटच झाली होती.

तर अनिल किती डाव जिंकला ?
पान नं. - 67

51 . कोठे चाललो ?

बंडोपंत चालण्यात मजबूत. त्यांचे वय होते जवळ जवळ 68 च्या
घरात. पण देहयष्टी मजबूत. रोज सकाळी फिरावयास जात.

एके दिवशी ते घरापासून निघाले. 3 मैल पूर्वेच्या दिशेने चालले.
नंतर लगेच 3 मैल उत्तरेच्या दिशेने चालले आणि नंतर 2 मैल
ईशान्येकडे चालले. तर ते घरापासून किती मैल दूर आहेत आता ?

घरापासून किती दूर ?
*
﻿
सखाराम पांडुरंग बरवे
03-07-25
Marathi
एकूण पाने :- 51
FROM 9 TO 100

पान नं. - 9

1 राग-मारवा

मारवा राग हा मारवा थाटातू तयार झाला असून पंचम स्वर वर्ज असल्याने
हा षाडव जातीचा समजतात. याचे रिषभ कोमल, मध्यम तीव्र आणि गंधार, निषाद,
हे स्वर शुद्ध आहेत. आरोहाला सुरुवात मंद्र निषादापासून करतात. यात वादी
संवादी रिषभ धैवत आहे. वादी संवादी एकमेकांचे मध्यम पंचम असतात, ह्या
नियमाला हा राग अपवाद आहे. याचा गाण्याचा समय अस्तमानकाली, याबद्दल
मात्र सर्वांचे एकमत आहे. याचे चलन म्हणजे रागविस्तार-तिन्ही सप्तकात होत
असले तरी याची प्रकृती फारशी गंभीर नाही. कुणी कुणी आरोहात निषाद वक्र
करतात. जलदीने ताना घेतेवेळी तो तसा येत नसला तरी सावकाश स्वरविस्तार
करताना मध्य सप्तकातील निषादावरून जोरकसपणे धैवत घेण्यातच या रागाचे
वैशिष्टय आहे. रि हा स्वर वादी असल्याने त्याला बरेच महत्व द्यावे. म्हणजे याच

पान नं. - 10

रागासारखा असलेल्या पूरिया रागाहून हा सहजच निराळा दिसेल, 'निरी गम
निधs मगरि s गमगरी s सा' एवढेच स्वर तुम्ही तडफेने वाजवाल तर तुमचा मारवा
राग चतुर श्रोते तेव्हाच कबूल करतील.

पान नं. - 12

2 राग-पूर्वी

कगवा बोले मोरि अटरिया । अटरिया सकुन्भइलवा । सखिमोरी
भुजवा फरकन लागी ।।धृ.।। अवन करो तुम मोरे पियरवा डांरू
गले फूलनके हरवा । सखिरी उनपर तनमन धारूं ।।1।।

पद पूर्वी-त्रिताल ( संशयकल्लोळ )

हा खचित दिसत मम भाग्यकाल ।। मोहूनी त्यांच्या कपट
भाषणा । नाहिं सोडिलें सदन काल ।। धृ.।। श्रीयुत संभविती
दे दाविती । परी आचारणीं उलट चाल ।।1।। भल्या हीन मग
गणिका आम्ही । उघड घालितो मोह जाल ।।2।।

हा राग पूर्वी थाटातून तयार झाला असून संपूर्ण जातीचा आहे. याला ग नी शुद्ध
रे ध कोमल आणि मध्यम दोन्ही लागतात. परंतु शुद्ध मध्यम ग म प किंवा प म ग असा सरळ
शुद्ध मध्यावर विराम विश्रांती मुळीच घ्यावयाचा नाही. तसा घेतला तर उत्तम रागापैकी
वसंतबहार या रागाचा भास होतो. तो भास टाळणे महत्वाचे आहे. याचे वादी संवादी ग नी
असून याची प्रकृती गंभीर असल्याने विलंबित लयीतील गीतेचे राग- स्वरूपाला पोषक
होतात. याच्या अंतऱ्याची सुरुवात म ग म धू अशा तऱ्हेने होते. तीव्र मध्यम व कोमल धैवत
यांची संगती करुणा, चिंता , भीती ह्या भावना निर्माण करणारी आहे. दिवसाच्या शेवटी
राग गातात. सारेगs मग s पमगमग s रे सा ही याची मुख्य पकड आहे.

पान नं. - 15

3 राग -केदार

कल्याण थाटजन्य द्विमध्यम रागांपैकी केदार हा वक्र -संपूर्ण जातीचा राग आहे.
प्रचारात याचे चार प्रकार प्रसिद्ध असल्याने शुद्ध केदार कोणता याविषयी तज्ञाचे मतभेद
आहेत. कल्याणथाटीय असल्याने दोन मध्यम घ्यावे हे बरोबर आहे, पण काही गायक याला
बिलावल थाटातील मानून तीव्र मध्यम टाळतात, तर काही विद्वान दोन मध्यम तर घेतातच
शिवाय धैवताच्या आश्रयाने कोमल निषादाचा कधीमधी उपयोग करतात. काही गायक
गंधार स्पष्ट न घेता तो असत््प्राय मानतात, तर कित्येक अवरोह करतेवेळी गमरेसा
असा स्पष्ट घेतात. परंतु सर्वसाधारण पद्धतीने याचे स्वरूप असे आहे, रेगधनी शुद्ध आणि
दोन मध्यम, शुद्ध मध्यमाशी फक्त अवरोहात गंधार आणि विवादी या नात्याने क्वचित
कोमल निषाद. याची प्रकृति गंभीर असून सा म ही स्वर संगती रौद्र रसाला पोषक आहे.

पान नं. - 16

याचे वादी संवादी शुद्ध मध्यम व षड््ज आहेत. आरोहात सा रे सा म अशी सुरुवात होते.
रात्रीच्या पहिल्या प्रहरी हा गाणे उचित आहे. दोन मध्यम घेणाऱ्या थाटजन्य रागात
आरोहात निषाद वक्र होतो, अर्थात हा नियम यालाही लागू आहेच, यात विशेष खुबी ही की
म म असे मध्यम बरोबर घेता येतात. तसे मध्यम प्रातर्गेय ललित रागात मात्र घेता
येतात. कामोद व हमीर या रागाहून हा निराळा ठेवण्यात गमरेसा हा प्रयोग टाळणे मला
अवश्य वाटल्याने व गंधार असत््प्राय ठेवण्याचीच पद्धती मी स्वीकारली आहे. याची मुख्य
पकड सा s ममs पपs धमपs रेसाs अशी आहे.

पान नं. - 18

4 राग-कामोद

कामोद राग कल्याण थाटातील असल्याने मध्यम दोन्ही व इतर सर्व शुद्ध लागतात.
या रागात मध्यमावर विश्रांती घ्यावयाची नाही. आरोहात ग म हे स्वर वर्ज असून
निषाद वक्र आहे. अवरोहात निषाद वर्ज करावा अशी ग्रंथोक्ति असली तरी प्रचारात तो तसा
न करता सांनि धप मप धप असा घेतात. परंतु या रागात निषाद व गंधार या स्वरांना महत्व
मुळीच नाही, हे विसरता कामा नये. हा वक्र संपूर्ण जातीचा असून याचे वादी संवादी
अनुक्रमे प रे आहेत. गाण्याच समय रात्रीचा पहिला प्रहर सर्वसंमत आहे. कल्याण थाटीय
द्विमध्यम रागात अवरोहात गंधार वक्र असतो हा नियम या रागात अवश्य पाळावा लागतो.
तीव्र मध्यम गमप किंवा पमग असा सरळ न घेता मपधप अथवा मपगमप असा घ्यावा.
लागतो. याची प्रकृती गंभीर असून रेsपs ही स्वरसंगती रागपोषक आहे. रेपs गमप
गमरेसा रेपs एवढा स्वरसमुदाय घेतल्यास तत्सम इतर रागाहून हा निराळा दिसेल. या
थाटातील रागांच्या अंतऱ्याची सुरुवात पप सांर्रैसां अशी होते, म्हणून कोमाद, केदार, हमीर,

पान नं. - 19

जैत, श्याम वगैरे रागांचे अंतर सारखेच ( स्थूल मानाने) दिसतात, अतएव आपल्याला
रागविस्तार करावयाचा तो अस्ताईतच चांगल्या तऱ्हेने करून श्रोत्यांच्या मनावर स्वीकृत
रागाचा परिणाम करावा.

पान नं. - 21

5. राग - हमीर

हमीर राग कल्याण थाटजन्य असून वक्रसंपूर्ण जातीचा आहे. याचे वादी संवादी ध
ग असून रात्रीच्या पहिल्या प्रहरी गाण्याचा प्रघात आहे. म्हणून ध हा उत्तरागीय असल्याने
कुणी कुणी पंचम वादी ठेवतात. पण हे मत सर्वानाच ग्राह्य वाटणार नाही. या रागात दोन
मध्यम व इतर सर्व स्वर शुद्ध आहेत आणि तीव्र मध्यमाचा उपयोग कामोदासारखाच
करावयाचा असतो. यात विशेष ठळक गोष्ट म्हणजे आरोहात पंचम वर्ज आहे आणि सा रे ग
म असे सरळ स्वर येतात. पुढे प ध नि सां असे न घेता ध s नि ध सां असे घ्यावे. याचे
चलन मध्य व तार सप्तकात विशेष होते. याची प्रकृती कामोद, केदारासारखी फार गंभीर
नाही, ग म ध s गे स्वरांचे त्रिकूट निश्चय, प्रतिज्ञा असले भाव दर्शविणारे आहे. अवरोह
सां नि ध म प ध ग म रे सा असा वक्र जातीने लागतो. ग म ध s नि ध s म प ग म
ध s ही याची मुख्य पकड आहे.

पान नं. - 24

6 राग - दुर्गा

दुर्गा राग खमाजथाटीय व बिलावल थाटातील असा दोन प्रकारचा आहे. खमाज
थाटातील दुर्गात असून क्वचित कोमल निषाद व ग म नी शुद्ध लागतात, पण
बिलावल दक्षिणेकडचा प्रकारच लोकविश्रुत असल्याने प्रस्तृत तोच दिला आहे.
काही विद्वान याला कर्नाटकी दुर्गा असे म्हणतात, यात ग नी हे दोन स्वर वर्ज व इतर सर्व
शुद्ध आहेत. याची जाती ओडव असून गाण्याचा समय रात्रीचा दुसरा प्रहर मानतात. याचे
वादी संवादी ध रे आहेत. तरी मध्यमाला महत्व फारच द्यावे लागते. ध प म रे प s एवढयाच
स्वरावरून तुमचा राग चतुर श्रोते ओळखतील, ध प म असा तुकडा घेतल्याने क्षणभर

पान नं. - 25

कैदारचा भास होईल. पण त्याला जोडून रे प s हे स्वर घेतले म्हणजे पुन्हा याचे स्वरूप
विकास पावेल. शिवाय केदारच्या मध्यमास गंधाराचा कण नेहमी लागत असतो आणि याला
तर निखालस वर्ज करावयाचा आहे. याच्या अंतऱ्याची सुरुवात ध म प ध सां किंवा म प
ध सां अशी होते. प ध सां s प ध सां असा तुकडा घेतला तर भूपालीचा भास होईल. प म रे
सा असा तुकडा घेतलात तर सारंगीची छाया दिसेल. म्हणून म प ध सां आणि म रे ध ला
असे स्वर घ्यावे.

पान नं. - 28

7 राग - देसकार

देसकार अथवा देशिकारराग बिलावल थाटापासून तयार झाला असून यात म नी हे
दोन स्वर वर्ज आहेत आणि रे म ध हे स्वर शुद्ध आहेत. हा पाच स्वरांचा असल्याने याची
जाची ओडव झाली. याची वादी संवादी अनुक्रमे धैवत आणि गांधार आहेत. गाण्याचा समय
प्रातःकाल आहे. याचे चलन मध्य व तार सप्तकात होत असले तरी प्रकृति फार गंभीर असून
प्रातर्गेय रागात बुद्धीचे जाडय घालवून कार्यप्रवण करण्यास फारच अनुकूल आहे. यातील
मध्यम व सप्तकीय धैवत पुनःपुन्हा दाखवण्यातच याचे कौशल्य आहे. ते कृत्य बरोबर साधले
नाही तर भूपाली रागाची छाया उत्पन्न होण्याचा संभव आहे. साधारण गायकाला भूपाली
आणि देसकार यातील फरक दाखविणे जरा अवघडच जाणार. जलद ताना घेतेवळी तर
पुष्कळ गायक याला भूपालीतच ढकलतात, म्हणून विचारी अभ्यासकाने यात विशेष
तानबाजी न करता स्वर रचनेनेत हा राग चांगला तयार करावा. ध प गपधप, गरेसा धप

पान नं. - 29

इतके स्वर सावकाश घेतले की याचे स्वरूप स्वच्छ दिसेल.

पान नं. - 31

8. राग - हिंदोल

हिंदोल किंवा हिंडोल हा राग कल्याणथाटजन्य असून मध्यम - तीव्र, गंधार
धैवत, निषाद शुद्ध आणि रे प हे स्वर वर्ज आहेत. याची जाती ओडव असून वादी संवादी
अनुक्रमे धैवत आणि गंधार आहेत. गाण्याचा समय प्रातःकाल सर्वसंमत आहे. तीव्र
मध्यमाचा प्रातर्गेय राग प्रचारात हा एकच असल्याने त्या वेळेच्या इतर रागाहून याचे स्वरूप
निराळेच दिसते. हिंदोलात निषादाला मुळीच महत्व द्यावयाचे नाही. इतकेच नव्हे तर
आरोहात तो वर्ज करून अवरोहातसुद्धा सां ध या दोन स्वरांमध्ये प्रच्छन्न करावा लागतो.
म ध नि सा असा घेतल्याने सोहनी आणि सां नि, धर्म असा घेतल्याने पुरिया या रागाची
छाया यात दिसेल, म्हणून मध सांध, धम गसा ध सां अशी पकड घेतल्याने याचे स्वरूप

पान नं. - 32

स्पष्ट होईल. या रागात जेव्हा सां ध असे स्वर येतील तेव्हा सां वरून ध या स्वरावर येताना
मधला निषाद धैवताला जोडून घ्यावा.

पान नं. - 34

9. राग - शंकरा

शंकरा राग बिलावल थाटातून तयार झाला असून याचे प्रचारात ओडव आणि षाडव
असे दोन प्रकार प्रसिद्ध आहेत. यात मध्यम वर्ज असून इतर स्वर शुद्ध लागतात. ओडव
शंकरा रे म वर्ज करून गातात आणि षाडव प्रकारात फक्त म वर्ज करतात. ग नी या स्वरांना
महत्व असून ते रे ध याना नाही. या रागात सा पासून प पर्यंत मालश्री रागाचा व प पासून सां
पर्यंत बिहागाचा भास होतो. तो तसा होण्याचे कारण म्हणजे शंकरा रागाच्या आरोहात रे ध
वर्ज करावा लागतो. परंतु यात निषाद वक्र आहे असे बिहागात नाही. अवरोहातसुद्धा नि ध
सां नि प असा तुकडा लागतो. बिहागात सांनि धप असा सरळ येतो. गपगरे, सां
या तुकडयाने मालश्री दूर होतो. याचे वादी संवादी कुणी सा प असे , तर कुणी ग नी
मानतात. रात्रीचा दुसरा प्रहर गाण्याची वेळ असल्याने ग नी वादी संवादीच अधिक
शोभतात, सागप, निध, सांनप, गपगरेसा, ही याची मुख्य पकड आहे. याचे चलन मध्य व

पान नं. -35

तार सप्तकात विशेष होत असल्याने प्रकृती गंभीर नाही. हा हास्यरसाला पोषक आहे.
याच रागात धैवत वर्ज करून आणि रिषभ जरा जास्त वाढवून दक्षिणेकडे एक प्रकार
(हंसध्वनि) फार प्रसिद्ध आहे, त्यालाच सामान्य गायक शंकराराग म्हणतात.

पान नं. - 38

10. राग - तिलक कामोद

तिलक कामोद हा षाडव -संपूर्ण खमाज थाटजन्य राग असून यात सर्व स्वर शुद्ध
आणि किंचित कोमल निषाद लागतो. परंतु बिलावल थाटजन्य माननारे काही विद्वान तो
टाळतात. देस आणि सोरट या खमाजथाटीय रागांशी याचे साम्य असल्याने कोमल निषाद
सोडल्याने बरेच काही काम सुलभ होते, पण तो निषाद अल्प प्रमाणात ठेवूनही याचे रूप सुन्दर
दिसते. याच्या आरोहात धैवत वर्ज केल्याने देस रागासारखा हा दिसतो खरा. म्हणून रमपध
मपनिसां असा धैवत वक्र घेतल्याने देस दूर होतो आणि अवरोह सां, धम, ग , सांनि, रेगतां
असा घेतल्याने दोन्ही निराळेच राहतात, पण जलद ताना घेताना सरळ अवरोह करूनसुद्धा
कुशल गायक याचे रूप बिघडू देत नाहीत. हा क्षुद्र प्रकृतीचा राग असून याचे चलन मात्र
तिन्ही सप्तकात होते. वादी संवादी सा प आहेत. गाण्याचा समय रात्रीचा दुसरा प्रहर

पान नं. - 39

सर्वसामान्य असला तरी सार्वकालिक रागांपैकी हा मानावयास हरकत नाही. पनिसारेगता
हा रागवाचक तुकडा आहे.

पान नं. - 42

11. राग-सारंग

ब्रिन्दावनिसारंग हा काफी थाटीय ओडव जातीचा राग असून गंधार धैवत हे दोन
स्वर यात वर्ज आहेत. रिषभ व मध्यम शुद्ध असून निषाद आरोहात शुद्ध आणि अवरोहात
कोमल याप्रमाणे दोन्ही लागतात. वादी संवादी रिषभ पंचम आहेत. गाण्याचा समय
मध्यान्हकाल सर्व संमत आहे. ब्रिन्दावनी किंवा बृन्दावनी सारंगाला प्रचारात फक्त सारंग या
नावानेच संबोधतात. यातील दोन-निषादांवरून हा खमाज थाटजन्य असावा असे वाटते,
परंतु ग्रंथकार याचा थाट काफीच सांगतात. इतकेच नव्हे तर सारंगातील सर्व प्रकार काफी
थाटजन्यच आहेत असे त्यांचे स्पष्ट सांगणे आहे. याच्या अवरोहात क्वचित्् शुद्ध धैवत

पान नं. - 43

वापरण्यास शास्त्राची संमती आहे, पण तसा तो फारसा कुणी वापरत नाहीत, याचे कारण
सूरदासी-मल्हार नावाच्या रागाचे साद्दश होय. यात मध्यम आणि कोमल निषाद हे जास्त
महत्वाचे घेऊ नये, ते तसे घेतले तर सारंगाचा तेव्हाच तिलंग होईल. नित्तारे , मरे, पमरे, ता
हा राग वाचक तुकडा आहे, याचे चलन मध्य व तार सप्तकात विशेष होते. अंतऱ्याची
सुरुवात मपनिप्् नितां अशी होते. आनंद व उपरोध हे भाव दर्शविण्यास हा राग योग्य आहे.

पान नं. - 45

12 राग - देस

देस हा खमाज थाटजन्य ओडव-संपूर्ण जातीचा राग असून यात निषाद दोन्ही व
इतर सर्व स्वर शुद्ध आहेत. आरोहात ग ध वर्ज आणि अवरोह संपूर्ण आहे. याचे वादी संवादी
रे प आहेत आणि गाण्याचा समय रात्रीचा दुसरा प्रहर आहे. याचा विस्तार मध्य व तार
सप्तकात होत असून हा क्षुद्र प्रकृतीचा राग आहे. काही गायक यात विवादी म्हणून किंचित
कोमल गंधाराचा उपयोग करतात. सोरट नावाच्या रागाशी याचे बरेच साम्य आहे. अवरोहात
ग रे ग सा असा रिषभ वक्र केल्याने पूर्वांगाचा भाग स्पष्ट निराळा होतो. उत्तरांगात निधsप
असा सोरटात धैवत वाढवावा लागत, तसा देसात वाढण्याची गरज नाही. सोरटात कोमल
गंधार रेsग््s, लारेनिसा असा स्पष्ट घ्यावा लागतो. यात तो मुळीच न घेतल्याने कार्य सुकर

पान नं. - 46

होते. ज्या रागात आरोहात धैवत वर्ज असतो. त्या रागात निषादाला महत्व फारच येते.
( अर्थात आरोहातच) याची उदाहरणे- शंकरा, बिहाग, मुलतानी, पटदीप वगैरे रागातील
आरोहीनिषाद आहेत. रेरे, मप, निधपs मगरे, गसा ही याची पकड आहे. तिरस्कार
तुच्छता या भावनाना हा राग अनुकूल आहे.

पान नं. - 48

13. राग-पटदीप ( धनाश्री)

धनाश्री हा राग काफी थाटातून तयार झाला असून याचे दोन प्रकार प्रसिद्ध आहेत.
पहिल्या प्रकारात ग कोमल रे म ध शुद्ध आणि निषाद दोन्ही घेतात आणि दुसऱ्या प्रकारात
एकच निषाद घेऊन त्याला पटदीप असे नाव देतात. पैकी पटदीप प्रकार फार लोकप्रिय
असल्याने त्याचाच समावेश या पुस्तकात करण्यात येत आहे.

पटदीप ओडव-संपूर्ण जातीचा असून, भीमपलासीप्रमाणे आरोहात रे ध वर्ज असून
त्याला मंद्रनिषादापासून सुरुवात होते. अवरोह संपूर्ण आहे. रे म ध नि हे स्वर शुद्ध असून
गंधार कोमल लागतो. म्हणून याच्या थाटाविषयी मतभेद आहे. वादी संवादी षडज्् पंचम
असून गाण्याचा समय अपरान्हकाल आहे '' रागकल्पद्रुमांकुरात'' ''स्वरास्तु
मृदवोsखिला'' असे याचे वर्णन आहे ते प्रसुत प्रकाराशी जुळत नाही . आपला
धनाश्री किंवा पटदीप हा वरील वर्णनाहून फारच निराळा आहे. यातील मध्य निषाद पुनःपुन्हा
दाखविल्याने

पान नं. - 49

रागाचे स्वरूप जास्त स्पष्ट होते. मध्य निषादावरून मंद्रनिषादावर येऊन मध्य षड््जाला
मिळण्याचे प्रयोग वारंवार केल्याने रागाचे वैचित्र्य वाढते. म प, नि नि ध प, म ग्् रे, नि सा
ही त्याची मुख्य पकड आहे.

पान नं. - 51

14 राग - वागीश्वरी ( यागेश्री)

वागीश्वरी किंवा बागेश्री हा काफी थाटजन्य रागापैकी फार लोकप्रिय असा ओडव
संपूर्ण जातीचा राग आहे. गंधार निषाद कोमल व इतर सर्व स्वर शुद्ध आहेत. आरोहात रे प
वर्ज असून अवरोहात फक्त पंचम वर्ज करावयाचा आहे, परंतु पचंम अजिबात वर्ज करावा
असे मात्र नव्हे. निधमपग किंवा मपध ग््रेसा असा वक्र पद्धतीने घ्यावा. सां नि ध प म ग्् रे
सा असा सरळ अवरोह केल्याने काफी रागाचे रूप दिसेल. याचे वादी संवादी षडज्् आणि
मध्यम आहेत. गाण्याचा समय रात्रीच्या प्रहराच्या शेवटी सर्वसमंत आहे, कुणी कुणी यात
विवादी या नात्याने किंचित तीव्र गंधाराचा उपयोग करतात. पण तसला प्रकार न केलेला
बरा. याचा धैवत, निषाद व तार षडज्् यापैकी कोणत्याही स्वरावरून घेऊन पुनःपुन्हा
गंधारावार येण्यात या रागाचे वैचित्र्य वाढते. करूण रसातील अनुकूल भाव हा राग निर्माण
करतो. याचे चलन तिन्ही सप्तकात होत असून प्रकृती फार गंभीर आहे.
रेसनिध, रेसा इतक्या स्वरावरून हा राग स्पष्ट ओळखता येतो.

पान नं. - 54

15. राग - जयजयवंती

खमाज थाटजन्य रागापैकी जयजयवंती हा वक्र- संपूर्ण जातीचा राग असून फार
लोकप्रिय आहे. यात गंधार व निषाद हे स्वर तीव्र असून आणि कोमल असे दोन्ही प्रकारचे
लागतात. याचे वादी संवादी अनुक्रमे रिषभ व पंचम आहेत. गाण्याचा समय रात्रीच्या
प्रहराचा शेवट योग्य आहे. आरोहात गंधार निषाद तीव्र घेऊन अवरोह करतेवेळी निषाद मात्र
कोमल करावा. गंधार तीव्रच घेऊन रेग््रेसा असा कोमल गंधार घ्यावा. जलद ताना घेतेवेळी
मगरेसा असा प्रयोग करण्यास हरकत नाही. पंरतु रागविस्तार करतेवेळी मग, रेग््रे, सा
असाच करावा. यातील कोमल निषादाइतके महत्व कोमल गंधारास नाही. फक्त रेंग््रेसा
एवढया तुकडयापुरताच त्याचा उपयोग करावा. याचे चलन मंद्र व मध्य सप्तकात विशेष
असून प्रकृती गंभीर असली तरी शृगार व हास्यरसाला हा उपयुक्त आहे. रेरे, रेंग््रसा
निधप रे ही स्वरपंक्ती रागवाचक आहे. यातील अंतरे देस, सोरट वगैरेप्रमाणे ममपनिसां
असे सुरु होऊन त्या रागाची छाया पसरतात, परंतू निधपरेंग रेसां असे स्वर घेतल्याने इतर
रागांचा भास लुप्त होतो.

पान नं. - 57

16. राग - रागेश्वरी

खमाज थाटातील ओडव-षाडव जातीचा रागेश्वरी हा राग फार लोकप्रिय आहे.
यात पंचम वर्ज असून इतर सर्व स्वर शुद्ध आहेत. खमाजथाटीय असल्याने यात
कोमलनिषादहि येत असला तरी तो आरोहावरोहात नियमाने घेऊ नये. सांनिधनिध््म असा
धैवताच्या वक्रत्वाने कधी कधी घ्यावा. याचे वादी संवादी कुणी षडज्् मध्यम तर कुणी गंधार
धैवत मानतात. खमाज मेलातील असल्याने गंधार धैवतालाच वादी संवादी मानणे योग्य
होय. याच्या आरोहात रे वर्ज करून अवरोहात तो स्पष्ट दाखवावा. म्हणजे यत्सम असलेला

पान नं. - 58

खंबावती राग याच्यापासून निराळा होईल, शिवाय खंबावतीत पंचम ग्राह्य असून ह्या रागाला
तो वर्ज असल्याने दोहोतील हा फारच मोठा फरक मानावयास हरकत नाही. ह्याचा
गाण्याचा समय रात्रीचा दुसरा प्रहर सर्वसंमत आहे, सागsमधमप हा स्वरलाप भयसूचकता
दाखवतो. रेसा निधनिसागम धमगरेsसा हा रागवाचक तुकडा आहे.

पान नं. - 60

17. राग - सिंधुरा (सिंदुरा)

काफी थाटजन्य रागात सिंधुरा हा षाडव - संपूर्ण जातीचा फार लोकविश्रूत राग
आहे. ग्रंथमते याचे गंधार निषाद कोमल असून इतर स्वर शुद्ध आहेत. तथापि तीव्र
निषादाचाही उपयोग प्राय सर्व गायक करतात. आरोहात निषाद वर्ज करावा असे असले
तरी बहुतेक चिजांचे अंतरे मपनिसां असे धैवत वर्ज करून निषाद घेतलेले असतात.
आरोहात गंधार वर्ज केल्याने काफी रागाहून हा निराळा होतो. अवरोहात सानि धप मप ग्् रे
सा असा मध्यम वक्र केल्याने रागवैचित्र्ये वाढते. पण ही निरनिराळी मते असल्याने याच्या
आरोहावरोहांचे एकच स्वरूप प्रचारात नाही आणि सामान्य प्रकृतीच्या रांगाचे असे विविध
प्रकार असतातच, पण याचे ठळक स्वरूप म्हणजे आरोहात गनी वर्ज, अवरोहात मध्यम वक्र
आरोहात निषाद घेणारे तीव्र किंवा कोमल कोणताही घेतात. परंतु तीव्र निषाद घेतला तर
धैवत वर्ज करावा लागतो. याची प्रकृती क्षुद्र असून चलन मध्य व तार सप्तकात होते. यात
ख्यालासारखी भारदस्त गाणी नसतात. , शृंगारीक होऱ्या, ठुंबऱ्या, टप्पे वगैरे गीते असतात.

पान नं. - 61

गाण्याची वेळ सार्वकालिक मानतात. याचे वादी संवादी पंचम षडज्् आहेत.

पान नं. - 63

18. राग - बहार

बहार गा काफीथाटजन्य रागापैकी षाडव - षाडव जातीचा राग असून रात्रीच्या
दुसऱ्या प्रहराच्या शेवटी गाण्याचा प्रघात आहे. ग्रंथोक्त एक कोमल निषादच असला तरी
बहुतेक गायक दोन्ही निषाद घेतात, मात्र तीव्र निषाद मध्य सप्तकीय घ्यावा लागतो आणि
तोही आरोही पद्धतीने. राहिलेल्या स्वरांपैकी गंधार कोमल व इतर शुद्ध स्वर लागतात, कुणी
कुणी मध्यमाच्या आश्रयाने विवादी म्हणून शुद्ध गंधारही किंचित घेतात, पण तो नियम नव्हे
याच्या आरोहात ऋषभ वर्ज करून अवरोहीत धैवत वर्ज करावा, परंतू निघनिप असा वक्र
पद्धतीने घेण्यास मुळीच प्रत्यवाय नाही. आरोहात ग््मपग््मधनिसां असा पंचम वक्र केल्याने

पान नं. - 64

रागरंजकता वाढते. याचे वादी संवादी षडज्् मध्यम आहेत. राग विस्तार मध्य व तार
सप्तकात होत असल्याने हा क्षुद्र प्रकृतीचा मानतात. मपग््म धनिसां ही याची मुख्य पकड
आहे. हा राग इतर पुष्कळ रागांशी मिश्र करतात. ज्या रागात हा मिश्र केला असेल त्या
रागाच्या संयुक्त नावाने ओळखला जातो. उदाहरण बागेश्री रागात मिश्र केल्याने
बागेश्री-बहार, त्याचप्रमाणे वसंत-बहार, भैरव-बहार इत्यादी, परंतु सर्वसाधारण एक
नियम लक्षात ठेवावा तो हा की ज्यात बहार मिश्र असेल , तर राग शुद्ध मध्यम किंवा पंचम
घेणारा असावा लागतो, कारण बहाराचे मिश्रण शुद्ध मध्यमापासून होते.

पान नं. - 67

19 राग - मियां मल्हार

मियां मल्हार हा काफी थाटातील षाडव-षाडव जातीचा राग आहे. याचे वादी
संवादी काही ग्रंथातून षड््ज पंचम सांगितले असले तरी प्रचारात ते मध्यम आणि षडज
मानून हा राग गातात. गाण्याचा समय मध्यरात्र आहे, परंतु वर्षा ऋतूत हा केव्हाही गायला
हरकत नाही. यात ऋषभ मध्यम आणि धैवत हे स्वर शुद्ध असून गंधार कोमल आहे. निषाद
दोन्ही घ्यावयाचे आहेत. ह्याच्या आरोहात गंधार व अवरोहात धैवत वर्ज करावा लागतो.
तीव्र आणि कोमल दोन्ही निषादांचा प्रयोग लागोपाठ करण्यास मोकळीक आहे, इतकेच नव्हे
तर ते योग्य तऱ्हेने घेतल्याने या रागाची ती एक ठळकशी खूणच होईल. याचे चलन तिन्ही
सप्तकात होत असून प्रकृति फार गंभीर आहे. अद्भूत व रौद्र रसाला हा राग पोषक आहे.
मेघ मल्हार, मीराबाईकी मल्हार, सूरदासी मल्हार इत्यादी थोड्या फार फरकाने याचे बरेच
प्रकार असून ते सर्वच मनोहर असल्याने फार लोकप्रिय आहेत. सारेसा, नि प ,म प
निधनिसा, मरे, प, निध निसां ही स्वरपंक्ती म्हणजे मियां मल्हार राजाची मुख्य पकड आहे.

आरोह :- सा, म, रे, प नि, ध नि सां
अवरोह : सां नि प म प, ग् म रे सा

पान नं. 70

20. राग जौनपूरी (जीवनपूरी)

आसावरी थाटातील जौनपूरी किंवा जीवनपूरी हा प्रसिद्ध् रागांपैकी षाडव-संपूर्ण
जातीचा राग आहे. ह्यात गंधार धैवत निषाद हे स्वर कोमल असून रिषभ व मध्यम हे शुद्ध
आहेत. याचा वादी स्वर गंधार असून संवादी धैवत अथवा निषाद मानतात. गाण्याचा समय
दिवसाचा दुसरा प्रहर सर्वसंमत आहे. आसावरी रागही याच रागासारखा असल्याने
दोहोतील थोडक्यात पण स्पष्ट फरक पुढे दिल्याप्रमाणे आहे. आसावरील आरोहात
मोकळीक आहे. इतकेच नव्हे तर फक्त कोमल ऋषभ घेणाऱ्या आसावरीचा एक स्वंतत्र
प्रकारच आहे. आसावरीचे वादी संवादी गंधार धैवत असून निषाद पंचम या स्वराना गौणत्व
आहे. आसावरीची प्रकृति फार गंभीर असून मंद्र, मध्य सप्तकीय स्वरांना विशेष महत्त्व

पान नं. 71
असते. जौनपुरीत आरोहवरोहात निषाद स्पष्ट घ्यावा, कोमल रिषभ या रागात वर्जच आहे.
संवादी निषाद मानल्याने परस्परांचे संवादीही निराळेच झाले. आसावरीतीला धैवताला प्रत्येक
वेळी आंदोलन द्यावे लागते, तसे जीवनपूरीतील धैवताला न दिल्यास चालेल. पंचमाला
महत्त्व द्यावे. हा राग आसावरी इतका गंभीर नसला तरी त्यांचे चलन तिन्ही सप्तकात होत
असून करूणा, अगतिकता इत्यादी भाव व्यक्त करण्यास हा अनुकूल आहे. रेमपन्
धपमप, ग्sरेसा, हा तुकडा रागवाचक आहे.

पान नं. 74

21. राग- दरबारी कानडा (कर्णाट)

कर्णाटक रागालाच प्रचारात दरबारी कानडा असे म्हणतात. हा राग आसावरी
थाटातील असून वक्र संपूर्ण जातीचा आहे. यात गंधार, धैवत व निषाद हे स्वर कोमल असून
रिषभ व मध्यम शुद्ध आहेत. वादी संवादी अनुक्रमे रिषभ व पंचम आहेत. गाण्याचा समय
रात्रीच्या दुसऱ्या प्रहराचा शेवट सर्व संमत आहे. याची प्रकृति गंभीर असून चलन मंद्र व मध्य
सप्तकात होते. यत्सम असलेला अडाणा राग उत्तरांग वादी असून या रागापेक्षा प्रकृतीने जरा
क्षुद्र आहे. याचा आरोह सरळ आहे व अवरोह वक्र आहे. दोन्ही रागात ग््रे, ध््प हे प्रयोग
टाळावयाचे असतात. धनि, सारे, ग््मरेसा, मपधनिसा ही स्वरपंक्ती याचे मुख्यांग असून
आसावरीप्रमाणे याच्या गंधाराला आंदोलन दिल्याने विशेष सुंदर दिसतो. भक्ति, विश्वास हे
भाव प्रगट करण्यास हा योग्य आहे.

पान नं. 76

22. राग-अडाणा

काफी थाटजन्य रागांपैकी अडाणा राग फार लोकप्रिय आहे. ह्यात गंधार, धैतव व
निषाद हे स्वर कोमल असून रिषभ मध्यम शुद्ध आहेत. धैवत तीव्र घेण्याबद्दल ग्रंथाधार
असला तरी एक कोमल धैवतच घेण्याचा प्रघात आहे. कुणी कुणी तारषड््जाच्या आश्रयाने
शुद्ध निषादही आरोही पद्धतीने घेतात, पण त्या निषादावर मुक्काम करीत नाहीत.
आरोहात गंधार वर्ज असून धैवताबद्दल तीन मते प्रचलीत आहेत, ती अशी- धैवत न घेता
पनिसां असा आरोह करणे, मपध््निसां असा सरळ आरोह करणे आणि मपधनिपसां असा
धैवत वक्र घेणे. यापैकी शेवटची - वक्र धैवताची पद्धत संयुक्त वाटल्याने स्वररचनेत व
तानपलट्यातून तीच स्वीकारली आहे. अर्थात हा वक्र- संपूर्ण जातीचा राग झाला.
अवरोहात सांनिध््निप मपगमरेसा असे धैवत, मध्यम आणि गंधार हे स्वर वक्र करावे.
लागतात. काही गायक अवरोहात धैवत वर्ज करतात, पण ते सुहा रागाचे रूप वाटत. ग्रंथोक्त
तीव्र धैवत असला तरी त्याचा उपयोग फार करून करीत नाहीत. अशा तऱ्हेने या रागाबद्दल
विविध मते असली तरी सांध््निप मपसां s निपमप ग््मरेसा हा रागवाचक तुकडा असून

पान नं. 78

प्रत्येकाच्या पद्धतीत हा प्रमुख असतो. त्यामुळे इतर सर्व भेद लुप्त होऊन याचे चलन मंद्र व
मध्य सप्तकात होते. अडाणा राग कानडा रागाइतका गंभीर नसून त्याचे चलन मध्य व तार
सप्तकात विशेष होते. वादी संवादी अनुक्रमे तारषड््ज व पंचम असून गाण्याचा समय
रात्रीच्या तिसऱ्या प्रहराच्या सुरूवातीस आहे. संताप, विराग वगैरे भाव हा व्यक्त करतो.

पान नं. 80

23. राग -पूरिया

पूरिया राग हा मारवा थाटातील प्रमुख रागांपैकी एक लोकप्रिय राग असून
मारवाप्रमाणेच यात पंचम वर्ज, मध्यम तीव्र आणि इतर स्वर शुद्ध आहेत. याची जाती षाडव
असून वादी संवादी गंधार व निषाद आहेत. याची प्रकृती फार गंभीर असून चलन( राग
विस्तार) मंद्र आणि मध्य सप्तकात होते. ज्या रागात मंद्र सप्तकीय स्वर अधिक येतात, तो
तत्सदृश रागमालिकेत गंभीर प्रकृतीचा असतो, असा साधारण नियमच आहे असे म्हटले
तरी चालेल. पूरिया राग गाण्याची वेळ संध्यासमय योग्य होय. सोहनी रागही पूरिया
सारखाच आहे, परंतु तो उत्तरांगवादी असल्याने त्याच्याहून हा सहजच निराळा दिसतो.
दुसरा यत्सदृश्य मारवा. या रागात रेध हे प्रमुख आहेत आणि तेच यात दुर्बल ठेवल्याने
मारवाहि निराळा होतो. पूरियात निषाद आणि मध्यम यांची संगती रागवैचित्य वाढविण्यास
उपयोगी पडते. ख्याल गायक या रागातील आपल्या चिजांची मुख्य जागा मंद्र निषादावर
ठेवतात आणि ते कृत्य फारच मनोहर दिसते. इतकेच नव्हे तर केवळ मंद्र निषादावर पुनः
पुनः मुक्काम केल्याने रागाचे वैशिष्ट्ये विशेष प्रत्ययायस येते. गरे, सानि, म धनि, गम धनि

पान नं. 81
म् धनि सा ही याची मुख्य पडक आहे. कुशल गायक मंद्र सप्तकाली गंधारापासून मध्य
सप्तकीय गंधारापर्यत एकेक स्वर विलंबतीने घेऊन याचे गंभीर स्वरूप श्रोत्यांपुढे उभे करतो,
तेव्हाच दोघांच्याही (गायक आणि राग) श्रेष्ठतेची प्रचिती येते. विरह, उदासीनता, मनाचे
नैराश्य वगैरे भाव हा राग दाखवतो.

पान नं. 83

24. राग सोहनी

मारवा थाटीय रागांपैकी सोहनी हा राग फार प्रसिद्ध व लोकप्रिय आहे. ह्यात
पंचमस्वर वर्ज असल्याने जाती षाडव- षाडव झाली. राहिलेल्या स्वरांपैकी रिषभ कोमल
मध्यम तीव्र आणि गंधार धैवत निषाद हे स्वर शुद्ध आहेत. याचे वादी संवादी धैवत आणि
गंधार आहेत. उत्तरांगांतील स्वर वादी असल्याने हा उत्तर रात्रीत गावा हे योग्य आहे. ह्यात
किंचित शुद्ध मध्यम घेण्याविषयी ग्रंथाधार असला तरी तो प्रकार प्रचारात फारसा प्रसिद्ध
नाही. यत्सम असलेल्या मारवा आणि पूरिया रागाहून हा निराळा ठेवण्यास वादी उत्तरांगीय
असल्याने फारसे अवघड जात नाही. याची प्रकृति क्षुद्र असून राग विस्तार मध्य व तार

पान नं. 84

सप्तकात होतो. ह्यातील अंतऱ्याल सुरूवात मधमध सारे सां अशी होते, निषाद व रिषभ हे
स्वतत्र ठेवण्याची यात मोकळीक नाही, ते तसे जास्त ठेवल्याने पूरिया व मारवा यांची स्मृती
होईल. सांनिध, मध, गमधनिसां ही स्वर पंक्ती याची रूपदर्शिकाच आहे. तिरस्कार
उपहास, क्रोध वगैरे भावना दर्शविण्यास याचा उपयोग करतात.

पान नं. 86

25 राग - भैरव

भैरव रागाचा थाट भैरवच आहे. यात रिषभ व धैवत कोमल असून इतर सर्व स्वर
शुद्ध आहेत. याचा आरोहावरोह सरळ व संपूर्ण असल्यामुळे हा संपूर्ण - संपूर्ण जातीचा राग
झाला. याचे वादी संवादी अनुक्रमे धैवत व रिषभ आहेत आणि गाण्याचा समय प्रातःकाल
आहे. याची प्रकृती गंभीर असून मंद्र व मय्य सप्तकात राग विस्ताराचे महत्व आहे. याच्या

पान नं. - 87

वादी संवादी स्वरांना आंदोलन दिल्याने याची आकर्षकता जास्त वाढते. आरोहात रिषभाचे
महत्व जरा कमी प्रमाणात ठेवावे, पण आरोहात मध्यमावरून मिंडीने रिषभावर येण्याने
त्याचे संवादित्व प्रचित होते. याच्या अंतऱ्याची सुरुवात बहूतेकरून पंचमावरून होते.
आरोहात क्वचित कोमल निषाद घेणाऱ्या भैरवाचा एक प्रकार ग्रन्थसंमत आहे पण तो
प्रचारात ऐकायला मिळत नाही. रौद्र रसानुकूल म्हणून याकडे अंगुलिनिर्देश करण्यास
हरकत नाही.

पान नं. - 96

28 राग - तोडी

तोडी राग तोडी थाटातून तयार झाला असून त्यात रिषभ, गंधार व धैवत हे स्वर
कोमल आहेत. आणि मध्यम तीव्र असून निषाद शुद्ध आहे. हा संपूर्ण स्वर घेणारा असल्याने
जाती संपूर्ण - संपूर्ण आहे. याचे वादी संवादी अनुक्रमे धैवत आणि गंधार असून गाण्याचा
समय दिवसा दुसरा प्रहर सर्वसंमत आहे. हा राग फार गंभीर प्रकृतीचा असून चलन मंद्र व
मध्य सप्तकात विशेष होते. हा राग करूण रसाचा ठेवाच म्हटले तर अतिशयोक्ती होणार
नाही. ध््निसारेग््sमेग््रेग््sसा ही याची मुख्य पकड आहे.

तोडी रागात पंचमाला महत्व फारच कमी द्यावे लागते. नाहीतर यत्सम असलेल्या
मुलतानी रागाचे मिश्रण होण्याची भीती असते. यातील गंधार अतिकोमल घ्यावयाचा आहे,
म्हणून तंतुवाद्याशिवाय इतर वाद्यातून याचे स्वरूप स्पष्ट दिसत नाही. विकृत स्वरांच्या विषम

पान नं. - 97

मांडणीमुळे नवीन विद्यार्थ्यास हा गाण्यास फारच अवघड जातो. संगीतजिज्ञासूने चांगले
स्वरज्ञान ( श्रुतिभेदाने ) झाल्यानंतरच संगीताधिकारी व्यक्तीच्या सान्निध्याशिवाय हा राग
गाण्याच प्रयत्न करू नये. यातच थोडया फार स्वरांनी निराळी संगती वव काही स्वर वर्ज करून
बहादुरी , विलासखानी, मीयांकी, हुसेनी, गुर्जरी वगैरे बरेच भेद कुशल गायकांकडून
ऐकावयास मिळतात.

पान नं. - 99

29. राग - मुलतानी

मुलतानी हा तोडीथाटीय रागांपैकी प्रसिद्ध एकच राग प्रचारात असून तोडीप्रमाणेच
यात गंधार, धैवत , रिषभ हे कोमल असून मध्यम निषाद तीव्र आहेत. आरोहात रिषभ व
धैवत वर्ज आणि आरोहात संपूर्ण आहे. तेव्हा याची जाती ओडव - संपूर्ण झाली. यात वादी
संवादी पंचम षडज्् अशी जोडी आहे. गाण्याचा समय दिवसाच्या चौथ्या प्रहरी बहुसंमत
आहे. याची प्रकृतीही गंभीर असून रागविस्तार मध्य व तार सप्तकात होतो. रिषभधैवत या
जोडीला फार महत्व न देता मध्यम- निषाद याना द्यावे, म्हणजे तोडी रागापासून हा फार

पान नं. - 100

निरळा वाटेल. नैराश्य, करूणा यांची प्रतिमा म्हणून याच्याकडे बोट दाखविण्यास कोणतीच
हरकत नाही. निसा, मंगप्् ही यातील लाक्षणीक स्वरावली आहे.

*
﻿
अरविंद "ळद'र
03-07-25
Marathi
किंमत -63 Rs.
एकूण पाने -13
FROM 1 TO 13
+

पान नं. 1

1. विषय-प्रवेश

तीन-चार वर्षापूर्वीची गोष्ट. एका रविवारी माझे एक स्नेही वसंतराव
दुपारी 4 वाजण्याच्या सुमारास घरी आले. त्यांचा चेहरा थोडा त्रासलेला
दिसत होता. चेहऱ्यावरचा घाम पुसून स्थिर-स्थावर झाल्यावर म्हणाले,
"काय करावं समजत नाही, बुवा !"
माझा प्रश्नार्थक चेहरा.
वसंतरावांचा खुलासा, "अहो, काय सांगू ? आठ दिवस झाले पगाराचे
अँरीअर्स मिळाले, पण पैसे कुठं गुंतवावेत यावर माझा अन् हिचा वाद
चालू आहे. ही म्हणते, `सोनं घ्या,' मी म्हणतो, बँकेत फिक्स्ड डिपॉझिटमध्ये
ठेवू."
"मग ?" माझी पृच्छा
"अहो, बायको ऐकायला तायर नाही." वसंतरावांचा हताशपणा त्यांच्या
चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसत होता. त्यांची आणि सौं. ची खटकेबाज संवादाची
जुगलबंदीच त्यांनी मला ऐकवली.
"सोनं घेतलं तर मिंटींच्या लग्नात उपयोगी पडेल." सौ. वसंतराव
"सोन्यात पैसे गुंतवायला आपण काय अडाणी लोक आहोत ?"
वसंतरावांनी सौ.ला ठणकावले. "आणि काय ग, सोन्यावर दर सहामाहीला
व्याज मिळतं वाटतं ?"
"पुरें झालं तुमचं बँकेत पैसे ठेवणं. बँकेत पैसे ठेवले तर परत
मिळताना कवडीमोल होतील. दोन वर्षापूर्वी पाचशेला मिळणारी वस्तू आता
हजाराला मिळते. आहात कुठं तुम्ही ?" सौ. चा रोकडा सवाल. "सोन्यात
व्जा नाही मिळालं तरी पैसे तरी बुडणार नाहीत."

पान नं. 2

"सोनं सांभाळणार कोण ? सध्याची परिस्थिती किती वाईट आहे ठाऊक
आहे ?" वसंतरावांच्या प्रश्न.
"ते काही सांगू नका मला. माझं म्हणणं आज नाही तरी उद्या
पटल्याशिवाय राहणार नाही." सौ. वसंतरावांचे ठाम विधान.
वसंतरावांनी हताशपणे मला विचारलं,
"या बायकांना सोन्याचा एवढं आकर्षण का कोण जाणे ?"
"पण वहिनी म्हणतात त्यात काही तथ्य नाही असंही नाही." माझाही
टोला.
"हो ना ! काय करावं कळत नाही म्हणून तर तुमच्याकडे आलो."
वसंतरावांनी कबुली दिली.
"शेअर्समध्ये गुंतवणूक करा की." माझ्या तोंडातून अनवधानाने शब्द
बाहेर पडले.
`अनवधानाने' म्हणण्याचे कारण ज्याला शेअर्समधली माहिती नाही,
आणि ज्याला अशी माहिती करून घेण्याची इच्छा नाही अशा व्यक्तीला
असा सल्ला देऊ नये या मताचा मी आहे.

"छान! म्हणजे आम्ही पैसे सांभाळावेत म्हणतो आणि तुम्ही तर
आम्हाला शेअरबाजारात नेऊन उभे केलंत की ! अहो, शेअर्स म्हणजे सट्टा !
चांगला सल्ला दिलात हं !"

वसंतरावाचा माझ्यावरील अविश्वास त्यांच्या चेहऱ्यावरच दिसत होता.
वरील संवाद पुरेसा बोलका आहे. केवळ वसंतरावच बचत करतात
असे नाही. मिळणाऱ्या उत्पन्नातून बचत करण्याची इच्छा समाजाच्या सर्व
थरांमध्येच बव्हंशी आढळून येते. सोन्या-चांदीतील गुंतवणुकीचे आकर्षण फार
प्राचीन कालापासून चालत आले आहे. कालगतीप्रमाणे नवीन आर्थिक कल्पना
आल्या. ब्रिटिश राजवटीत पोस्टाची सुरूवात झाली. नंतर बँकाही आल्या.
खाजगी क्षेत्रात आयुर्विमा कंपन्या सुरू झाल्या. बचतीची गुंतवणूक करण्यासाठी
नवीन दालने उपलब्ध होत गेली. शेअर-बाजाराची सुरूवात तर एकोणिसाव्या
शतकातच झाली होती.

केलेली गुंतवणूक जास्तीत जास्त लाभदायक ठरावी अशीच प्रत्येक
बचत करणाऱ्या व्यक्तींची इच्छा असते. पण त्याहीपेक्षा गुंतवणुकीच्या सुरक्षिततेकडे
अधिक लक्ष पुरविले जाते. सहसा सुरक्षित न राहणारी गुंतवणूक करण्याकडे
सामान्य माणसाचा कल नसतो. त्यामुळे पोस्टातील आणि बँकेतील ठेवी,
आयुर्विमा, कंपनी, ठेवी युनिट ट्रस्ट यामध्ये गुंतवणूक करण्याचा कल आतापर्यत
वाढत्या प्रमाणावर मराठी मध्यमवर्गात दिसून आला. वसंतरावांचे प्रातिनिधिक
उदाहरण आपण वर पाहिलेच.

पान नं. 3

सोने-चांदी आणि जमिनीतील (शेतजमीन नव्हे) गुंतवणूक यावर नियमित
उत्पन्न मिळत नाही. मात्र त्याच्या किंमती वाढत जातात. इतर गुंतवणुकीपासून
नियमित उत्पन्न मिळते. मात्र गुंतवणूक केलेल्या रकमेत वाढ होत नाही.
समजा, एखाद्याने बँकेत 10 हजार रूपयांची मुदत ठेव ठेवली तर त्यावर
ठरावक दराने व्याज मिळेल. पण मुदतीनंतर गुंतवलेली रक्कमच फक्त परत
मिळेल. हीच गोष्ट पोस्टातील ठेवी, आणि कंपनी ठेवी, यांच्या बाबतीत
लागू होते. आयुर्विम्यामध्ये गुंतवणूक करताना एक वेगळ्या वैचारिक भूमिकेतून
गुंतवणूक केली जाते. त्यामध्ये गुंतवणुकीपासून होणाऱ्या तत्काल लाभापेक्षा
संकटातील तरतुदीचा विचार प्रामुख्याने असतो. त्याचबरोबर या गुंतवणुकीला
उपलब्ध असलेल्या कर-सवलतींचाही फायदा मिळतो. युनिट ट्रस्टमधीस फक्त
युनिट लिंक्ड इंश्युरन्स प्लॅन या गुंतवणुकीलाच कर-सवलतीचा फायदा आहे.
आजकाल घर भाड्याने देऊन नियमित उत्पन्न कमावण्याची सोय सामान्य
माणसाला राहिली नाही. त्यामुळे एकेकाळी लोकप्रिय असलेला गुंतवणुकीचा
हा मार्ग सामान्य माणसाला बंद झाला आहे असे म्हटल्यास वावगे होणार
नाही.

कंपनी शेअर्समधील गुंतवणुकीत मात्र गुंतवणुकीतील सर्व फायदे मिळू
शकतात. विचारपूर्वक केलेल्या गुंतवणुकीची किंमतही वाढत जाते आणि
दरवर्षी व्याजाच्या (डिव्हिडंड) रूपाने नियमित उत्पन्नही मिळत राहते. उत्तम
गुंतवणुकीची आधारभूत तत्त्व यात सामावली आहेत असे म्हणता येईल.
सुरक्षितता, लाभदायकता, चटकन् पैसे हातत येण्याची सोय आणि गुंतवणुकीच्या
किंमतीत वाढ या सर्व गोष्टी शेअर्समधील गुंतवणुकीतून साधता येतात.

अगदी अलीकडेपर्यत मराठी माणूस शेअर म्हणजे सट्टा समजत होता.
महाराष्ट्रातील मध्यम वर्गाची गुंतवणुकीसाठी पोस्टाची आणि बँकेची निवड
जणू काही ठरून गेल्यासारखी होती. आवश्यकता आणि शक्यता असली
तर नियमित उत्पन्नासाठी आणि स्वतःला राहण्यासाठी घर बांधण्यासाठी
आपल्याजवळील बचतीचा पैसा वापरत होता. कंपनी ठेवींमध्येही गुंतवणुकीचे
प्रमाण हळूहळू वाढले. पण शेअरबाजारापासून मात्र मराठी मध्यमवर्ग मोठ्या
प्रमाणावर 1980 सालापर्यत अलिप्तच राहिला. 1980 नंतर शेअर्समधील
गुंतवणुकीविषयीची आस्था वाढली, आणि 1985 च्या अभूतपूर्व तेजीने फार
मोठ्या प्रमाणावर या गुंतवणुकीच्या या क्षेत्राविषयी मराठी मध्यमवर्गात कुतूहल
निर्माण झाले.

पान नं. 4

शेअरबाजारातील तेजी

31 ऑक्टोबर 1985 रोजीला झालेल्या इंदिराजींच्या निर्घुण हत्येनंतर
राजीव गांधी पंतप्रधान झाले आणि लोकशाहीतील सुरळीत सत्तांतरामुळे डिंसेबरच्या
मध्यापासून शेअरबाजारात तेजी सुरू झाली. त्या वेळी होणाऱ्या मुदतपूर्व
निवडणुकांमध्ये कॉग्रेस (आय) पक्ष सत्तेवर येईल अशा अपेक्षेने बाजारातील
तेजीचा प्रारंभ झाला. अपेक्षेप्रमाणे तो पक्ष घसघशीत बहुमताने सत्तारूढ
झाला. राजी गांधीच्या सत्तारोहणाने भारतातील एका नवीन आर्थिक पर्वाला
सुरूवात झाली. नवीन सरकारचा आर्थिक धोरणात उदारमतवादाकडे कल
दिसून येऊ लागला. मार्च 1985 मध्ये मांडलेल्या अंदाजपत्रकात या धोरणाला
निश्चित आकार देण्याच्या दृष्टीने पावले उचलली गेली. परिणामस्वरूप शेअर-बाजारात
तेजीच्या लाटंवर लाटा येऊ लागल्या. भरीत भर म्हणून अंदाजपत्रकीय
आर्थिक धोरण जाहीर करून आर्थिक विकासाच्या दिशा निश्चित केल्या
आणि दरवर्षी निर्माण होणारी आर्थिक धोरणातील बदलांची अनिश्चितता संपुष्टात
आणली.

शेअरबाजारातील तेजीची दखल वृत्तपत्रसृष्टीत सर्वदूर घेतली गेली. ही
तेजी एक चर्चेचा विषयच झाला. आर्थिक आघाडीवर जाहीर झालेल्या
सवलतीमुळे काळ्या पैशाचाही शेअर बाजारात जोरात लोंढा आला, आणि
बघता बघता शेअर्सच्या किंमती जाणत्यांच्याही स्वप्नात येणार नाहीत इतक्या
वर गेल्या. जे शेअर्समध्ये पहिल्यापासून गुंतवणूक करीत आले त्यांचे तर
उखळच पांढरे झाले.

वर उल्लेख केल्याप्रमाणे मराठी माणूसही तेजीच्या या लाटेपासून अलिप्त
राहू शकला नाही. या तेजी अगोदर काही वर्षे बहुराष्ट्रीय (मल्टिनँशनल)
कंपन्यांना विदेश विनिमय नियंत्रण कायद्यातील (फेरा) तरतुदींमुळे मोठ्या
प्रमाणावर भाग भांडवलाचे भारतीयीकरण करणे भाग पडले. त्यामुळे अशा
कंपन्यांनी जनतेला खुल्या केलेल्या भांडवल विक्रीला मध्यमवर्गीय गुंतवणूकदारांचा
जोराचा प्रतिसाद मिळाला. रिलायन्ससारख्या एतद्देशीय कंपन्याही आपले भाग
भांडवल घेऊन गुंतवणूकदारांसमोर आल्या. या अशा कंपन्यांमध्ये शेअर्ससाठी
अर्ज भरून ज्यांना शेअर्स मिळाले त्यांचा गेल्या 7-8 वर्षात भरमसाठ
फायदा झाला. त्यामुळे मराठी माणसाला शेअर-बाजाराची तोंडओळख करून
देण्यास अशा कंपन्यांच्या शेअर्सची विक्री कारणीभूत ठरली. या पार्श्भूमीवर
मराठी माणूस शेअर-बाजाराकडे न खेचला गेला तर नवल.

पान नं. 5

शेअर्समध्ये गुंतवणूक दोन प्रकारे होते. त्यातील पहिला म्हणजे नवीन
अथवा जुन्या कंपन्या आपले शेअर्स सार्वजनिक विक्रीस काढतात तेव्हा
त्यासाठी अर्ज करून शेअर्स मिळविणे हा होय. यातील पहिल्या प्रकारची
गुंतवणूक तुलनेन सोपी असते. दुसऱ्या प्रकारची गुंतवणूक मात्र तंत्र अवगत
असल्याखेरीज करणे धोक्याचे असते.
शेअर्सची खरेदी-विक्री कशी करावी, केव्हा करावी, तेजी-मंदी
काय, एखाद्या कंपनीच्या शेअर्सची निवड गुंतवणुकीसाठी कशी करावी,
शेअर-बाजारातील अपप्रवृत्तींना बळी पडून नये यासाठी कोणती पथ्ये पाळावीत
या गोष्टींचे ज्ञान यशस्वी गुंतवणूकदार होण्यास आवश्यक आहे.

उत्तम वेवहारे

अर्थ-व्यवहारातील अर्थाची (पैसा) महती पुराण कालापासून चालत
आली आहे. ती इतकी की महाभारतकारांनी भीष्ण-द्रोणांच्या तोंडी `अर्थस्य
हि पुरूषा दास:' हे शब्द घालून सार्थ करून दाखविली आहे. अर्थ( पैसा)
सर्वच गोष्टींचे नसले तरी बऱ्याच गोष्टींचे मूळ आहे. आयुष्यात अनेक
गोष्टी साध्य करण्यासाठी पैशांची गरज लागते. त्यासाठीच मनुष्य पैसे मिळविण्याच्या
मागे असतो. पैसा कमाविण्याला जितकी बुद्धी लागते. त्याहीपेक्षा अधिक
अधिक बुद्धी आणि कौशल्य पैसा उत्तम रीतीने सांभाळण्यास लागते असे
म्हटले जाते. बुद्धीच्या जोरावर `उत्तम वेवहारे' धन जोडण्यास संतश्रेष्ठ तुकाराम
महाराजांची देखील ना नाही. मध्यम वर्गीयांना-सधन शेतकऱ्यांसही -शेअर्समधील
गुंतवणूक ही धन जोडण्याची उत्तम संधी आहे असे वाटते. त्याचप्रमाणे
बचत केलेला पैसा विचारपूर्वक शेअर्समध्ये गुंतविण्याने कमावलेला पैसा उत्तम
रीतीने सांभाळताही येतो. पण शेअर्समध्ये पैसा गुंतवायचा तर शेअर-बाजाराची
आणि गुंतवणूकतंत्राची माहिती असणे आवश्यक आहे. त्यासाठी हा प्रपंच !

पान नं. 6

प्रकरण 2.

गुंतवणुकीचे मार्ग

मध्यमवर्गीय अथवा श्रीमंतांना गुंतवणुकीचे जे मार्ग उपलब्ध आहेत.
त्या विषयाची माहिती थोडक्यात खाली दिली आहे.

अल्प बचत
अल्पबचतीच्या योजना पोस्टातर्फे राबविल्या जातात. यामध्ये पाच रूपयांपासून
गुंतवणूक करता येते. याचे ठळक वैशिष्ट्य आणि फायदा म्हणजे याची
सुरक्षितता. कारण अल्पबचतीच्या योजना शासनाकडून राबविल्या जातात.
यामध्ये अलीकडे व्याजाचे दरही वाढवून 12 टक्क्यांपर्यत नेण्यात आले
आहेत. 6 वर्षे कालावधीच्या राष्ट्रीय बचत-पत्रात (National Saving Certificate)
केलेल्या गुंतवणुकीवर काही विशिष्ट प्रमाणात आयकर भरणाऱ्या करदात्याला
त्याच्या उत्पन्नातून वजावटही मिळते. त्यामुळे ही गुंतवणूक हल्ली इतकी
लोकप्रिय झाली आहे की, मार्चच्या महिन्यात पोस्टामद्ये बचत-पत्रे शिल्लक
देखील राहात नाहीत. अल्पबचतीमधील गुंतवणुकीवर कर्जही काढता येते
आणि बचतपत्रे मुदतीपूर्वी मोडावयाची असल्यास त्याचे पैसेही चटकन् मिळतात.
अल्पबचतीमध्ये जवळजवळ 10 वेगवेगळ्या घटकांच्या गुंतवणुकी उपलब्ध
असल्याने गुंतवणूकदाराला निवडीसाठी वाव खूप असतो.

बँकामधील ठेवी

बँक म्हटले की भारतीय माणसाला एकदम सुरक्षित वाटते. कदाचित
विश्वासाचे दुसरे नाव बँक असावे इतका विश्वास या संस्थेबद्दल लोकांना
वाटतो. राष्ट्रीयीकरण झालेल्या बँका आणि इतर व्यापारी बँका यांनी ठेवीदारांना
द्यावयाचे व्याजचे दर मात्र रिझर्व बँक ठरविते. सहकारी बँकांना रिझर्व

पान नं. 7

बँकेने ठरवून दिलेल्या दरापेक्षा 1 टक्का अधिक व्याज ठेवीवंर देण्याची
परवानगी आहे.

कोठल्याही बँकेची कोठलीही ठेव योजना रिझर्व बँकेने ठरवून दिलेल्या
व्याजाच्या दराला केंद्रबिंदू मानून त्याभोवती इतर वेगवेगळ्या प्रकारची नावे
लावून तयार केलेली असते. कोणी शुभमंगल ठेव काढतो, कोणी शिक्षण
ठेव काढतो. कोणी दैनंदिन ठेव योजना समाजातील सर्व थरांना
उपयोगी पडाव्यात म्हणून कल्पकपणे सुरू केल्या जातात आणि राबविल्याही
जातात. पण त्याचा कोठल्याही प्रकाराने हिशोब केला तर शेवटी ठराविक
दराच्या व्याजापलीकडे हाती काही लागत नाही.

सुरक्षितता, मुदतपूर्व ठेव मोडावयाची सोय, ठेवीच्या आधारे कर्ज
मिळण्याची सोय, व्याजावर आयकर-सवलत हे बँकेतील ठेवींचे फायदे आहेत
असे सांगता येईल.

आयुर्विमा

आयुर्विम्याला पर्याय नाही अशी जाहिरात सतत आपल्या कानावर
तरी येते किंवा डोळ्यांत तरी भरते. त्यात विमा एजटांच्या चिवटपणाच्या
चार दोन दंतकथाही प्रत्येकाच्या कानावर पडलेल्या असतात.

आयुर्विम्याचे आपल्या देशात राष्ट्रीयीकरण झाले आहे. आयुर्विम्याचा
फायदा विमेदारापेक्षा त्याच्या आकस्मिक मृत्यूने त्याच्या कुटुंबियांना होतो.
विमेदारालाही फायदा व्हावा अशा काही योजना विमा महामंडळाने चालविल्या
आहेत.

विम्याचे प्रमुख फायदे म्हणजे आपत्कालात कुटुंबियांचे संरक्षण, नियमित
बचत, विमा महामंडळाकडून दरवर्षी जाहीर होणारा पण पॉलिसीच मुदत
पूर्ण झाल्यावर मिळणारा बोनस, विमा पॉलिसीवर मिळणारी कर्जे, घरासाठी
कर्जे मिळण्याची सोय, आयकरातून हप्त्याच्या रकमेची विशिष्ट मर्यादेपर्यत
सवलत आणि संपत्तिकरातून मोकळीक असे सांगता येतील.

समाजातील वेगवेगळ्या घटकांच्या वेगवेगळ्या गरजा पुरविण्याच्या दृष्टीने
आयुर्विमा महामंडळाने अनेक प्रकारच्या पॉलिसीज काढल्या आहेत. त्यामध्ये
समुह-विमा (Group Insurance) आणि निवृत्तीनंतर मिळत राहणाऱ्या ठराविक
वार्षिक रकमा (Annutities) यांचाही समावेश आहे.

आयुर्विम्यात गुंतविलेली रक्कम आणि पॉलिसीची मुदत पूर्ण होऊन
मिळणारी रक्कम यांचा विचार केला तर आयुर्विम्यामधील गुंतवणूक विशेष

पान नं. 8

लाभदायक नाही असे दिसून येते. आयुर्विम्यातील गुंतवणूक एका वेगळ्या
वैचारिक भूमिकेतून केली तरच त्या गुंतवणुकीबद्दल मनात रूखरूख राहणार
नाही. केवळ गुंतविलेल्या पैशावर आकर्षक फायदा झाला पाहिजे या मनोभूमिकेतून
त्यामध्ये गुंतवणूक करता कामा नये.

सार्वजनिक भविष्य निधी (Public Provident Fund)

1968 पर्यत भविष्य -निधी हा फक्त पगारदार लोकांपुरताच मर्यादित
होता. पण 1968 साली सरकारने सार्वजनिक भविष्य निधी कायदा पास
करून त्याची द्वारे आम जनतेसाठी (विशेषतः पगारदार नसलेल्या आयकरदात्यांसाठी)
खुली केली. यामध्ये गुंतविलेल्या पैशांवर जे व्याज मिळते ते पूर्णपणे करमुक्त
असते, आणि गुंतवणुकीवरही आयकराची सवलत आहेच. तसेच या निधीची
मुदत 15 वर्षाची असून स्टेट बँक अथवा तिच्या सबसिडियरी बँकांच्या
शाखांतून अथवा पोस्टाच्या प्रमुख शाखेतून याचे खाते उघडता येते.

विशेषतः उच्च उत्पन्नाच्या गटातील लोकांना सार्वजनिक भविष्य निधीतीली
गुंतवणूक जास्त फायदेशीर होते असे आढळून आले आहे. अलीकडेच
आणखी काही सवलती जाहीर करून सरकारने सार्वजनिक भविष्य निधीमधील
गुंतवणूक अधिक आकर्षक बनविली आहे.

युनिट्स

जनतेजवळ असलेला बचतयोग्य पैसा एकत्र करून तो शेअर-बाजारात
निरनिराळ्या रोख्यात गुंतवावा या उद्देशाने युनिट ट्रस्ट युनिट्रसची विक्री करून
जो पैसा गोळा करते तो शेअर-बाजारात समभाग, अग्रहक्क भाग, ऋणपत्रे
इ. रोख्यांत गुंतविते. त्याचप्रमाणे उद्योगधंद्यांना कर्जेही दिली जातात.

युनिट्समध्ये गुंतवणुकीचे काही फायदे असे आहेत. युनिट्सवर जो
लांभाश मिळतो त्याच्यामधून आयकर कापला जात नाही. या लाभांशाला
आयकरामध्ये विशेष सवलत देखील आहे. युनि-संलग्न-विमा-य.ोजनेमध्ये पैसे
गुंतविल्यास गुंतविलेल्या रकमेची विशिष्ट मर्यादेपर्यत उत्पन्ातून वजावटही मिळते.
युनिटर्समधील गुंतवणुकीलाही संपत्तिकरामध्ये विशेष सूट आहे. दीर्घ मुदतीचा
भांडवली नफा मिळाल्यानंतर भांडवली युनिट्समध्ये आलेले विक्रीचे पैसे
गुंतविले तर त्यांवर आयकर भरावा लागणार नाही.

पान नं. 9

युनिट्सची खरेदी फार सुलभ असते. त्याचप्रमाणे युनिट ट्रस्ट त्यांची
जी फेर खरेदी करते तीही सोपी असते. युनिट्सच्या विक्रीचे आणि फेरखरेदीचेही
भाव रोज वृत्तपत्रांतून प्रसिद्ध होत असतात. युनिट ट्रस्टचे जमाखर्चाचे वर्ष
1 जुलै ते 30 जून असे आहे. या कालावधीत युनिट्स केव्हाही विकत
घेतली आणि नावावर चढवून घेतली तर पूर्ण वर्षाचा लाभांश मिळतो.
त्याचप्रमाणे युनिट्सचे हस्तांतरणही होऊ शकते. बँका युनिट्सच्या बाजारातील
किंमतीच्या 75 टक्क्यांपर्यत युनिट्स गहाण ठेवल्यास कर्जही देतात. युनिट्सच्याही
वेगवेगळ्या सामाजिक आणि आर्थिक गरजा भागविणाऱ्या योजना आहेत.

युनिट्समधील लाभ आकर्षक असले तरी बव्हंशी उच्च उत्पन्न गटातील
लोकांनाच ते अधिक प्रमाणात मिळतात असे दिसते.

1989 अखेर युनिट ट्रस्टने एकूण 35 योजना सुरू केल्या. त्यातील
16 योजना 1985 नंतर सुरू झाल्या आहेत. 1990 अखेर युनिट ट्रस्टकडे
17,495 कोटी रूपयांचा गुंतवणूकयोग्य निधी होता.

कंपनी मुदत ठेवी (Corporate Fixed Deposits)

एकेकाळी अतिशय लोकप्रिय असलेल्या या गुंतवणुकीच्या साधनाची लोकप्रियता
आता ओहोटीस लागली आहे असे दिसते. ज्या काळी बँका दीर्घ मुदतीच्या
(5 वर्षाच्या) ठेवींवर 10 टक्के व्याज देत असत, त्या काळी काही कंपन्या
3 वर्षाच्या ठेवीवर 13 पासून 15 टक्क्यांपर्यत व्याज देऊ करत होत्या
त्यामुळे आर्थिक स्थिती मजबूत असलेल्या कंपन्यांच्या मुदत ठेवीसाठी जाहिराती
वृत्तपत्रांतून आल्या की त्यासाठी ठेवीदारांच्या उड्या पडत असत. एक हजार
रूपयंपर्यतच्या व्याजातून आयकरही कापून घेतला जात नाही हेही एक आकर्षण
असे. तिमाही अथवा सहामाही व्याज मिळण्याची सोय असल्याने नियमित
उत्पन्नाच्या दृष्टीने या ठेवी आकर्षक ठरल्या होत्या.

पण या ठेवी पूर्णपणे सुरक्षित नसतात. त्यांना कोठलेही तारण दिले
जात नाही. केवळ कंपनीचा नावलौकिक आणि आर्थिक मजबुतीचा विचार
करून ठेवीदार ठेवी ठेवीत असत. कंपनी जितकी उत्तम तितकी ती व्याजाचा
दरही कमी ठेवीत असत. जास्त व्याजाच्या आशेने ज्यांच्याबद्दल काही
माहिती नाही अशा कंपन्यांमध्ये ठेवी ठेवल्याने काहींचे ठेवी बुडाल्यामुळे
नुकसानही झाले आहे.

तारणावरील डिबेंचर्स (Secured Debentures) कर्ज उभारण्याचे एक
साधन म्हणून उदयाला आली. यामध्ये सुरूवातीला डिबेंचर्सच्या दर्शनी मूल्यांपैकी

पान नं. 10

काही भागांचे शेअर्समधील `रूपांतर करण्याची आकर्षक योजना प्रथमतः रिलायन्सने
मोठ्या प्रमाणावर पुढे आणली आणि या डिबेंचर्सच्या उदयामुळे कंपनी
ठेवींवर फार मोठा आघात झाला. आताही कंपनी ठेवींच्या जाहिराती प्रसिद्ध
होत असतात. पण पूर्वीसारखी लोकप्रियता या ठेवींना नाही असे चित्र
दिसते.

कंपनी ठेवीवर कोठल्याही प्रकारची आयकराची अथवा संपत्तिकराची
सवलत नाही. त्यांचे व्याजही पूर्णपणे करपात्र आहे.

डिबेंचर्स बॉड्स( ऋणपत्रे)

सध्या स्थिर दराने व्याजाच्या उत्पन्नासाठी, आणि सुरक्षित ठेव म्हणून
कंपनी डिबेंचर्स फारच लोकप्रिय झाली आहेत. डिबेंचर्स लोकप्रिय करण्याचा
मान रिलायन्स या अग्रगण्य कंपनीकडे जातो.

रिलायन्सने मोठ्या प्रमाणावर अंशतः रूपांतरणीय डिबेंचर्स सार्वजनिक
विक्रीसाठी बाजारात प्रथम आणली. रूपांतरणीय डिबेंचर्सची कल्पना एकदम
नावीन्यपूर्ण आहे असे नाही. पूर्वीही काही कंपन्यांनी याचा वापर करून
पैसा उभारला होता पण रिलायन्सची लाट एवढी जबरदस्त होती की,
इतरांनाही त्याचे अनुकरण करावे लागले.

डिबेंचरच्या दर्शनी मूल्यापैकी काही मूल्याचे शेअरमध्ये रूपांतर करावयाचे
आणि अरूपांतरणीय मूल्याची परतफेड साधारणपणे 7 व्या वर्षापासून हप्त्यांमध्ये
करावयाची अशी सुरूवातीला पद्धत होती. डिबेंचरवर कर्ज उभारण्यास भांडवल
नियंत्रक (Controller of Capita; Issues) यांची परवानगी आवश्यक असते.
त्यामध्ये जर रूपांतरणाच्या शर्ती असतील तर असे रूपांतरण कोणत्या शर्तीवर
करावयाचे यासाठी देखील सरकारी अनुमती आवश्यक असते
डिबेंचर्सचे प्रकार आहेत :
1. पूर्णपणे रूपांतरणीय ( Fully Concertible)
2. अंशतः " (Partly")
3. अरूपांतरणीय (Non-Convertible) '

अ) डिबेंचरहोल्डर्सना राइट शेअर्स देऊ करणे. यामध्ये डिबेंचरची
रक्कम कधीच शेअर्समध्ये रूपांतरित होऊ शकत नाही.
आ) डिबेंचर होल्डर्सना सुरूवातीचे काही दिवस व्याज न देता त्याच्या
बदली शेअर्स देणे.

पान नं. 11

इ) सुरूवातीला अरूपांतरणीय म्हणून घोषित केलेल्या डिबेंचरच्या मूल्याचे
नंतर शेअर्समध्ये रूपांतर करणे.

रिलायन्सने आणि टाटा उद्योगसमूहाने अंशतः रूपातंरणीय डिबेंचर्स विकून
प्रचंड प्रमाणावर पैसा उभा केला. कंपनी जितकी उत्तम म्हणून प्रसिद्ध तितक्या
रूपांतरणाच्या शर्थी कडक ठेवल्या जाऊ लागल्या. फारशा प्रसिद्ध नसलेल्या
कंपन्यांनी पूर्णतः रूपांतरणीय डिबेंचर्स विक्रीसाठी खुली केली.

अरूपांतरणीय डिबेंचर्समध्ये पुढे दोन प्रकार निघाले. एका प्रकारात
दर सहा महिन्यांनी व्याज देण्याची सोय तर दुसऱ्या प्रकारात व्याज न
देता ते मुद्दलात मिळवून चक्रवाढव्याज देण्याची सोय हे दोन प्रकार non-cumulative
आणि cumulative म्हणून प्रसिद्ध आहेत.

सरकारनेही डिबेंचर्स लोकप्रिय होण्यास मदत केली. अरूपांतरणीय
डिबेंचर्सवरील व्याजाचा दर 15 टक्क्यांवर नेण्यात आला. त्याचप्रमाणे ज्याच्याजवळ
चाळीस हजार रूपयांपेक्षा कमी दर्शनी मूल्याची डिबेंचर्स असतील अशा
डिबेंचर्स होल्डर्सना 1 वर्षानंतर डिबेंचर्सची रक्कम पुनखरेदीच्या अटीवर परत
मिळण्याची सवलत सरकारमुळे मिळू लागली.

पुन्हा एकदा आणखी पुढचे पाऊल रिलायन्सने टाकून अंशतः अरूपांतरणीय
अथवा पूर्णपणे अरूपांतरणीय डिबेंचर्सच्या मूल्यांचे पूर्णपणे शेअर्समध्ये रूपांतर
करण्याचा नवीन पायंडा पाडला. त्याचा परिणाम असा झाला की, विशेषतः
रिलायन्सच्या अरूपांतरणीय डिबेंचर्सना बाजारभाव देखील उत्तम मिळू लागला.

संचित व्याजाच्या (Cumulative Interest) डिबेंचर्सवर विशेषतः
आयकरदात्यांच्या उड्या पडू लागल्या आहेत. संचित व्याजाचे डिबेंचर बाजारात
विकल्यास जो फायदा होईल तो भांडवली नफा म्हणून धरला जाईल.
त्यामुळे भांडवली नफ्याच्या कर आकारणीच्या सर्व सवलती अशा डिबेंचर्सच्या
विक्रीतून येणाऱ्या भांडवली नफ्यावर मिळणार असल्याने उच्च उत्पन्न गटातील
करदात्यांना अशा डिबेंचर्सच्या व्याजावर फारच मोठी आयकराची सवलत
मिळाली आहे.

तारण असलेल्या डिबेंचर्सची सुरक्षितता, त्यावर मिळणारे आणि मिळू
शकणारे आकर्षक लाभ यामुळे डिबेंचर्स अतिशय लोकप्रिय झाली आहेत.
येती काही वर्षे तरी त्यांची लोकप्रियता घटण्याची चिन्हे दिसत नाहीत.
अर्थात त्यांची जागा घेणारे गुंतवणुकीचे अधिक आकर्षक साधन कोणाच्या
सुपीक मेंदूतून निघत नाही तोपर्यतच.

पान नं. 12

घर,जमीन इ. (Real Estate)

राहण्यासाठी घर बांधणे आणि जमीन घेणे (शेती अथवा बिगरशेती
याला मानवाच्या जीवनात आगळे स्थान आहे. यात गुंतवणुकीच्या दृष्टीने
पैशांचा जरा विचार असतो तसा बऱ्याच वेळेला भावनिक विचारही असतो.
मानवाच्या प्राथमिक गरजांपैकी, म्हणजे अन्न,वस्त्र, आणि निवारा, ही एक
प्राथमिक गरज आहे. `असावे घरकुल आपुले छान' अशी भावना जाति-पाती,
आणि देशांच्या सीमा ओलांडून जाणारी वैश्विक भावना असावी. आपल्या
मालकीची जमीन असावी हीही अशीच एक भावना आहे. असे म्हणतात.
की प्रत्येक ज्यू पित आपल्या मुलाला एकच अतिशय महत्त्वाचा सल्ला
नेहमी देतो. "Every thing grows under the sun, but not the
land. buy, more land, son"( जगात सारे काही निर्माण होते. पण
नवीन जमीन निर्माण होत नाही, मुला, जमीन खरेदी कर, खूप जमीन
खरेदी कर.) विज्ञान इतके पुढे गेले आहे की मानवाने समुद्र हटवून देखील
आता नवीन जमीन निर्माण करण्यास सुरूवात केली. ही गोष्ट वेगळी. पण
अशा निर्माणाला मर्यादा असतात.

स्वतःला राहण्यासाठी घर बांधणे अथवा मालकी तत्त्वावर गाळा (Ownership
Flat) घेणे या गोष्टीला माणसाच्या आयुष्यातील नियोजनात फार महत्त्वाचे स्थान
आहे. त्यामध्ये गुंतवणूक करताना त्यातून मिळणाऱ्या लाभाचा विचार माणूस
करीत असावा असे वाटत नाही. घर बांधताना जरी माणूस मेटाकुटीला
येत असला तरी त्यातील गुंतवणुकीतून माणसाची भावनेची भूक भागते.
1970 सालपर्यत घरभाड्यापासून मिळणाऱ्या स्थिर उत्पन्नासाठीही भाड्याने
देण्याच्या दृष्टीने घरे बांधली जात होती. परंतु घर-मालकांना जाचक भासणाऱ्या
भाडेनियंत्रण कायद्यामुळे आणि वाढत्या महागाईमुळे आणि चलनवाढीमुळे
घर-भाड्यापासून मिळणारे उत्पन्न रूपयाच्या घसरणाऱ्या किंमतीच्या तुलनेत
वाढू शकले नाही. कोर्ट-कचेऱ्या, भांडेकरूंशी भांडणे आणि `मूर्ख माणसे
घरे बांधतात, शहाणे त्यात राहतात' या अर्थाच्या आंग्ल वाक्प्रचाराची दिवसेंदिवस
सिद्ध होणारी सत्यता यामुळे घरभाड्याच्या उत्पन्नासाठी घरे बांधण्याचे प्रमाण
हळूहळू कमी होऊन आता ते तर अगदीच कमी झाले आहे असे म्हटल्यास
अतिशयोक्ती होणार नाही.

पान नं. 13

मोकळ्या भूखंडातील (Open plot) गुंतवणुकीपासून लोकांना अमाप
फायदा झालेला आहे. शेतीप्रधान असणाऱ्या आपल्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा
केंद्रबिंदू खेडे राहिला नाही. पाश्चात्त्य देशांतून येणारी उद्योगीकरणाची लाट
आपण थोपवू शकलो नाही. ज्या ठिकाणी सर्व सोयी उपलब्ध आहेत
अशा ठिकाणी उद्योदगधंद्यांची बेसुमार वाढ झाली. अर्थातच अशी ठिकाणे
म्हणजे मोठमोठी शहरे आणि महानगरे हीच होत. लोकसंख्यावाढीचा वेगही
आपल्याला म्हणावा तितका आटोक्यात ठेवता आला नाही. खेड्यांमधून
शेतीला पुरक असे उद्योंगधेदे निर्माण न झाल्याने तेथील लोकांना बाराही
महिने पुरेल एवढे काम आणि रोजगार निर्माण होऊ शकला नाही. आणि
त्यामुळे पोटाच्या पाठीमागे जो तो शहराकडे रोजगारासाठी धाव घेऊ लागला.

झपाट्याने होणाऱ्या उद्योगीकरणामुळे आणि खेड्यामधून येणाऱ्या लोंढ्यामुळे
शहरातील जमिनींचे भाव हळूहळू वाढू लागले. नागरी जमीन नियंत्रण कायद्यामुळे
या भाववाढीला चांगलाच वेग प्राप्त झाला. 1980 नंतर तर जमिनीचे
भाव सामान्य माणसाच्या आवाक्याच्या बाहेर गेले. सामान्य माणसाच्या दृष्टीतून
विचार केला तर जमिनीतील गुंतवणुकीच्या मर्यादा स्पष्ट होतील. त्यातील
सर्वात अडचणीची गोष्ट म्हणजे जमिनीचे खरेदी विक्रीचे व्यवहार सुलभपणे
होत नाहीत. अनेक कायदेकानूंची बंधने पाळून हे व्यवहार करावे लागतात.
दुसरी अडचण म्हणजे हे व्यवहार चटकन् होत नाहीतच. सर्व गोष्टी ठीक
आहेत, मालकी हक्क (Title) निर्वेध आहे. इ. गोष्टींची खातरजमा होण्यास
वेळ लागतो. जमिनीच्या भावासंबंधीची बोलणी कित्येक वेळा बऱ्याच काळपर्यत
चालू राहण्याची शक्यता असते. या सर्व गोष्टीतून पार पडल्यानंतर साठे-खत
होते आणि त्यानंतर शेवटी खरेदी-खत होते. त्यामुळे सामान्य माणूस आपल्या
आयुष्यात एखादा दुसराच असा व्यवहार करू शकतो. बरे एवढे करून
भागेल म्हणावे तर तसेही होत नाही. अचानक सरकारी नियंत्रणे जाहीर
होतात. मोकळ्या जागेत एका रात्रीत झोपडपट्टी उठते. जमीन बळकाव
(Land grab) नावाचा नवीन प्रकार सध्या निघाला आहे. शहराच्या विकास
आराखड्यात (Master Plan) आपली जमीन एखाद्या लोकोपयोगी कामासाठी
राखून (Reservation) ठेवण्याचा प्रस्तावही स्थानिक स्वराज्य संस्था अगर
सरकार करू शकते. या सर्व अडचणीतून आपली जागा मोकळी करून
घेण्यास अगर ठेवण्यास जी यातायात करावी लागते तिचे वर्णन शब्दांनी
करणे अशक्य आहे.

सोने (Gold)

सोन्याची महती काय वर्णावी ? वैदिक काळापासून ज्ञात असलेले
याचे महत्त्व भारतीय माणसाच्या मनी इतके रूजले आहे की, सांगता सोय

*

﻿
प्र.कृ. सहस्त्रबुद्धे
03-07-25
Marathi
एकूण पाने :-17
FROM 10 to 26

+

पान नं. 10

तयार करा आणि वापरा
(नित्यावश्यक वस्तूंचे स्वावलंबी उत्पादन)

साबण आणि निर्मलके

कुठल्याही वस्तूवरील घाण--मळकट काळपट- तेलकट ओशाटपणा-धूळ इ.
नाहिशी करण्याचे सहज सुलभ साधन म्हणजे साबण किंवा साबणाची
भुकटीद्रावण इ. होय. Cleanliness is Next to Godiness अशी फार जुनी
म्हण प्रचारात आहे. म्हणूनच साबण वा साबणासारखे मळ-घाण नाहिसे करणारे
पदार्थ उदाहरणार्थ -राख0-सज्जीमिट्टी, रिठे-चिंच इ. वस्तूंना मळ-घाण नाशक
पदार्थ असे म्हणतात.

धातुची भांडी किंवा अलंकार स्वच्छ करणेसाठी रिठे किंवा चिंचेचा बलक

पान नं. 11

वापरण्याची फार पूर्वीपासून पद्धत आहे.

प्रचंड वेगाने वाढलेली लोकसंख्या व सुधारलेले आधूनिक रहाणीमान याचे
जोडीला नैसर्गिक साधनसामुग्रीचा( वाढत्या लोकसंख्येच्या संदर्भात) तुटवडा
यामुळे तेले व चरबी इ. पासून साबण तयार करण्याचा शोध लागला.)

साबण तयार करण्यासाठी वनस्पतिक तेल( खाद्य किंवा अखाद्य वर्गातील) व
कॉस्टिकसोडा किंवा कॉस्टीक पोटर्शनचे द्रावण ह्यांचे विशिष्ट प्रमाणात व ठराविक
तपमानांवर एकजीव मिक्षण करावे लागते. शेंगदाणा तेल, खोबरेल तेल, पाम
ऑइल (पामोलिन) किंवा निबोंणी-करंजा इ. तेलामध्ये चरबीयुक्त आम्लपदार्थ
असतात. (Fatty -Acids) या चरबीयुक्त आम्लपदार्थाशी कॉस्टिक सोडा
द्रवणातील क्षारा (Alkali) च संयोगीकरण होऊन म्हणजेच Saponification
(साबुनीकरण) प्रक्रिया होऊन साबण तयार होते. ह्या साबणाची उपयुकत्तता
वाढविण्यासाठी साबण तयार करण्याच्या प्रक्रियेत मीठ, सोडियम सिलिकेट.
चायनाक्के इ विविध पदार्थ योग्य त्या प्रमाणात मिसळले जातात व नंतरच
तयार होणाऱ्या साबणाच्या लगद्यापासून बार-वड्या-चिप्स किंवा साबणाची
भुकटी आवश्यकतेनुसार केली जाते.

वस्तू किंवा वस्त्र यावरील धूळ-घाण इ. नष्ट करण्यासठी निव्वळ पाण्याने
वस्त्र किंवा वस्तू स्वच्छ होत नाही परंतु साबणाचे द्रावण (पाण्यात साबण
विरघळून केलेल द्रावण) वस्तू किंवा वस्त्र स्वच्छ करण्यासाठी उपयोगात
आणल्यास कपड्यातील मळ किंवा वस्तूचे पृष्ठभागावरली घाण- धूळ इं. चा
संयोग होऊन जो पदार्थ बनतो तो त्वरित, निद्राव्य (न विरघळणारा) असल्याने
कपड्यापासून सहजरित्या अलग होतो व कपडा स्वच्छ होतो.

विविध प्रकारच्या तेलापासून साबण तयार करण्याच्या ज्या विविध पद्धती
आहेत त्यात 1) तेलाला पूर्ण उकळून साबण तयार करण्याची पद्धत.
2) तेलाला समशितोषण् गरम करून नंतर कॉस्टिक सोड्याचे द्रावण मिसळून
साबण तयार करण्याची पद्धत. व 3) थंड तेलातच कॉस्टिक सोड्याचे द्रावण
मिसळून शीत पद्धतीने साबण तयार करण्याची पद्धती अशा पद्धती प्रचारात
आहेत या पैकी समशितोष्ण पद्धत व शीतपद्धत ह्या पद्धती कुटिरोद्योग किंवा
घरगुती प्रमाणात साबण तयार करण्यासाठी फार उपयुक्त आहेत.

साबण तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या तेलाचा साबुनीकरण अंश

पान नं. 12

किंवा Saponification-Value माहित असली पाहिजे म्हणजे त्यावरूनच विशिष्ट
जातीच्या 1 किलो तेलापासून साबण तयार होण्यास क्षारररपदार्थ (कॉस्टीक सोडा
इ.) किती प्रमाणात लागेल ते समजते.

1) सोयाबिन पामोलिन तेलापासून साबणवड्या तयार
करण्याची अनुभवसिद्ध पद्धती.

सोयाबिन पामोलिन तेल सहज सुलभ किफायतशीर भावात विकत मिळू
शकल्यास दररोजच्या वापरातील सर्व प्रकारचे कपडे धुण्यासाठी (स्वच्छ
करण्यासाठी) घरच्याघरी सुलभपद्धतीने साबणवड्या किंवा चिप्स तयार करता
येतात.

1) पामोलिन किंवा सोयाबिन तेल 1 किलो
2) कॉस्टीक सोडा 1/4 किलो
3) थंडपाणी 1/2 लीटर
4) चनाडाळीचे पीठ 1/4 किलो
5) गार पाणी 1/2 लीटर
6) गरम पाणी 1. 1/2 लीटर
एकूण 4 किलो

प्रथम कॉस्टीकसोडा गार पाण्यात विरघळवावातसेच चना डाळीचे (बेसन
पीठ 1/2 लीटर थंड पाण्यात मिसळून एकजीव करावे. पामोलिन तेल वजन
करून एका जस्ताच्या कढईत किंवा स्टीलच्या उथळ भांड्यात कढईत ओतून
शेगडीवर किटिंत गरम करूनघ्यावे. तले गरम झाल्यावर त्यात कॉस्टीक
सोड्याचे थंड द्रावण सावकाश मिसळावे व मिक्षण (तेल+कॉस्टीक सोडा द्रावण)
साकडी दांड्याने ढवळावे नंतर चना डाळीचे (बेसन)पाण्यात कालवलेले मिक्षण
तेल + कॉस्टिकसोडा मिक्षणात ओतावे व सावकाश ढवळून सर्व मिश्रण
एकजीव झाल्यावर साधारण अर्ध्यातासाने ह्या मिक्षणात गरमपाणी ओतून सर्व
मिक्षण पुन्हा चांगले ढवळावे व शेवटी एखाद्या परसट ट्रे मध्ये किंवा टिनपत्र्याचे
परातती ओतावे म्हणजे बारा-पंधरा तासात घट्टसर साबण तयार होईल. त्याच्या
सोईचे आकारत वड्या पाडाव्यात किंवा तुकडे किसून चिप्स तयार कराव्यात.

साबण वड्या अधिक फेसयुक्त होण्यासाठी फेसवर्धक किंवा

पान नं. 13

Foam-Boosters या नावाने ओळखली जाणारी रसायने केमिकल मार्कट मध्ये
विकत मिळतात. ही रसायने तयार होणाऱ्या साबणाच्या 5 टक्के पर्यत
वापरल्यास साबणाला मुबलक फेस येतो. वर दिलेल्या पाठात 1 किलो पामोलिन
तेलापासून अदमासे 4 किलो साबण तयार होईल व तो साबण अधिक फेसवर्धक
व्हावा म्हणून त्यात 200 ग्रॅम्स पर्यत Foam-Boosters हे रसायन मिसळावे.
फोमिंग एजंट या नावाने पावडर स्वरूपात फेसवर्धक रसायन विकले जाते.

साबण तयार करण्याच्या प्रक्रियेत कॉस्टीक सोडा ही तीव्र त्रार गुणधर्मीय
रसायन वापरावे लागते. ह्या कॉस्टीक सोड्याचे द्रावण तयार करताना थंड
पाण्याचाच उपयोग करावा. व कॉस्टीक सोड्यात पाणी न मिसळता थंड पाण्यात
कॉस्टीक मिसळावा व मिक्षण ढवळावे.

कॉस्टीक सोडा कमी प्रमाण उपयोगात आणल्यास साबुनिकरण क्रिया
होणार नाही म्हणजे साबणाचे द्रावण झाल्यावर तेल द्रावणाचे पृष्ठभागावर तरंगेल
परंतु कॉस्टीक सोडा जास्त वापरल्यास साबण हाताळताना (कपेड धुण्याचेवेळी)
हाताच्या बोटांची आग होते. कॉस्टीक सोड्याचा तीव्र क्षारगुणधर्ण वापरले जाते.

कपडे धुण्यासाठी साबणाचे द्रावण करावे लागते किंवा गारपाण्यात
भिजविलेल्या (ओल्या) कपड्यांवर साबण वडी घासावी लागते. अशावेळी
वापरले जाणारे पाणी जर कठीण (Hard-Water) गुणधर्माचे असेल तर साबण
पाण्यात पूर्णपणे विरघळला जात नाही व कठीण पाण्यातील क्षारीय घटकांशी
साबणाचे संयोगीकरण होऊन, चिकट-मेचट व पाण्यात न विरघळणारे पदार्थ
साबणांची मळनाशक शक्ती सुद्धा कमी करतात. साबणातील हे दोष ध्यानात
आल्यावर साबणाला पर्यायी पदार्थ शोधून काढण्यात शास्त्रज्ञ मग्न झाले शिवाय
प्रचंड वेगाने वाढणाऱ्या लोकसंख्येसाठी मुबलक प्रमाणात साबणारे उत्पादन
करावयाचे म्हणजे वनस्पतिक तेले सुद्धा विपूल प्रमाणात हवीत. खाद्य-अखआद्य
वर्गातील तेलबिया व तेलाचा तुटवडा जाणवू लागल्यामुळे साबण सदृश्य
मळनाशक वस्तू उत्पादनासाठी तेला ऐवजी पेट्रोकेमिकल्सचा उपयोग करून
नवीन प्रकारातील निर्मलके किंवा घाण मळ नाशक पदार्थ तयार करण्यात
शास्त्रज्ञाना 1938-40 या वर्षात यश प्राप्त झाले. त्यामुळे नैसर्गिक वनस्पतिक

पान नं. 14

तेले खाद्य व अखाद्य वर्गातील यांची साबण उत्पादनासाठी जी चणचण
(कमतरता) जाणवत होती. तिच्यावरही शास्त्रांज्ञाना मात करता आली. ही
निर्मलके पारंपारिक साबण (वड्या-बार-चुरा) उत्पादन क्रियेपेक्षा अधिक सुलभ
पद्धतीने कमी क्षमात, अल्पवेळात व जास्त क्षेष्ठ गुणधर्माची असल्यामुळे
उत्तरोत्तर आधिकाधिक लोकप्रिय होऊ लागली. पारंपारिक साबण उत्पादन
प्रक्रियेपेक्षा ही निर्मलके (वड्या-पॉव़र्स व द्रावण) तयार करण्यासाठी
पेट्रोलियन व अन्य केमिकल्सचा उपयोग करावा लागत असल्याने ह्या
निर्मलकांना सिथेंटिक (कृत्रिम) डिटरजंटस् अशी संज्ञा दिली गेली. Dirt
Removing Agents किंवा संक्षिप्त भाषेत DETERGENTS( निर्मलके)
ह्या नावाने ही नव्या प्रकारातील निर्मलके (मळघाण नाहिसे करणारे
पदार्थ-वस्तू) ओळखली जाऊ लागली. खनिज (Mineral) संपत्तीद्वारे
मिळणाऱ्या पेट्रोलियन केमिकल्स मधील डोडिसिलबेंझिन ( Dodect-Benzene
व अल्किल अरिल बेंझिन ह्या हायक्रो कार्बन वर्गातील रसायनांचे गुणधर्माचा
शोध लागल्यामुळे साबणाला पर्याय किंवा निर्मलके Detergents उत्पादन
करणे व प्रचारात आणणे शक्य झाले

डोडिसल बेंझिन हे रसायन घट्टसर-चिकट व फिकट काळपट तपकिरी वर्ण
सदृश्य असते व काकवी (गुळ उत्पादन प्रक्रियेतील पातळसर पदार्थ ) सदृश्य
किंवा लापशी स्वरूपात विरून मिळते. डोडिसिल बेंझिन रसायन केमिकल मार्केट
मध्ये अँसिडस्लरी ह्या व्यावहारिक भाषेत ओळखले व किवले जाते.

Akyl Aryl Benezene हे रसायन मार्केटमध्ये अँसिडस्लरी म्हणूनच विकले
जाते व ह्या दोन रसायनांमधील फरक रासायनिक परिक्षणानंतर समजतो.

डोडिसिल बेंझिन युक्त अँसिडस्लरी-Hard Slurry म्हणून ओळखली जाते
व ह्या स्वलीचा उपयोग डिरजंट पॉवडरर्स-वड्या बार इ. तयार करताना
होतो. अल्किल बेंझिन युक्त अंसिडस्लरी Soft Slurry म्हणून ओळखली
जाते व ह्या स्लरीचा उपयोग लिक्वीड डिटरजंट किंवा द्रवरूपी डिटरडंट
उत्पादन करताना प्रामुख्याने केला जातो. हार्डस्वरीपेक्षा सॉफ्ट स्लरी किंमतीत
स्वस्त असते. हार्डस्लरी डोडिसिल बेंझिन चा उपयोग करून डिटरजंट पावडर्सस
तयार करताना 1) वॉशिंग सोडा किंवा सोडा अँश 2) सोडियम बाय
कारबोनेट- NaHCo3 (खाण्याचा सोडा) 3) सोडियम मेटा सिलिकेट

पान नं. 15

4) सिलिकेट ऑफ सोडा 5) ट्राय सोडियम फॉस्टेट किंवा ट्रिपोली फॉस्फेट 6)
डिओलाइट 7) काळीकटी मिथेल सेफ्युटोड अथवा सी.एस. सी. पावडर 8)
परबोरेट ऑफ सोडा 9) बोरेक्स 10) ऑप्टिकल व्हाइटनर अथवा टिनोपॉल
सदृश्य केमिक्लस 11) पिगमेंट कलर लेमनयलो किंवा रॉयल ब्लू रंग छटेतील व
12) सुगंध सुवास इ. केमिकल्स मिसळावी लागतात. ही सर्वच रसायने डिटरजंट
पावडर तयार करताना वापरलीच जातात असे नाही परंतु सोडा अँश
ट्रिपोटीफॉस्फेट व ग्लाबर्स सॉल्ट (एक प्रकारचे मीठाची भुकटी) इ. केमिकल्स
पॉवडर्स मात्र मिसळणे अत्यावश्यक असते जेणे करून कपड्यातून सगळी
घाण-मळ इ. सुलभतेने निघून जातो व कपडे उजळ स्वच्छ होतात. सोडियम
बाय कारबोनेट हे रसायन वापरल्याने वॉशिग सोड्याचा तीव्र क्षार धर्मीय
गुणकारी होतो व डिटरजंट पावडर हाताळताना क्षारिय गुणधर्मामूळे
कापडीला (हाताचे बोटांना) होणारा दाह (बोटांची आग होणे) थांबतो. 3)
सोडियम मेटासिलिकेट Sodium Meta Silicate हे रसायन सिलिकेट ऑफ
सोड्याचे पावडर स्वरूपातील रसायन आहे. या रसानामुळे डिटरजंट पावडरची
कपड्यातील मळ काढण्याची क्षमता वाढते व शिवाय हे रसायन Rust Proof
गंज विरोधक म्हणून कार्य करते.

5) ट्राय सोडियन फॉस्फेट हे रसायन कठिण पाण्यातील चुना व लोह धातूंच्या
लवण पदार्थाचा कपडे धुण्यातीलल अडथळा दूर करते व डिटरजंट पावडर्सची
गुणवत्ता वाढवते. ट्रिपोट फॉस्फेट इ. विविध नावानेही ही केमिकल्स बाजारात
विकत मिळतात. अशाच प्रकाराचा गुणधर्म असलेले झिओलाइट Zeolite हे
रसायन सुद्धा ट्रायसोजियम फॉस्फेटचे ऐवजी हल्ली वापरतात.

6) कार्बाकसी मिथेल सेक्लूलर अथवा C.M.C या संक्षिप्त नावाने
ओळखली जाणारी ही रासायनिक पावडर Anti-Redeposting Agent म्हणून
डिटरजंट पॉवडर्स मध्ये वापरली जाते. कपड्यातून निघालेला मळ पुन्हा
कपड्यात शिरू न देण्याचे कार्य ह्या रसायनाद्वारे होते. ह्या रसायनाचे 5 ते 8
टक्के क्षमतेचे द्रावण केल्यास ते चिटकसर (Gum Paste) होते व या चिकट
पारदर्शक द्रावणाचा वापर द्रवरूप लिक्विड डिटरजंट तयार करताना लिक्विड
दाटसर (Viscouse) होण्यासाठी केला जातो.

7) परबोरेट ऑफसोडा-पांढऱ्या रंगाचे भुकटी स्वरूपातील हे रसायन

पान नं. 16

डिटरजंट पावडर्समध्ये मिसळल्याने धुवावयास घेतलेले पांढरे कपडे जास्त उजळ
शुभ्र होतात कारण ब्लीचिंगचा गुणधर्म परबोरेट ऑफ सोडा ह्या रसायनात आहे.
परबोरेट ऑफ सोडा किंवा Sodium Perborate ह्या रसानाचे ऐवजी बोरेक्स
orex ह्या रसायनाची भुकीट सुद्धा वापरता येते. कारण बोरेक्स रसायनाचा
गुणधर्म कपड्यांना उजळ-शुभ्र करण्याचाच असतो. 10) ऑप्टिकल व्हाइटनर
किंवा दृष्टिगोचर रसाने-टिनोपॉल सदृश्य गुणधर्माची ही रसाने फिकट
पिवळसर रंगाचे भुकटी स्वरूपात विकत मिळतात व ही केमिकल्स डिटरजंट
पावडरीमध्ये मिसळल्याने कपड्यांवर चमच चकाकी ( Brigthness) येते व
धुतलेले कपडे अधिक आकर्षक दिसतात. दररोजच्या वापरातील कपडे
धुण्यासाठी तयार करावयाच्या निर्मलकामध्ये वापरली जाणारी विविध
गुणधर्माची रसायने (केमिकल पावडर्स) पांढरट रंगाची असतात. ही रसायने
एकत्रित मिसळून व सर्वमिश्रण एकजीव व्हावे म्हणून नायलॉन चाळणीतून
(Mesh) गाळली जातात व नंतर त्यात अँसिडस्लरी मिसळली जाते. ह्या
अँसिडस्लरीचे तपकिरी काळपट रंगामुळे तयार होणारी डिटरजंट पावडरीला
मळकट रंग येतो. हा मळकट काळपट रंग नाहीसा व्हावा व डिटरजंट पावडर
आकर्षक दिसावी म्हणून पिगमेंट कलरर इमलशन पाण्यात मिसळून व त्या
पाण्यात अंसिडल्सरी मिसळून तयार झालेले फिकट पिवळट रंगाचे किंवा निळसर
झाक असलेले अँसिडस्वरीचे द्रावण डिटरजंट पावडरमध्ये वापरावयाच्या वाशिंग
सोडा, ट्रिपोटी, फॉस्टे, मेटासिलिकेट इ. विविध केमिकल पावडर्सचे मिश्रणावर
ओतले जाते व मिश्रण एकजीव करून फिकट निळसर किंवा लेमनयसो
रंगाची जिटरजंट पावडर तयार केली जाते.

2) कपडे (व्सत्र) धुण्यासाठी डिटरजंट पावडर

ही पावडर तयार करताना उपयोगात आणआवयाची सर्व रसायने (केमिकल
पावर्डस) पाण्यात सुलभरित्या व पूर्मपणे विरघळारी अशीच हवीत.
कपडे धुण्यासाठी उपयुक्त अशी फिकट पिवळट रंगाची व सुवासिर डिटरजंट
पावडर तयार करण्याचा पाठ ( Receipe) खालली प्रमाणे.य

1) वॉशिंग सोडा किंवा सोडा 750 ग्रॅम्स
2) सोडियम ट्रिपोली फॉस्फेट 750 ग्रॅम्स

पान नं. 17

3) सोडियम मेटा सिलीकेट 500 ग्रॅम्स
4) बोरॉक्स पावडर 250 ग्रॅम्स
5) सी.यएम्. सी. पावडर 100 ग्रॅम्स
6) ग्लाबर्स सॉल्ट (सोडियमसल्फेट) 2,100 ग्रॅम्स
7) सुगंध 10-15 ग्रॅम्स
8) मिगमेंट लेमनयलो इमलशन 10 ग्रॅम्स
9) डोडिसिल बेंझिन (अंसिडस्लरी हार्ड) 500 ग्रॅम्स

कृती- सर्व केमिल पाववर्डस वजन करून घ्याव्यात,

सोडियन ट्रिपोली फास्फेट किंवा मेटासिलिकेट इ. रसायनांमध्ये गुठळ्या
(Lumps) असल्यास अशी रसायने खलबत्त्यात कुटून व नाययलॉन चाळणीने
चाळून त्यांची भुकटी करावी. नंतर पाठातील क्र. 1 ते 6 मधील सर्व रसायने
पावडर स्वरूपात एकत्र मिसळा. मिक्षण एकजीव होण्यासाठी नायलॉन
चाळणीचा वापर करावा.

लाकडी फ्रेमला नायलॉनची जाळी घट्ट ताणून बसवली की मजबूत चाळणी
तयार होते.

सर्व मिश्रण जाडसर पॉलिथिन शीटवर (प्लास्टिक कागदावर) पसरवून
लाकडी उलथन्याने मिश्रण एकजीव करावे.

नंतर प्लास्टिक चे उथळसर ट्रेमध्ये अदमासे पाव लीटर (250 सीसीज) थंड
पाणी घेवून त्यात अंसिडस्लरी (हार्ड) मिसळावी मिश्रण एकजीव पातळसर
झाल्यावर त्यात पिगमेंट्यलो कलर इमलशन ओतावे. आता अंसिडस्लरी मिश्रित
फिकट पिवळट रंगाचे द्रावण केमिल पावडर्समध्ये थोडे थोडे मिसळावे म्हणजे
पावडर्सला फिकट पिवळ्या रंगाची झलक येईल व अंसिडस्लरी सर्व रसायनांचे
पावडर्समध्ये मिसळली गेली आहे ते समजेल.

प्लास्टिक शीटवर लाकडी उलथन्याने सर्व मिश्रण खालीवर एक जीव करावे
पावडर्सला किंचित ओलावा आला तरी ही पावडर (मिश्रण) प्लाटस्टिक कागदावर
पसरवून ठेवली की डिटरजंट पावजर मधील ओलावा निघून जातो व पावडरकोरडी होते.
प्लास्टिक शीटवर केमिकल पावडर्सचे मिश्रण करणअयाऐवजी

पान नं. 18

प्लास्टिक टब मध्ये सर्व पावडर्सचे मिश्रण ओतून त्यावर अँसिडस्लरीचे पाण्यात
कालवलेले रंगीत द्रावण ओतले व सर्व पावडर्स एकजीव केल्या तरीही मिश्रण
जास्त चांगले एकजीव होते- मिश्रण एक जीव होत असतानाच सुंगधी अर्काचे
द्रावण ह्या मिश्रणात थोडे थोडे टाकावे म्हणजे पावडरमध्ये सुगंध दरवळते.

3) पाठ नं. 2 टिनोपॉल सदृश्य रसायन मिक्षित निळसर झाक
असलेली डिटरजंट पावडर.

पावडर कि.ग्रॅम्स
1) वॉशिंग सोडा 1-000
2) सोडियम ट्रिपोटी फॉस्फेट 1-000
3) सोडियन बायकार्बोनेट -500
4) सोडियन परबोरेट -100
5) ग्लाबर्स सॉल्ट 1-000
6)कॉमन सॉल्ट(खाण्याचे मीठ) -800
7) टिनोपॉल -014
8) पिगमेंट ब्ल्यू इमलशन -010
9) अँसिड स्लरी हार्ड -450
एकूण 5 किलो

कृती- वर दिलेल्या (क्र.1) पद्धतीनुसार

4) किफायतशीर (स्वस्त किंमतीची) व उपयुक्त गुणधर्माची
डिटरजंट पावडर

पावडर कि.ग्रॅम्स
1) वॉशिंग सोडा 2-250
2) सोडियन बायकार्बोनेट 1-120
3) कॉमन सॉल्ट(पांढरेशुभ्र) 1-200
4)अँसिडस्लरी(हार्ड) -400
5) पिगमेंट लेमनयलो इमलशन -010

पान नं. 19

5) भांडी घासणेसाठी (स्वच्छ करण्यासाठी) डिटरजंट पावडर
किंवा वड्या तयार करण्याची रीत.

शहरी भागात व ग्रामीण भागातसुद्धा दररोजच्या वापरात तांबा, पितळ
भांड्याऐवजी स्टे. स्टीलस हिंडालियम अँल्युमिनियम इ. धातूची भांडी जास्त
प्रमाणात हल्ली पावरली जातात तसेच कपबशा इ. क्रेकरी व काचचे पेले
प्लास्टिक मग्ज - टब्ज् इ. विविध वस्तूंचा वापर मुबलक प्रमाणात केला जातो.

या वस्तू स्वच्छ -निर्मळ करण्यासाठी राख-माती साबणाची पावडर इ. चा
उपयोग करण्यऐवजी क्लीनिंग पावडर्स (शाइन इट, क्लीनॉल इ.) वापरणे जास्त
सोयीचे व कमी श्रमाचे होते.

कपडे धुण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या डिटरजंट पावडर्स व भांडी घासण्यासाठी
वापरात येणाऱ्या क्लीनिंग पावडर्स (Cleaning Powders) ह्या दोन्ही पावडरी
जिटरजंट वर्गातीलच असल्या व ह्या दोन्ही पावडर्समध्ये जेडिसिट बेंझिन किंवा
अँसिडस्लरी हे रसायन वापरले जात असले तरी वरील दोन्ही प्रकारच्या
(डिटरजंट पावडर व क्लीनिंग पावडर्स) पावडर्समध्ये मूलभूत फरक म्हणजे
कपडे धुण्याची पावडर 100 टक्के पाण्यात विरघळणारी असते परंतु भांडी व
तत्सम वस्तू स्वच्छ करण्यासाठी वापरात येणारी क्लीनिंग पावडर फक्त 4-50
टक्केच पाण्यात विरघलते म्हणजेच भांडी घासण्याच्या क्लीनिंग (डिटरजंट)
पावडर्समध्ये 55 ते 60 टक्के प्रमाणात पाण्यात न विरघळणारे डोलोमाईट
प्युमिस पावडर टाल्क पावडर बारिकरेती इत्यादीची भुकटी मिश्रण केलेली
असते. पाण्यात न विरघळणाऱ्या, डोलोमाईट प्युमिस पावडर इ. पदार्थामुळे
चिकट-तेलकट-ओशटपणा पूर्णपणे निघून जातो. ह्या क्लीनिंग पावडर्स भुकटी
(पावडर) स्वरूपात 2 ते 5 किलो वजनाचे पुड्यातून विकल्या जातात.
डोलोमाईट (दगडाची पांढरी भुकटी) मुळे या क्लीनिंग पावडर्स वजनात जड
असतात परंतु किंमतीत खूप स्वस्त होतात. डोलोमाईट पावडर दर्जानुसार 25
ते 30 पैसे प्रति किलो मुबलक प्रमाणात विकत मिळते.

6) भांडी घासण्यासाठी क्लीनिंग पावडर (डिटरजंट ) तयार
करण्याचा मार्गदर्शनक पाठ.

1) सोडाअँश (वॉशिग सोडा ) 175 ग्रॅम्स

पान नं. 20

2) सोडियम बायकार्बोनेट (खाण्याचा सोडा) 75 ग्रॅम्स
3) डोलोमाईट पावडर (वस्त्रगाळ भुकटी) 650 "
4) डिटरजंट स्लरी Acid Slurry( Hard) 50"
5) फोम बुस्टर (Foaming Agent) Slsp पेस्ट 30 "
6) सुगंधी अर्क जस्मि इ. 20 "
1000 (1 किलो)

कृती . क्र. 1 ते 3 पावडर्स वजन करून एकत्रित मिसळाव्यात नंतर अँसिडस्लरा 100
सीरीज थंड पाण्यात मिसळून त्या मिश्रणात वरील पावर्डस मिसळाव्यात सर्व मिश्रण एकजीव
करावे व शेवटी फोम बुस्टर व सुगंधी अर्क एका पाठोपाठ मिसळून सर्व मिश्रण नायलॉन मेश
मधून चाळून घ्यावे.

भांडी व अन्य गृहपयोगी वस्तू घासण्यासाठी (स्वच्छ करताना) वरील प्रकारच्या क्लीनिंग
पावडर्स वापरण्यऐवजी तशाच गुणधर्माच्या वड्या क्लीनिंग केक्स वापरल्यास कमी खर्च होते
व पावडर वाया जात नाही. मोरीत किंवा मोरीच्या जाळीवर डोलोमाईट पावडर हे पाण्यात न
विरघळणारे रसायन साचून रहात नाही. मोरीचा पाईप तुंबणे (पाण्यात न विरघळणाऱ्या
डोमाईट पावडरचा थर जाळीवर किंवा मोरीचे पाईपचे बाजूला चिकटून बसतो.) इ. समस्या
येत नाहीत. भांडी घासताना मोलकरणी क्लीनिंग पावडर्सची उधळण राखे प्रमाणे करतात
म्हणूनच क्लीनिंग पावडर्स ऐवजी भांडी घासताना क्लीनिंग केक्स (वड्या) चा वापर केल्याच
भांडी घासण्याचे काम सुलभ व स्वच्छ होते.

7) क्लीनिंग कक्स (वड्या) गृहोद्योग म्हणून तयार करण्यासाठी
खालील मार्गदर्शन पाठ उपयुक्त होईल.
किलो ग्रॅम्स
1) वॉशिंग सोडा( सोडाअँश) 1-000
2) सोडियम बायकारबोनेट -600
3) सोडियम मेटा सिलिकेट -150
4) डोलोमाईट पावडर 3-000
5) डोडिसिल बेंझिन (अँसिडस्लरी हार्ड) - 225
6) कॉस्टिक सोडा द्रावण (50 टक्के क्षमतेचे) -045

पान नं. 21

7)फेसवर्धक Slsp पेस्ट -045
8) सी.एम.सी.किंवा डी.पी स्टार्च
पेस्ट (10 टक्के क्षमतेची) -750
9) थंड पाणी -190
एकूण 6 किलो

वड्या करण्यासाठी प्रथम अदमासे 1।। ते 2 लीटर्स गार पाण्यात कॉस्टीक
सोड्याचे द्रावण (क्र. 6) णिसळावे कॉस्टीक सोड्यामुळे तयार होणाऱ्या
क्षारीय (Alkaline) द्रावणात डोडिसिल बंझिन (क्र. 5) म्हणजेच अँसिडस्लरी
मिसळावी. व मिश्रण ढवळून बाजूला ठेवावे.

नंतर पाठातील क्र. 1 ते 4 केमिकल्सचा पावडरी Receipe नुसार वजन
करून एकत्रित मिसळाव्यात सर्व केमिकल्स शुभ्रवर्णाच्या पावडर्स स्वरूपात
विकत मिळत असल्याने त्यांचे एकजीव मिश्रण करणे सुलभ असते. सर्व
केमिकल पावडर्स एकजीव मिसळल्यानंतर त्या मिक्षणात कॉस्टीकसोड्याचे
पाण्यात मिसळलेली अँसिडस्लरीचे मिश्रण हळूहळू एकत्रित करावे. व हे मिश्रण
लाकडी पळ्याने एकजीव कालवावे.

सर्व मिश्रण चांगले एकक्षित झाल्यावर त्या ओलसर मिश्रणात सी.एमसीसची
पेस्ट (क्र 8) मिसळावी जेणेकरून टचिकट व घट्ट असा मिश्रणाचा गोळा तयार
होईल यातच Slsp पेस्ट (क्र.7) मिसळावी. आवश्यकतेनुसार सुगंधी अर्क 50
सीसीज पर्यत मिसळावा. व ह्या मिश्रणाचा गोळा पुन्हा एकजीव करावा. हातात
रबरी मोजे घालून सर्व मिश्रण एकजीव घट्ट चिकटसर गोळ्याप्रमाणे होईल असे
बघावे.नंतर वड्या पाडण्यासाठी प्लास्टिकच्या छोट्या पसरट तोंडाच्या खोलगट
वाटीचा उपयोग करून त्यात हा गोळा (मिश्रणाचा गोळा भरलेली) उलटी करून
डिटरजंटच्या वड्या( केक्स) पाडाव्यात. ब्या वड्या 8 ते 10 तासाचे कालावधीत
चांगल्या सुकतात. सी.एम. सी स्टार्च पेस्ट मुळे सर्व केमिकल्स एकत्र साधली
जातात व वड्यांचा (कप्स) आकार मोडत नाही. ह्या पाठ्यात दिलेल्या सोडियम
मेटासिलिकेट (क्र. 3) ह्या रसायनाचे ऐवजी सिलिकेट ऑफसोडा ह्या चिकट
पातळसर स्वरूपात मिळणाऱ्या रसायनाचा देखील उपयोग करता येतो. सिलिकेट

पान नं. 22

ऑफ सोडा हे रसायन क्षारीय गुणधर्माचे असून मळ नाशक गुणधर्माचे आहे. सी.
एम.सी.. (c.m.c) ह्या रसायनाच्या प्सेटमध्ये चिकटपणाबरोबरच Anti
Redepositing of Dirt चा गुणधर्म असल्याने भांडी घासण्याची वडी तयार
होण्यास मदत होते शिवाय भांड्यावरी घाण- मळ निघून जाण्यास C.M.C
रसायनाचा उपयोगही होता. वापर करताना ह्या वड्यांवर (Cleaning Cakes)
पाण्याने ओली केलेली नायलॉन घासणी (स्क्रबर) टेकविताच वडीतील केमिकल्स
घासणीला चिकटतात व भांडी घासताना मळ-चिकट ओशटपणा निघून
जाण्याचे कार्य सुकर होते. कुठलीही यंत्रसामुग्री (मशिनरी इ.) न वापरता
घरातल्या घरात फावल्या वेळात दैनिक गरजेच्या ह्या क्लीनिंग केक्स कुणालाही
तयार करता येतील.

8) हस्त प्रक्षासनासाठी (काळे मेणचट तेलकट हात)
सुवासिक क्लिनिंग (डिटरजंट) पावडर

कागद छापखाने, मोटार स्कूटर्स रिपेरिंग वर्क्स गॅरेजेंस, सायकल स्टोव्ह
दुरूस्ती केद्नद्र इ. ठिकाणी काम करणाऱ्या व्यक्तीना काम ओटापल्यावर तसेच
भोजनाचे सुट्टीत आपले काळे मेणचट तेलकट टिकट हात स्वच्छ धुणे(हस्त
प्रक्षालन) जरूरीचे असते बऱ्याच ठिकाणी (वर्कशॉप्स-छापखाने इ.) कपड्यांचे
साबण वडीचा तुकडा किंवा वॉशिगसोडा पावडरचा वापर कामगारांच्या हस्त
प्रक्षालनासाठी केला जातो. बारीक रेती, विटाची भुकटी, राख-माती इ.
पदार्थाचा सुद्धा काही ठिकाणी हात धुण्यासाठी वापर करतात.

वर वर्णिलेल्या वस्तूंमुळे हाताचे बोटाचे नाजूक कातडीला इजा होण्याची व
कातडी हळूवार बनण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. कपडे धुण्याचे साबण
वड्यात कॉस्टीक सोड्यासारखे तीव्र क्षार गुणधर्मीय रसायन वापरले जात
असल्याने हाताचे (बोटाचे) कातडीला निश्चितच इजा होण्याची शक्यता असते
व हाताची बोटं हुहूळी बनतात. साबणवडीला मुबलक फेस येतो परंतु नुसता
मुबलक फेस निर्माण झाल्याने हाताचे बोटांवरील तेलकट चिकट काळपटडाग
पूर्णपणे निघून जात नाहीत. कारखाना व प्रिंटीग प्रेस मधील कामगारांचे हाताचा
(बोटावरली) तेलकट मेणचट काळपटपणा निघून जाण्यासाठी हात धुताना अल्प
प्रमाणात घर्षण (Scrubing) क्रिया करू शकणारी परंतु बोटाचे कातडीला

पान नं. 23

अपायकारक नसणारे पदार्थ (केमिकल पावडर) हस्त प्रक्षालनासाठी वापरल्या
जाणाऱ्या पावडर्समध्ये असले पाहिजेत हात धुण्याची क्रिया होत असताना
प्रसन्न व सुंगधित आल्हाददायक वाटले पाहिजे. म्हणूनच हस्त प्रक्षालनासाठी
वापरावयाचाय् पावडर्समध्ये, सुंगधी अर्क वापरावयास हवा. तसेच टाल्क
पावडर-संगजिरा( मार्बल स्टोन व Tiles( पावडर) भुकटी इ. घटक काळपट
चिकट डाग काढून टाकणारी काही रसायने ह्या पावडरमध्ये मिसळ्यास
हाताचा तेलकटपणा काळपट डाग व ग्रीक इ. मुळे येणारा चिकट मेणकटपणा

त्वरित निघून जाण्यास मदत होते. वॉशिंग सोड्यासारख्या क्षारपदार्थाचा गुणधर्म
सौम्य होण्यासाठी सोडा बार कार्ब( बाय कार्बोनेट ऑफसोडाः ची पावडर भुकटी
ह्या क्लिनिंग पावडरमध्ये मिसळ्यास हाताचे बोटांना काहीही इजा (नुकसान)
होत नाही.

मार्गदर्शक पाठ व तयार करण्याची कृती :

1) टाल्क पावडर । संगजिरा भुकटी 600 ग्रॅम्स
(अतितलम नायलॉन चाळणीतून गाळलेली)
2) वॉशिंग सोडा-सोडा अँश 220 "
3) सोडियम बाय कार्बोनेट 120 "
4) डोडिसिल बेंझिन (अँसिडस्लरी हार्ड) 50 ग्रॅम्स
5) फोमिंग एजंट( SLSP) पेस्ट
Sodium Lauryl Sulphate Paste
6) सुगंधी अर्क द्रावण 3 ग्रॅम्स
एकूण (1 किलो) 1000 ग्रॅम्स

पाठात दिलेली सर्व रसायने मोजून (वजन करून) घेणे क्र्. 1 ते 3 पावर्डसचे
एकजीव मिश्रण झाल्यावर क्र. 4 ऑसिडस्लरी थोडी थोडी त्यात मिसळावी व
मिश्रण चांगले एकजीव होणेसाठी अतितलम नायनॉन चाळणीतून गाळून घ्यावे
सर्वात शेवटी Slsp ची पेस्ट किंवा पावडर मिसळावी व नंतर सुगंधी अर्क
मिसळावा. पुन्हा सर्व मिश्रण एकजीव करावे. तेलकट कालपट चिकटसर हात
धुण्यापूर्वी हातावर थोडे गारपाणी घ्यावे व अदमासे अर्धा चमचा क्लिनिंग पावडर

पान नं. 24

तळ हातावर घेऊन चांगले खसखसून चोळावे हात धुण्याची क्रिया होत असताना
संगजिरा भुकटीमुळे घर्षण होऊन व डिरजंट स्लरीमुळे डाग निघून जाण्यास
मदत होते शिवाय मुबलक फेरा व सुंगध दरवळत राहिल्याने हस्त प्रक्षालनाची
क्रिया सुखावह होते.

9) द्रवरूपी-निर्मलके

पावडर जिटरजंटस् प्रमाणेच, द्रवरूपी निर्मलकेसुद्धा स्टे, स्टील-कपबशा प्लेटस्
इ. क्रोकरी वस्तू व काच प्लास्टिक इ. विविध प्रकारातील गृहोपयोगी वस्तूंच्या
पृष्ठभागावरली (Surface) घाण-मळ, चिकटपणा नाहीस करण्यासाठी
उपयोग होतो. द्रवरूपी-निर्मलकांना (Liquid-Detergents) Surface
Cleaning Agents असेही म्हटले जाते (म्हणणअयाचा प्रघात आहे.) ही द्रवरूपी
निर्मलके पारदर्शक-मधाळ(फिकट पिवळसर रंगाची) रंगाची व चिकट घट्ट
स्वरूपात उत्पादन केली जातात किंला पाण्यासारखी सुलभ प्रवाही व सुवासिक
सुद्धा तयार करताना जेणे करून हात धुण्यासाठी (स्वच्छ करण्यासाठी) द्रवरूपी
सुवासिक निर्मलकांचा वापर करणे सोयीचे होते.

द्रवरूपी निर्मलके तयार करताना अल्किल अरिल बेझिंन किंवा अँसिडस्लरी
सॉफ्ट या पेट्रोकेमिकल्सचा उपयोग करतात. व कॉस्टीक सोडा किंवा कॉस्टीक
पोटेश (Potassium Hydroxide) ह्या रसायनाचा वापर केला जातो. डिटरजंट
पावडर्स तयार करताना सात ते आठ प्रकारच्या केमिकल पावडर्स, अँसिडस्लरी
(हार्ड) समवेत वापराव्या लागतात व ह्या सर्व पावडर्स सुयोग्य मिश्रण
झाल्यावरच गुणधर्मात श्रेष्ठ अशी निर्मलकाची पावडर तयार होते. द्रवरूपी
निर्मलक (Liquid-Detergent) तयार करताना फक्त दोन तीन प्रकाराचीच
रसायने अँसिडस्लरी (सॉफ्ट) समवेत वापरावी लागतात व ही रसायने पाण्यात
विरघळ्यावर त्यांचे एकजीव मिश्रण करून द्रवरू निर्मलक तयार होते
म्हणजेच पावडर डिटरजंटस मध्ये सुगंध- सुवास
मिश्रीत केल्यास. हात स्वच्छ करण्यासाठी सुलभतेने उपयोग करता येतो

पान नं. 25

उत्पादन क्रिया सोपी-कमी श्रमाची व तुलनात्मक दृष्ट्या (पावडर्सपेक्षा) स्वस्त
किंमतीची द्रवरूपी निर्मलके तयार करण्यास साधन सामुग्री सुद्धा थोडीच लागले.

द्रवरूपी निर्मलके तयार करण्याची रीत व मार्गदर्शक पाठ

(Recipe)
1) कॉस्टीक सोडा 0.190 ते 0.200
गारपाणी 0.500
2) अँसिडस्लरी (सॉफ्ट) 1.200 ते 1.250
गारपाणी 6.250
3) युरिया 0.300
लीटर्स 9.00

कृती- प्लास्टिकच्या छोट्या टब््मध्ये गारपाणी अदमासे अर्धालिटर मोजून
घ्यावे व त्यात कॉस्टीक सोडा विरघळवावा. कॉस्टीक सोड््याचे द्रावण थंड होऊ
द्यावे. मग प्लास्टितकच्या बकेट मध्ये गार पाणी 6 1/4 लीटर्स मोडून घ्यावे व त्या
पाण्यात अँसिडस्लरी मिसळावी. सर्व मिश्रण लाकडी दांड्याने एकजीव करावे.
पातळ घट्टसर फिकट काळपट परंतु पारदर्शक द्रावण तयार होईल हे द्रावण थंड
झाल्यावर त्यात कॉस्टीक सोड्याचे (क्र.1) थंड द्रावण सावकाश मिसळावे. असे
मिश्रण करीत असताना अँसिडस्लरी व कॉस्टीक सोड्याचे द्रावण यांची
रासायनिक क्रिया होऊन पांढूरक्या रंगाचे (Milky) द्रावण तयार होईल. ह्या
द्रावणाचे PH टेस्ट पेपरच्या उपयोग करून परिश्रण करावे लागते. पी.एच.टेस्ट
पेपरलाच युनिव्हर्सल इंडिकेटर (Universal Indicator) असेही नाव आहे.
औषधी रसायन उद्योगात PH टेस्ट पेपर्सची आवश्यकता असते हे कागद तांबूस
पिवळट रंगाचे व छोट्या तुकड्यांचे स्वरूपात (Paperstrips) विकत मिळतात.
ह्या कागदाचे तुकड्यावर आम्ल द्रावणाचे थेंब टाकल्यास कागदाचा रंग तांबूस
होतो व क्षारीय (Alkaline) द्रावणाचे थेंब टाकल्यास कागदाला निळसर रंग येतो.
जर उदास (Neutral) द्रावणाचे थेंब टाकले तर पी.एच. पेपर्सचा रंग बदलत
नाही तसाच रहातो.

अँसिडस्लरीचे द्रावणात कॉस्टीक सोडा द्रावण मिसळण्यानंतर ह्या मिश्रणांचे
एक-दोन थेंब पी.एच पेपर स्ट्रीपवर टाकावे व PH पेपरवर तांबूस रंग आला तर
ह्या मिश्रणात कॉस्टीक सोड्याचे थंड द्रावण आणखी टाकावे परंतु PH काग

पान नं. 26

पट्टीवर काळपट निळा रंग आला तर कॉस्टीक सोडा द्रावण जास्त झाले
असे समजावे व ह्या मिश्रमात अँसिडस्लरी (सॉफ्ट) थोडी थोडी मिसळावी जेणे
करून पी.एच. कागदपट्टीवर फिकट निळसर रंग छटा येईल. अशा प्रकारे कॉस्टीक
सोडा व अँसिडस्लरी यांचे संतुलित मिश्रण तयार झाले म्हणजे या मिश्रणात
युरिया (Urea) हे पांढऱ्या दाणेदार स्वरूपातील रसायन मिसळावे. युरिया
अदमासे अर्धा ते पाऊण लीटर गार पाण्यात मिसळून वापरल्यास लिक्विड
डिटरजंटला पारदर्शकव्त व थोडा घट्टसरपणा येईल व मधाळ रंगाचे चिकटसर घट्ट
पारदर्शक द्रवरूपी निर्मलक तयार होईल.

10) सुवासिक-सुगंधी द्रवरूप निर्मलक

Scented Liquid Detergent

जस्मिन, गुलाब, मोगरा इ. सुगंधी अर्क वापरून सुवासिक द्रवरूप डिटरजंट
तयार करण्यासाठी वरील पाठानुसार लिक्विड डिटरजंट तयार करावे व ह्या
द्रावणात 1:1ह्या प्रमाणात गारपाणी मिसळून व मिश्रण एकजीव करून प्रवाही
निर्मलक तयार करावे. आपणाला हव्या असलेल्या सुगंधी द्रावणाचा अर्क 1/2 ते
1 चमचाभर 1/4 लिटर गार पाण्यात मिसळून हे पाणी द्रवरूप निर्मलकाता
मिसळावे म्हणजे सुगंधी निर्मलकाचे प्रवाही द्रावण तयार होईल.

ह्या सुगंधी द्रावणात फिकट हिरवा किंवा गुलाबी रंग ग्रावण मिसळल्यास फिकट
रंगाचे सुगंधी द्रावण (निर्मलक) तयार होईल. वॉशबेसिन जवळील साब-
पात्रात सुगंधी निर्मलकाचे द्रावण भरतात व भांडे उपड़े करून निर्मलकाचे 2-4
थेंब हातावर घेतल्यास हात स्वच्छ होऊन सुगंध दरबळतो.

हॉटेल्स-कॅटीन्स इ. मधून हस्तप्रक्षालनासाठी साबणवडीचे ऐवजी सुगंधी
निर्मलकाचे द्रावण वापरणे जास्त किफायतशीर व सोईचेही होते.

11) सुवासिक अगरबत्ती- उदबत्ती

भरपूर भांडवल, अवजड यंत्रसामुग्री, कारखान्यासाठी मोठे आवार, उच्च
दर्जाचे तांत्रिकज्ञान इ. गोष्टी (बाबी) असतील तरच उद्योगधंदा सुरू करता
येईल अशी परिस्थिती ज्या व्यवसायात (उद्योगात) मुळीच नाही पण तरीही
उत्पादन केलेल्या मालाला सर्व ठिकाणांहून सतत बाराही महिने मागणी असतेच
असा उद्योग म्हणजे सुवासिक अगरबत्ती उत्पादन व्यवसाय होत हे फारच

*
﻿
धो. वि. देशपांडे
03-07-25
Marathi
एकूण पाने :- 8
FROM 60 TO 67

+

एंक अन्वयार्थ

पान नं 60

यात्रिक

ग्रेस आणि जी. एं. कुलकर्णी ही मराठी साहित्यातली दोन महागूढे. एंक कवि. दुसरा
कथाकार. पण दोघांचा साहित्याचा फर्मा एंक आहे. ग्रेसच्या कवितेचा मोह पडतो. मन तीत
चिंब डुंबून उल्हासते. पण बुद्धीला ती कळत नाही. न कळता भावणे हा त्या कवितेचा गुण.
जी गत ग्रेसच्या कवितेची, तीच जी.एं. कुलकर्ण्याच्या कथेची. त्यांची कथा आवडते.
ह्दयाला दावे लावून आपल्याबरोबर फरपटत नेते. क्षणभर त्याला सुन्न करते. वाचून संपली
की रसिक, साक्षेपी वाचकाला गावल्यासारखी वाटते. पण तसे वाटत असतानाच त्याच्या
हातून निसटते. मागे ठेवून जाते ती फक्त एंक अंतर्मुख विषण्णता, अनेक अनुत्तरित प्रश्न,
असंख्य गूढ उपप्रश्र, अस्वस्थ विचारमाला, आणि अज्ञेय भावानुभावाचां एंक गुंता. त्यांच्या
कथेची ही शक्ती अजब आहे. अलिकडच्या कथा सोडा. त्या तर काहींच्या मते शेवाळलेल्या
आहेत. पण त्यांच्या जुन्या कथांचा पोतही हाच आहे. असाच आहे.

पु.भा.भावे, गंगाधर गाडगीळ, अरविंद गोखले, व्यंकटेश माडगूळकर ही मराठी
कथाप्रांतातील मातबर श्रेयनामे. पण त्यांचा बाज आणि जी. एं. कुलकर्णी यांची कथा यांचे
घराणे कधीही एंक नव्हते आणि आजही एंक नाही. कथाकार मातबर असो किंवा मामुली
असो, प्रत्येकाला समूहात बुडूत गेलेला माणूस कळून घ्यायची इच्छा असते. प्रत्येक व्यक्ती
त्याच्या मते एंक विश्व असते. म्हणून ते त्या व्यक्तीच्या मनाचे पदर उलगडून त्यांचे वेगवेगळे
पोत दाखवतात. त्याचे पापुद्रे दूर करून त्याचा नाभा नागवा करतात. जी. एंं. चे तसे नाही.
त्यांच्या लेखनीकळेची प्रक्रिया थेट उलट आहे. त्यांना व्यक्तीत समष्टी दिसते. `दिसते' हा
शब्दप्रयोग चुकला. ते `व्यक्तीत समष्टी ' पाहतात. त्यामुळे त्यांच्या पात्रांची व्यक्तीगत दुःखे
अखिल मानव समाजाची दुःखे होऊन बसतात. व्यक्तीच्या प्रश्नांचा मानवाच्या प्रश्नांची
गूढगंभीर उदात्तता प्राप्त होते. तिचे जयपराजय मानवाचे जयपराजय ठरतात.

सर्वसाधारणपणे सिंधूतून बिंदू वेगळा करून दाखवणे ही कथाकाराची कमाल मानली
जाते. जी. एं. विंदुत सिंधूचे दर्शन घडवतात. त्यामुळे जी.एं. ची कथा म्हणजे प्रतीक-कथा
असा अनेकांचा गैरसमज आहे. वास्तवात ती प्रतीकाच्या पलीकडे जाते. बिंदुत सिंधूचे दर्शन
होणे म्हणजे काय ? बिंदू म्हणजे एंचटूओ. सिंधु म्हणजे एंचटूओचा भला मोठा साठा.म्हणून

पान नं 61

जे नियम बिंदुला, तेच सिंधूला - याला प्रतीक म्हणतात. जी. एं. चा बिंदु-सिंधु-संबंध असा
नाही. बिंदुंचा साठा म्हणजे सिंधु नाही. याचे भान जी.एं. ना आहे. म्हणून बिंदुचे गुणधर्म
वेगळे, सिंधुचे वेगळे, हे ते कधीही विसरत नाहीत. सिंधुला खळाळी असते. बिंदुला असतेच
असे नाही. बिंदु विध्वंसगर्भ असू शकतो, पण त्याची विध्वंसशक्ती परिमित असते. सिंधु
अफाट विद्धंसशक्ती बाळगूनदेखील अनेकांचे पोषण करू शकतो. नव्हे, करतो. इतकेच नव्हे,
तर जी.एं.चा बिंदू सिंधू सोडू शकतो, पण त्याची विध्वंसशक्ती परिमित असते. सिंधू
अखंड धडपड चालू असते. म्हणूनच तो प्रश्न विचारतो. त्याला शंका येतात. त्याच्यापुढे
उपप्रश्न उभे राहतात. तो त्यांची उत्तरे कधी शोधतो, कधी शोधत नाही. काही झाले तरी
त्यांची उत्तरे मिळत नाहीत. मिळाली तरी उपप्रश्नांपुढे ती टिकत नाहीत. हे प्रश्न एंका बिंदूचे
नसतात. एंक बिंदू मुखर असतो हे खरे. पण त्याच्या वाणीतून प्रश्न येतात ते सर्व बिंदूंना
ग्रासून उरणारे प्रश्न असतात. सर्वानाच या प्रश्नांची जाणीव असते, असे नाही. नेणिवेच्या
आनंदात त्याचे आयुष्यमान अखंड अवरित चालू असते पण ते त्या प्रश्नांपासून मुक्त
नसतात. त्यांच्या उत्तरांपासून मुक्त नसतात. आणि सर्वात अखेरचे म्हणजे त्यात अंतर्निहित
असलेल्या परिणामापासून तर कधीच मुक्त नसतात. या अर्थाने जी.एं. च्या एंका बिंदूचे प्रश्न
सर्व बिंदूचे प्रश्न असतात, आणि कधी कधी खुद्द सिंधूचेही असतात. या प्रश्नांचा पोत मात्र
वेगळा असतो.

जी.एं आपल्याला तत्त्वज्ञानाच्या प्रांतात नेतात. मानवाचा अतीत काय ? अनागत कसा
असेल ? दोघांच्या मर्यादा कोणत्या ? असले प्रश्न त्यांना भंडावतात. यांची उत्तरे शोधायची,
तर त्या शोधात साहाय्य बुद्धीचे. ही बुद्धी तरी खरी आहे का ? तिला कळणारे सत्य अंतिम
सत्य असते का ? मग अतिंम सत्य म्हणजे काय ? असत्य कशाला म्हणायचे ? या
सत्यासत्यविचारातून सद्सद््विवेक स्फुरतो. आणि मग समोर उभी ठाकते ती पापणुण्यद्वयी.
पुन्हा प्रश्न: पाप काय ? पुण्य कोणते? या साऱ्या तत्त्वज्ञानाचे गाठोडे लटकावण्याचा खुंट्या
म्हणजे जी. एं. च्या कथा. प्रत्येक कथेत अशा प्रश्नावली आहेत. काही तर जी.एं.नी
स्पष्टपणेच मांडल्या आहेत. अनेक क्यांत अध्याह्दयत आहेत. त्यांची साधी गोष्ट : `राधी'
`साधी' म्हणजे सर्वाना कळेल अशी. पण तीही राधीबद्दल बोलता बोलता स्वतः वाचकाबद्दलही
बरेचसे सांगून जाते. आणि जेवढे सांगते त्यापेक्षा अधिक सुचवते. राधीचे भोक्तव्य हे तिचे
एकटीचे भोक्तव्य नाही- ते आपणां सर्वाचे भोक्तव्य आहे. जी. एं. वाचा न वाचा, त्यातून
आपली सुटका नाही याचा प्रत्य आपल्याला येतो. आणि मग आपल्यापुढे प्रश्नावलीच्या
प्रश्नावली उभ्या राहतात. म्हणूनच जी. एं.च्या कथांना प्रश्नोपनिषदांची दीप्ती चढते.
इतरांचे कथासंग्रह एंका बैठकित वाचून पुरे करता येतात. जी. एं. च्या कथासंग्रहांचे तसे होत
नाही. ते यामुळेच हा. जी. एं. चा गुणही आहे, दोषही आहे. प्रतेयक कथा एंक नवी डोकेदुखी
घेऊन येते. ज्याला ती पेलते, तो एंकेक करीत त्यांच्या कथा वाचतो. ज्याला पेलत नाही, तो
जी.एं.च्या वाटेला जात नाही. `गुणः दोषायन्ते' हेच जी.एं.चे भागधेय होय. म्हणूनच
जी. एं. तारीफ अनेक करतात. पण समजून जी. ए. वाचणारा क्वचित कधी
आढळलाच तर आढळतो.

वर तत्त्वज्ञानावर उल्लेख आला. जी. ए. कुलकर्णी यांच्या तत्त्वज्ञानाचे अनेक
पैलू आहेत. खुद्द जी. ए. वैष्णव संप्रदायात वाढले असावेत. वैष्वण म्हणजे वीर-वैष्णव,

पान नं. 62
तप्तमुद्रा, इंग्रीजमुळे ख्रिस्ती तत्त्वज्ञानाशी त्यांचा परिचय असावा. ग्रीक डायलेक्टिक्स त्यांना
अज्ञात नाही. अस्सित्ववादाचे त्यांना वावडे नसावे. म्हणूनच त्यांच्या गोष्टींतील तत्त्वचर्चा
काही वेळा अनेकविध संवादी-विसंवादी वळणे घेते. आणि त्यामुळेच अनेकांना ती एक
`स्यूडो-फिलॉसॉफी' असावी असे वाटते. कथेच्या संदर्भात ही फिलसॉफी खरी आहे का स्यूडो
(आभास निर्माण करणारी) हा प्रश्न नाही. प्रश्न आहे, तिच्याबरहुकून त्यांनी उभारलेले प्रश्न
कसे आहेत. ते खरे आहेत का खोटे आहेत ? हा विचार येताच त्यांच्या प्रशअनांचे महत्तव
आपल्या ध्यानात येते. आणि आपण त्या ओझ्याखाली गुदमरून वाकतो. असो.

जी. ए. कुलकर्णी यांची ही प्रश्नोपनिषदे रूक्ष नाहीत. कुठे कथासरित्सागराची घडण,
कोठे अरेबियन नाईट्रसचा बाज, कुठे अँपोक्रिकल स्टोरीचा साचा, असा त्याचां वेगवेगळा
घाट आहे. कधी कधी असंभवाला संभाव्याचे रूप देऊन ते आपल्याला अद्भुताच्या प्रदेशात
घेऊन जातात. शब्दकळा त्यांच्या लेखणीला बोथीवर कसलेल्या नटारांगी नर्तकीसारखी
नाचते. प्रतिमा आणि प्रतीके त्यांच्यासमोर हात जोडून उभी आहेत. म्हणून जी. एं. ची कथा
कधी कंटाळवाणी होत नाही. वाचक कथासूत्राचा मागोवा घेत तिच्याबरोबर स्वचेछेने वाटचाल
करीत जातो. या वाटचालीत त्याची दमछाक होते. पण ती थआंबली रे थांबली की तो पुन्हा आपला
जिथून निघाला होता तिथेच. चक्राकार घुमवणाऱ्या गाडीतून प्रवास करणाऱ्या माणसाची गत.
गाडी धावते आहे तोपर्यंत जग आहे, त्याचे सौदर्य आहे, भीषणता आहे, भव्यता आहे, आणि
त्याबरोबरच त्या जगाची उदात्त विषण्णताही आहे. पण ती थांबली रे थांबली की पुन्हा तो
जिथून निगाला होता तिथेच. पुन्हा तेच त्याच्या घरकुलाचे सपाट, अरंद अंगण आणि
त्याच्यावर अखंड सळसळणारी उदात्त सावली करून उभा राहिलेला भव्योदात्त अश्वत्थ.
एकूण काय ? तर गतिहीन वेग. म्हणजेच व्ही--0. गतिहीन वेग हेच जी.ए.कुलकर्णी यांच्या
कथेचे रूप आहे. त्या वेगाचा झपराटा मात्र अफाट दिसतो. त्यामुळे विश्वरूदर्शन होते. जे
प्रश्न कधई आपल्याला सुचले नसते, ते आपल्यापुढे येतात. त्यामुळे कल्पनातीत उत्तरे स्फुरतात.
ती स्फुरतानात स्वतःचा फोलपणा सूचित करतात. आणि शेवटी विषण्ण जाणीव उरते ती
एक : आपली उतत्रे फोल आहेत हे खरे; पण आपले प्रश्न तरी ठोस होते का ? मग जी.एं.च्या
कथाविश्वातील या वाटचीलीचे प्राप्तव्य काय ? बुद्धी घासून तिला आकार देणाऱ्या
विचारमालिका, मनाला उभारी देणारा श्रम, त्या श्रमांची ह्दयाला आलेली एक अलौकिक तकाकी
आणि आत्बलाला उभारी देणारा एक शांत तकवा. हेच तिचे प्राप्तव्य. हे प्राप्तव्यदेखील
येरागबाळ्याच्या नशिबी नसते. ते भागधेय एखाद्याच जाणत्या साक्षेपी मनाचे. ज्याला हा
तकवा लाधला तो भाग्यवान.

अशाच दुर्मिळ अवघड कसाची कथा म्हणजे `यात्रिक'. तिची जात
अँपोक्रिफल स्टोरीची. सर्वान्टिजच्या डॉन क्विक्झोट (खरा उच्चार `किओट') चे हे उत्तरकांड
चुकले, उत्तरकांडाचे एक नवे संस्करण. वर `अँपोक्रिफल' शब्द आला आहे, म्हणून आता
अँपोक्रिफल स्टोरी म्हणजे काय हा प्रपंच.

अँपोक्रिफल स्टोरी लिहिण्याची पद्धत कोणी सुरू केली ? केव्हा सुरू झाली ? हा विषय
संशोधनाचा. त्या आडरानात शिरण्याचे येथे कारण नाही. पण या कथाप्रकाराचा दादा म्हणजे
कारेल कापेक. त्याचा `अँपोक्रिफल स्टोरीज' म्हणून एक कथासंग्रहच प्रसिद्ध आहे.
`अँपोक्रिफल' या शब्दाचा अर्थ `खोटा, कल्पित,शाबीत न झालेला.' मूळ शब्द `अँपोक्रिफा.'

पान नं. 63

ज्यांचा धर्मग्रथांत मागून घुसडलेला आणि खुद्द ज्यूंना अमान्य असलेला भाग. या अर्थाने
`यात्रिक' हा `डॉन क्विक्झोट' चा अँपोक्रिफा आहे. अशा कथेची कल्पना स्पष्ट व्हावी म्हणूनच
कापेकचा खालील अँपोक्रिफिक विष्कंभक.

कापेकच्या कथेत एक इंग्रज प्रवासी शेक्सपिअयनंतर तीस-पत्सीसेक वर्षानी व्हेरोना या
गावी गेला. त्याचा उद्देश काय ? तर रोमिओ आणि जूलिएट यांच्या समाधींचे दर्शन घेणे.
गावात गेल्यावर त्याने चौकशी केली. `शेक्सपिअरने अमर केलेल्या त्या दोन प्रेमी जिवांच्या
समाधी कोठे आहेत ' प्रशअन ऐकणारा स्तिमितच झाला. त्याने विचारले, `जिवंत माणसांची
समाधी केव्हापासून बांधायला लागले ? अहो, ज्यूलिएट आजही ठणठणीत दिसते. ती तीन
नातवांच्या आजीचे सुखी जीवन जगत आहे.' प्रवासी अवाक होऊन विचारता झाला, `मग
तिचे आणि रोमिओचे लग्न झाले काय ?' उत्तर मिळाले, `नाही हो. दोघांचा पोरवयातील
मूर्खपणा तो. दोघे थोडी मोठी झाली आणि तो संपला. तिला एका सरदाराने मागणी घातली.
आज ती सुखात आहे.' प्रवाशाने विचारले, `आणि रोमिओ? ' व्हेरोनाच्या लोकांनी त्याला
सांगितले, `त्यानेही एक चांगली मुलगी पाहून लग्न केले. त्याचीही मुलेबाळे आहेत. दोन
वर्षापूर्वी तो आजारी होता.' हे ऐकून त्या बिचाऱ्याने मान खाली घातली. दुसऱ्याच दिवशी
त्याने व्हेरोनाला रामराम ठोकला. - कपेकची गोष्ट इथेच संपते. गोष्ट भाष्य अपेक्षीत नाही.
ज्यांनी रोमिओ-जूलिएट वाचले आहे, त्यांना कापेकची कथा अधिक कळेल. शेक्सपिअरच्या
नाटकांकले स्वप्निल पौंगड प्रेम आणि कापेकच्या अँपोक्रिफातील वास्वव या दोहोंतील विदारक
विरोधस जाणवेल. ज्यांना रोमिओ-जुलिएट माहीत नाही. कतापेकची कथा त्यांच्याकरता नाही.
अँपोक्रिफातील ही तेजाबी दाहकता साहतसाहतच जी. एं. ची `यात्रिक' वाचायला हवी. तशी
ती कुणी वाचली तरच डॉन क्विक्झोट व सँको पांझा यांची नवी परिमाणे त्याला मापता येतील.

`यात्रिक' हा `डॉन क्विक्झोट'चा अँपोक्रिफा. म्हणून आता डॉन क्विक्झोटचा प्रपंच.
सर्वसाधारण सुशिक्षिताला हे नाव माहीत असते. पण त्याचे महत्तव कळत नाही. डॉन हे
सर्वाटीझच्या प्रतिभेचे अपत्य. त्याच्या काळात लोकांना `नाइंट एरंट्स' च्या कथा व त्यांच्या
शौर्यगाथा यांचे वेड होते. त्यांची टवाळी उडवण्यासाठी म्हणून सर्वाटीझने हा ग्रंथ लिहिला.
उद्देश साधाच. टवाळीची आणि मनोरंजनाचा. पण सर्वाटीझच्या लेखणीतून बाहेर पडला तो
एक एलौकिक ग्रंथ. वर वर दिसायला तो संपूर्णपणे निरूपद्रवी दिसतो. ब्रिटिशांच्या
कारकिर्दीत जेलमध्ये देशभक्तांना, विशेषतः क्रांतिकारकांना, वाचनासाठी देण्यात येणाऱ्या
ग्रंथांत `डॉन क्विक्झोट 'ला अग्रमान असे. आजही लोक त्याच्याकडे एक काळाकाढू मनोरंजन
म्हणूनच पाहतात. पण ते खरे नाही. विचार केला तर ग्रंथात मनोरंजनाच्या पलिकडचे
बरचसे दिसेल. म्हणूनच तर डॉन क्विक्झोट व सँको पांझा ही जोडी अमर होईन बसली आहे.
किंहबहुना तिने देशोदेशीच्या अनेक भाषांत अवतार घेतलेले दिसतात. इंग्रजीतला सॅम्युएल
पिक््विक आणि त्याचा व्हॅले सॅम वेलर हे इंग्रजीतले पहिले डॉन आणि सँको वुडहाउसचा
बर्टी वूस्टर आणि जीव्ह््ज ही तशीच दुसरी जोडीगोळी. मराठीतले चिमणराव आणि
गुंड्याभाऊ हेही पगडी-उपरण्यातले डॉन आणि सँकोच.

प्रत्येक माणूस म्हणजे अनेक व्यक्तित्वांचे एक संयुग (केमिकल कंपाउंड) असतचे. या
संयुगातील सगळ्यांनाच जाणवणारे आणि म्हणून महत्तावचे घटक दोन. एक मूर्ख, दुसरा धूर्त.
पहिला भाबडा, दुसरी कपी. एक स्वप्नाळू, दुसरा व्यवहारी. स्वतःला नकळत सर्वाटीझने

पान नं. 64

माणसाचे हे घटक वेगवेगळे केले आमि पहिल्याला नाव दिले `डॉन' आणि दुसऱ्याला `सँको'
प्रत्येक माणसात सँको तर असतोच असतो. तो नसेल तर या जगात त्याचा पाडच लागायचा
नाही. पण त्याचबरोबर त्याच्यात डॉनही असतो. माणसाचे रक्षण-पोषण होते ते त्याच्यातील
सँकोमुळे, पण माणूस सुमद्ध होतो त्याचे श्रेय मात्र त्याच्यातील डॉनलाच असते. एक माकड
अंजनीच्या पोटी जन्माला आहे. एका सकाळी पाळण्यातल्या त्या बाळाला आकाशात एक
तांबडे पिकलेले फळ आहे असा भास झाला. झाले, त्याच्यातील डॉनने आभाळात उसळी
घेतली. डॉनच तो. शेवटी वज्राचा मार खाऊन धरणीवर आपटला. आणि आपटला म्हणूनच
रामायणात हनुमान म्हणून गाजला. समजा, त्या माकडातला डॉन जागा न होता तर !
लंका न जळती. जे या माकडाचे, तेच आपल्यातील अनेक महापुरूषांचे आणि आपणा
सर्वांचेही. प्रत्येकाने आपल्या मनात डोकावून पाहावे. त्याला स्वतःच्या अंतरीच्या गूढ गर्भात
दडून बसलेला डॉन दिसेल. सँको हा शोधत बसण्याची गरज नसते. तो नियमाने सकाळी
आठ-सदतीसच्या लोकल गाठतो. दीड वाजता आपल्या मित्राच्या खिशातला चहा पितो.
खोटया सिक-नोट्स पाठवून परस्त्रीबरोबर चोरून सिनेमाला जातो. आणि शेवटी एके दिवशी
खराच सिक् पडतो आणि सरणावर चढून आपल्या बायकोचे कुंकू पुसतो.

रामायणातल्या मारूतीला सूर्य म्हणजे एक पिकलेले फळ हा भास झाला होता. सर्वाटीझच्या
डॉनच्या खाक्या उस्से जादा. त्याला पवनचक्क्या म्हणजे राक्षस वाटले. पखालीत शिपायांचा
आभास झाला. खानावळीतल्या मोलकरणीत त्याच्या डोळ्यांनी राजकन्या पाहिली. शेवटी जे
मारूतीचे झाले तेच डॉनचे झाले ! मारूती फुटक्या हनुवटीनिशी जमिनीवर दाणकन् आदळला
होता. डॉन क्विक्झोट प्रत्येक ठिकाणी मार खात खात विपन्नावस्थेत आपल्या खेडयातील
घरकुलाकडे परतला. मारूतीने एकटयानेच उड्डाण केले होते. डॉनच्या बरोबर होता त्याचा
सँको. त्याच्या मांडीखाली होते त्याचे घोडे- रोजीनांते. आणखी एक पात्र त्याच्याबरोबर
होते. ते म्हणजे सँकोचा भार वाहणारे डॅपल नावाचे गाढव. डॉन आणि सँको या दोघांची
वाहने त्यांना साजेशीच आहेत. डॉनचे घोडे- रोजीनांते -शरीराने मरतुकडे. आपणा
प्रत्येकातील डॉनचे वाहन मरतुकडेच असायचे. ते तसे नसते तर आपणा प्रत्येकातील
अंतःसुप्त डॉनने लांबलांब पल्ले गाठले असते. हे घोडे मरतुकडे असते, म्हणूनच आपल्यातील
डॉन पराधीन जिणे जगत जगत शेवटी केविलवाणे मरण मरतो. उरला आपल्यातला सँको.
त्याला गाढवापेक्षा योग्य वाहन कोणते असू शकते ? संक्रांतीच्या वाहनावरून वर्षाची भविष्य
ओळकतात. सँकोच्या वाहनावरून सँकोचे भवितव्य कळते. गाढव गाजराला राजी असते.
सँको डॉनच्या बरोबर जन्मभर राहूनही त्याची स्वप्ने पाहू शकला नाही. मुलुखगिरीवरून परत
येताना तो आपल्याबरोबर थोडीबहुत माया घेऊन परतला. त्या मायेच्या गाजरावर तोही खूष
होता, त्यीची बोयकोही खूष होती आणि त्याच्या पोरीच्या हर्षाला तर पारावार उरला नव्हता.

सर्वाटीझचा डॉन घरी परतला, अकंड भ्रमंतीमुळे तो खंगला होता. घरी आला तो तो
आजारी पडला. आणि त्या आजारात त्याला पहिल्यांदा महाज्ञान स्फुरले. महाज्ञान काय ? तर
आजपर्यंत आपण वेडे होतो. नाइट एरंट्री खोटी. राजकन्या खोटया. दबा धरून बसलेले
शिपाई खोटे. त्याबरोबर आपल्याला भेटलेले राक्षसही खोटे. इतकेच नव्हे, तर आपण घेतलेले
`डॉन क्विक्झोट डी ला मांचा' हे नावही खोटे. आपले खरे नाव `अलोन्सो क्विट्झानो' आहे
आपण वाचलेले अमादिस व त्याच्या सहकाऱ्यांचे इतिहास या सैतानाच्या कल्पित कथा

पान नं. 65

होत्या - हे ते महाज्ञान. या (महा) ज्ञानवायूत त्याला आपल्या येऊ घातलेल्या मरणाची चाहूल
लागली. म्हणून त्याने पाद््याला अंतिम क्षमापनविधीसाठी (लास्ट कन्फेशन आणि एक्स्ट्रीम
अंक्शन ) बोलावले. आणि त्याच्यासमोर आपल्या सर्व चुकांचा आणि पापांचा पाढा वाचला.
त्या पाद््याला ते कन्फेश खरेच वाटेना. तो आ वासून म्हणाला, `अरे देवा ! हे काय आणखी
नवे खूळ ?' मोठ्या कष्टाने शेवटी त्याची समजूत पटली. त्याने डॉनला `अँब्सोल्यूशन इन
आर्टिक्युलो मॉर्तिस' दिले. आणि डॉनने आपला देह ठेवला. त्याच्या थडग्यावर कोणीतरी एक
ओळ कोरून ठेवली होती. `ही हॅड द लक टु लिव्ह ए फुल अँड यट डाय
वाईज'- सर्वाटीझटा डॉन इथेच संपला.

जी.ए. कुलकर्णी यांची `यात्रिक' डॉनच्या परतीचा प्रवासात तो आपल्या खेड्याच्या
शिवेवर आला तेव्हा सुरू होते. इथे जी. ए. डॉन आणि सर्वाटीझचा डॉन या दोघांचे
परस्परनाते तपासून पाहिलेले बरे. या दोघांचे नाते पित्रापुत्रांचे आहे. सर्वाटीझचा डॉन आहे
म्हणून जी. एं. चा डॉन असू शकतो. पहिला जरल लोपला तर दुसऱ्याचा जन्मच होणार नाही.
या अर्थाने जी. ए. या कथेत सर्वाटीझच्या डॉनचे बंदी आहेत. ती बेडी तुटला तर ही कथा
टिकतच नाही. डॉन आणि सँको यांच्या जागी `बंकाजी बोधले' आणि `मऱ्या भोईर' ही नावे
टाकून पाहा. कथेची सारी खुमारी अळणी पडले. मग या दोहांत काही फरक नाही का ? तसे
नाही. सर्वाटीझंचा डॉन स्वप्ने दिसली पे दिसली की एकदम कृती करायला उद्युक्त होतो. या
अर्थाने तो कृतिवीर आहे. जी. एं. नी त्याला जिज्ञासू बनवले आहे. त्याची ही जिज्ञासा जागृत
का झाली, कशी झाली हे सांगत नाहीत. शिवेशी आल्याबरोबर तो एकदम
हस्तामलकासारखे प्रश्न विचारू लागतो. त्याच्या या पिरवर्तनाची कारणसंगती लावून लागत
नाही. हा या कथेतील एक दोष म्हटला तरी चालेल. जिज्ञासा जागृत झाल्यानंतर त्याने उभे
केलेले प्रश्न मूलभूत आहेत. डॉनला असे प्रश्न सुचू शकतात का ? ही दुसरी शंका. ती मात्र
निराधार आहे. जगात कोणताही मूर्ख कधीकधी महापंडिकांना गप बसवणारे प्रश्न विचारू
शकतो. या अर्थाने डॉनचे प्रश्न अस्थानी वाटत नाहीत. त्याला मिळालेली उत्तरे ! त्यांचा प्रपंच
यथास्थान होईलच.

अशा हा जी. एं. चा डॉन तो थकलेला आहे. त्याचा चेहरा `बराच वेळ मातीत पुरून
ठेवल्यासारखा' दिसतो. त्याचे घोडे म्हणजे घोडयाचा सांगाडा. अशा परिस्थितीत डॉन
गावाच्या शिवेवर आला. त्याची साथई सँको. त्याच्या चेहऱ्यावर मात्र हसरी लाल हाव
रानफळासारखी लकाकत होती. त्याचे गाढव डॅपल ! तेही सँकोसारखे संतुष्ट दिसत होते.
अशा या दग्धाद पार्श्वभूमीवर जी. एं.च्या डॉन-सँको-उपनिषदाची सुरूवात होते. डॉन
त्याला विचारतो, `माझे कुठे चुकले ?मी स्वप्नांच्या पाठीमागे धावलो, ते माझ्या मनाच्या
आधारावर. पण आज माझ्या मनानेच फितूर केला. ते खचले आहे. मला एक राजकन्या
शोधायची होती. तिचे बिरूद मिरवायचे होते. तिचे नाव चिरंतन करायचे होते. पण सगळे
सगळे फसले. आज सगळीकडे माझी कुचेष्टा होते. दिवसाअजेडी गावात शिरण्याची माझी
छाती नाही. म्हणून मी अंधाराची वाट पाहत इथे बसलो आहे. हा अपमान माझ्या नशिबी
का ?माझे काय चुकले ? माझे कुठे चुकले ?'

सँकोच तो. त्याची अक्कल त्याच्या स्वतःच्या वाहनाइतकीच. डॅपलचे खूर जमिनीवर, तर
सँकोचे बूड त्याच्या पाठीवर, बरे, गाढवाची उंची गाढवाच्या इतकीच. म्हणून सँकोच्या

पान नं. 66

पावलाखाली जमीन क्वचितच सुटली होती. त्याने अगदी शुद्ध खरवाहन तत्र्वज्ञान्यासारखे
उत्तर दिले, `तुम्ही खऱ्या तोंडाने काल्पनिक भाकरी खायची धडपड केली. दे कधी नव्हतेच
त्याच्या पाठीमागे तुम्ही धावलात. आणि नुसते धावलातच नाहीत, तर त्याला खरे मानून
त्याच्याशी तसा व्यवहार करायला गेलात. यामुळे तुम्ही तर आपले हसे करून घेतलेतच. पण
तुमच्या खुळचट शब्दांवर भाळून मी माझे हसे करून घेतले. तुम्हांला ढगात भाला घेतलेला
सैनिक दिसतो. थोड्या वेळाने आणखी काही दिसेल. डोके एकदा चुलासारखे पेटले, की
हिरवा सूर्यास्त दिसतो. जांभळी गाढवे दिसतात. पण एखाद्या पोरालाही माहीत आहे की झाड
म्हणजे झाड. नुसती शीळ वाजवली तरी शेकडो माणसे पुढे येऊन "झाड म्हणजे झाड, नुसते
झाडा "' ही साक्ष देतील.

डॉनला प्रश्न पडतो. निव्वळ संस्खेवर सत्य ठरू शकते का ? मताधिक्याने सत्य सिद्ध होऊ
शकते का ? तसे असेल तर रूपकांचा अर्थ काय ? अर्थात जग रूपकावर जगत नाही. त्याला
जगायला गाजरे लागतात. सँकोने गाजरे शोधली. ती त्याला मिळाली. त्यांवर सँको जगला.
मीही जगलो. पण त्याबरोबरच त्याच गाजरांवर सँकोचे गाढव पण जगले. आमि माझ्या
रूपंकावर मात्र मलाही जगता आले नाही. मग माझी रूपके निरर्थक होती का ? तसे असले
तर जगात कशालाच अस्तित्व नाही. कारण `जिच्यामुळे एकही रूपक सुचत नाही ती वस्तू
नव्हे. आणि ज्याला एकही रूपक सुचत नाही तो माणूस नसतो !' पण जगाच्या मते मात्र सँको
यशस्वी आहे. तो गाजरामागे धावला आणि त्याने गाजर मिळवले. म्हणून गाजर सत्य आहे.
मी रूपकांमागे मारखाऊ धावपळ केली. तीत मी अपेशी ठरलो. अपेशी ठरलो, म्हणजे माझी
रूपके असत्य ठरली. मग यश म्हणजे सत्य, अपेश म्हणजे असत्य. ही जगाची समीकरणे. ही
दोन्ही समीकरणे तरी बोरबर आहेत का ? आणि यश म्हणजे जर सत्य असेल, तर यश म्हणजे
तरी काय ? सिकंदर चार माणसे घेऊन घराबाहेर पडला. त्याला यश मिळाले. आज तो
इतिहासावर पाय फाकून उभा आहे. आम्हीही चौघेच बाहेर पडलो होतो. मी अपेशी ठरलो.
म्हणून आजा हास्यास्पद आहे. पण मूलतः मी आणि सिकंदर या दोघांत फरक काय ? त्याला
जगाच्या साम्राज्याची स्वप्ने पडत होती. मला राज्यकन्येची पडली. सिकंदर मरू द्या. येशूचे
काय ?तो बारा शिष्य घेऊन बाहेर पडला. आपल्या स्वप्नाकरता अवजड क्रूस खांद्यावर घेऊन
कॅल्व्हरीची टेकडी चढला. त्याच्यावरही लोकांनी दगड भिरकावले होते. त्याला आपल्या
मुखरसाने न्हाऊ घातले होते. मीही आपल्या स्वप्नांसाठी मार खाल्ला. विटंबना सहन केली.
मग त्याच्या स्वप्नात आणि माझ्या स्वप्नांत फरक काय ?

सँकोचे उत्तर परखड होते : `येशूचे स्वप्न खरे होते म्हणून त्याचा धर्म सगळीकडे पसरला.
आणि त्याची शिकवण सत्य होती म्हणून त्याला इतके अनुयायी मिळाले.'एकूण अर्थ काय ?
धर्म सत्य होता म्हणून अनुयायी मिळाले. आणि अनुयायी मिळाले म्हणून धर्म सत्य होता.
सँकोचा हा तर्कदुष्ट कार्यकारणसंबंध डॉनला पटला नाही. येशूचा प्रेमशांतीचा संदेश
तरवारीच्या जोरावर पसरला होता. त्याचा भर होता निरिच्छितेवर. आज मात्र संपत्ती त्यांच्या
धर्मकाठांचटा म्हणजेच धर्माचा आधार आहे. उरले त्याचे जगभर पसरलेले अनुयायी ! त्यांतले
खरे अनुयायी मूठभर असतील-नसतील. तसे पाहायला गेले तर आजपर्यंत जगात एकच
ख्रिस्ती होता. पॉटियस पायलेटने त्याला क्रुसावर बळी दिले होते. मग येशू खरा कसा ?
कशाच्या जोरावर ? आणि त्याची स्वप्ने जर खरी असतील तर मग माझी का नाहीत ?

पान नं. 67

- डॉनच्या या पाखंडाने सँको वैतागला असावा. त्याने ठणकावून उत्तर दिले: `आता
तुम्ही पवित्र येशूचीच स्वतःची तुलना करीत आहात म्हणून सांगतो. जगात एकच महासत्य
असते. आणि ते म्हणजे पोट आणि पोट भरायला लागणारी भाकरी' डॉनला वाटले सँकोचे
गाढवदेखील सँकोचेचे तत्त्वज्ञान माते. मग सँकोत आणि त्याच्यात काय फरक आहे ? जर
फरक नसेल तर प्रश्नच मिटला. पण जर असेल तर सँको शहाणा की मूर्ख ?

इथे डॉनला ग्लानी आली असावी. त्या ग्लीनीत त्याला तपकिरी वस्त्रातला एक यती
दिसला. त्या यतीने त्याला आपले तत्त्वज्ञान सांगितले. `एके काळी मी तुझ्यासारखा होतो.
मी मोठे वैभव पाहिले आहे. विलास केले आहेत. सुख हसत हसत भोगले आहे. दुःख रडून
मागे टाकले आहे. व्यसनांत डुंबलो होतो.गुन्हे केले होते. त्यानंतर सगळे गेले. घरदार,
कनक-कांत, परिवार-पुत्र सारे निमाले. त्यामुळे एक उपरतीचा क्षण आला. त्यानंतर मात्र
थोडा परोपकार केला. थोडी तपश्चर्या केली. थोडे दान-पुण्य केले. आणि मग मला जाणवले
की, देवाने मला अत्यंत सौम्य शिक्षा केली. आणि त्याच वेळी तो क्षण आला. आणि
माझ्यातला सारा अंधार स्वच्छ धुवून निघाला. तिथे अस्तहीन सूर्याचा प्रकाश पसरला. मी मुक्त
झालो. मला अंतिम ज्ञान झाले.

डॉनला प्रश्न पडला : अंतिम म्हणजे काय ? अंत कुणाचा ? व्यक्तीचा ? का जगाचा ?
व्यक्तीचा असेल तर त्या व्यक्तीचा अंत होईपर्यंत कोणतेच ज्ञान अंतिम ठरू शकत नाही. कारण
जगणे म्हणजेच नवे नवे अनुभव घेणे. आणि प्रत्येक नवा अनुभव म्हणजे नवे ज्ञान. एकदा
माणसाला महाज्ञान झाले म्हणजे त्यात पुन्हा भर पडणार नाही असे थोडेच आहे ? असे असेल
तर आजचे अंतिम ज्ञान उद्याचे उपान्त्य ज्ञान ठरले. आमि अंतिम ज्ञान म्हणजे जर अंतिम
सत्य, तर उपान्त्य ज्ञान म्हणजे उपान्त्य सत्य. याही पलीकडचा एक प्रश्न उरतो. भवभूतीच्या
मालतीमाधवात माधवाने मालतीला पाहिले. ती दिसताच त्याच्या काळजावर मोरपीस फिरले.
पण त्या दर्शनाने त्याला काय झाले हे त्याला सांगता येईना. त्या वेळी तो म्हणतो. :
श्र

*
﻿
वसंत कानेटकर
03-07-25
Marathi
अंक पहिला

प्रवेश पहिला

[ वाल्मीक नगरातील हमरस्त्यावर एक इमारत. या इमारतीतील तिसऱ्या
मजल्यावरील एक दिवाणखाना. सजावट श्रीमंती थाटाची, पण मठ्ठ अडाणी अडत
दुकानदाराला साजेलशा रसिकतेची. एक दिवाण ठेवला आहे. काही खुर्च्या आणि दूर
कोपऱ्यात लांबलचक तारेचा टेलिफोन ठेवला आहे. साईबाबा, लक्ष्मी, म. गांधी आणि
काही चित्रचंद्रिका यांच्या तसबिरी लावल्या आहेत. वेळ सायंकाळची. या इमारतीत
काही प्रचंड धामधूम उडाली आहे. उघडच पोलिसांची धाड पडली आहे आणि झडती
चालली आहे, हे पडदा वर जाताच काही क्षणांतच लक्षात येते. काही युनिफॉर्ममधले
आणि काही साध्या वेशातले पोलिस एकमेकांना सूचना देत आतबाहेर लगबगीने जात
येत आहेत. खाली दूरवर कोठेतरी बायकांचा कांगावा, रडारड अस्पष्टपणे ऐकू येते
आहे. त्यातच मालकीणबाई तारस्वरात तणतणतात - "वाट्टंळ हुईल मुडद्यांचं. . .
जरीमरीआई बघूल घील. . . आमी सरळ मान्सं. . .आमच्या वाटंला का लागता
यसा ? समदं घरदार इस्कटून टाकलं मेल्यांनी. . . अरं तुला कुनी आय-भइनी, पोरं ~
बाळं हाईत का न्हाईत ?. . .. .धाड पडली, पटकी लागली रांडेच्यांना. . . . अरं ए
मुडद्या s s ते पोतं कशापायी उचकतुयास ? अरं, त्यात भांडीकुंडी हैत. दुसरं काय बी
न्हाई. . . " - आणि हा आरडाओरड चालला असतानाच, दिवाणवर लोडाला रेलून
निर्विकार थंड मुद्रेनं पान तयार करत बसले आहेत राघूशेट. स्वच्छ धोतर, अंगरखा,
जाकीट, डोक्यावर फरची उंच काश्मिरी टोपी, पायात आणि हातात तलम मोजे
असा वेश. शेजारी ठेवलेला, कुठलीशी गीतमाला ऐकवणारा किंमती ट्रान्झिस्टर .
सभोवार दंगल, किसन आणि फकिरा अदबीनं पण बावरलेल्या मुद्रेनं राघूशेटच्या
चेहऱ्याकडं पाहत उभे आहेत. राघूशेठ पन्नाशीच्या घरातले. खाली कोठेतरी
चाललेला मालकीणबाईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक्टर
साहेबांची 'शिरसाsट' अशी गर्जना ऐकू येते. तशी झटकन हात मागे घेत
'साsब' अशी ओ देत शिरसाट लगबगीने आत पळतो. किसनही पाठोपाठ
जातो. राघूशेट मंदपणे हसतो ) काय दरारा ठेवलाय या बच्चानं ! फकिरा, हाता ~
खालच्या माणसांवर अशी जरब पाहिजे. नाहीतर लेको तुम्ही !

फकिरा : शेट, ही नव्याची नवलाई चार दिवस. पुढं पाहाल.

राघूशेट : फार दिवस वाट पाहण्यात अर्थ नाही फकिरा. रोज तक्रारी यायला
लागल्या आहेत. हवा तंग करून टाकलीय त्यानं.

फकिरा : (चाहूल घेत ) हुकूम कराल तर -

राघूशेट : इतकं टोकाला जायची काही गरज नाही. मी पाहून घेतो त्याला. तुझी
माणसं तू नीट संभाळ. दोन घास सुखाचे पोटात जायला लागल्याबरोबर माज
यायला लागलाय त्यांना. बोटं झडली तरी बरं वाटायला लागल्याबरोबर
तरण्याताठया पोरींच्या बरोबर हीरोगिरी सुचायला लागलीय हरामजाद्यांना.

फकिरा : नाही शेटसाब. एक धनाच तेवढा उल्लू निघाला. त्या पोरीसंगे पकडला कााईंचा कांगावा असह्य होतो तशी ट्रान्झिस्टरचा व्हॉल्यूम
कमी करत -]

राघूशेट : ( जरबेनं ) काय चाललाय हा तमाशा ? दंगल, तू खाली जा आणि बाइ ~
जीला सांग, उगाच बोंबाबोंब करू नका . काही आकाश कोसळलं नाही की जमीन
फाटली नाही. पोलिस लोक हुकमाचे ताबेदार ; काय त्यांना शोधाशोध करायची

पान नं. - 4

असेल ती निमूटपणे करू द्या.

दंगल : होय शेट. (जाऊ लागतो तशी - -)

राघूशेट : कोणाची तक्रार आली तर हा राघूशेट पार बिघडून जाईल. एकेकीला रट्ट
हाणील येऊनं हां. नीट जरब देऊन सांग.

दंगल : होय शेट, सांगतो (दंगल लगबगीनं जातो.)

राघूशेट : किसन-

किसन : जी शेट ?

राघूशेट : सगळ्या पोलिसांच्या चहापाण्याचा बंदोबस्त झाला

किसन : तीनतीनवेळा चहा फिरवला पण -

राघूशेट : यडपट आहेस. अरे तुम्ही महारोगी लोक. तुमच्या हताचा चहा ते कसा
घेतील समोरच्या इराण्याला ऑर्डर दे. सगळ्या हवालदारसाहेबांना सांग, पाळी
पाळीनं तिथं जाऊन चहाफराळ करून या म्हणावं.

किसन : तेही सांगून पाहिलं, पण- -

राघूशेट : त्यांच्या साहेबाचा तसा हुकूम नाही हेच ना ? ठीक, ठीक. कुठायत
इन्स्पेक्टर साहेब ?

फकिरा : आपल्या बेडरूममध्ये शेट.

राघूशेट : बाकी सगळ्या खोल्यांची झडती झाली ?

फकिरा : जी हा शेट.

राघूशेट : काय लागलं हाती ?

फकिरा : काही नाही साहेब. फक्त कोठीच्या खोलीतून -

राघूशेट : नासक्या गुळाची गोणी सापडली.

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट: सापडू दे. त्यासाठीच ठेवली होती ती. कानात वारं भरलेलं हे तट्टू
किती खोल पाण्यात शिरतयं ते बघायंच मला. आपल्या सगळ्या लोकांना
इशारे गेले ?

फकिरा : होय शेट.

राघूशेट : तयार झालेला माल जिकडच्या तिकडं- -

फकिरा : बिल्कुल शेटसाहेब. आपण काळजीच करायची नाही.
[ तेवढयात एक पोलिस लगबगीनं येतो तशी ]

राघूशेट : बोला हवालदारसाहेब , कोणती सेवा करायची आता ?

पोलिस : साहेबांना आपल्या खोलीतली कपाटं उघडून हवी आहेत.

राघूशेट : बस्स् इतकंच (कमरेचा किल्ल्याचा जुडगा काढून समोर टाकत ) या
चाव्या घेऊन चला.

पान नं. - 5

पोलिस : जोखमीचं काम आहे शेटसाहेब. आपण स्वत:याल तर -

राघूशेट : अरे काय बोलताय काय हवालदारसाहेब, तुम्ही कोणी परके आहात का
आम्हाला ? साहेब नवे असले तरी तुम्ही -

पोलिस : हळूहळू शेट. जमाना बदललाय.

राघूशेट : काही बदललं नाही शिरसाटसाहेब. सगळं ठीक होऊन जाईल.
इन्स्पेक्टर साहेबांना हया चाव्या नेऊन द्या आणि सांगा, तुम्ही नेकीचे अधिकारी
आहात. राघूशेट तुमच्या इमानदारीची कदर करतात. खुशाल सगळी कपाटं
उघडून पहा. जा. आमचा विश्वास आहे म्हणावं तुमच्यावर (पोलिस अनमान
करतो तशी ) किसन, तू जा त्यांच्या बरोबर. (किसन किल्लांचा जुडगा उचलून
जाऊ लागतो तशी -) हवालदार साहेब, (गादीखालून सिगरेटचं पाकीट काढत )
अरे चहाफराळाचं राहिलं पण बिडीकाडी तरी घ्याल घ्या घ्या . . . खिशात
ठेवा. कामगिरी संपल्यावर घरी जाऊन पहा आणि मग निचींतीनं स्वाद घ्या.
(पोलिस इकडे तिकडे पाहत हात पुढे करतो. तेवढयात आतून इन्स्पेक